Piltur og stúlka

l

MLTUR OG STIMA,

IDilLLIXlíIIIL LFLBil£3il(öil

Dtgcfaiidi :

J 6 n pói da r s o u Th Óro d d s e n .

Kaupmannahuíii.

Prontuð hjá Si L. Múllvt.

1850.

LEIDRJETTINGAR.

, bls 5 1 litnr, Ies: lítur. 3. bls. 0.1. ógrett, les-: ó»roiit. 3. bls. 10
I. Ijuka, les: íjiika. 0. bls. 10. 1* ákvorðun, les: ákvörðun. 0. bls.
30.1. fóðnr, les: löður. 7. bls. 2. I. rfðnr, les: itður. 8 bls. 4. I.
mœilti, les: mælti. 8. bls. 4. I. huggur, les: huggar. 9 bls. 17. 1.

ekkl, les: ektó. 13 bls. 28. 1. vorn , les: voni. 13. bls. 33. I.
konnur, lesí konnr. 18. bla 21. I. þttnndir, les : |».í undir. 37. bls.
10. 1. ínórgu, les : mörgu. 40. bls. 32. 1. \á ftö, les : að fá. 42 bls.
14.1. ná, Tes : að ná. 40. bls. 17.1. þangnaöi, les : þagnaði. 04. b's.
21 1. nasirnir, les : nasirnar. 72. bls. 3. I og, les : og. 77. bls.
18. [. litverpt, les: litverp. 91. bls. ?. 1. íortræffilegt , les : for-
troílileiit. (Ki. bls. 3. I. borh, les : börn. 10*. bls. 07 1 stoð , les :
stóð. ^123. bls. 20. 1. hugar, les : hugur.

I

•h"

-

A. austanvcrðú íslandi liggur hjerað cilt mikið og fagurt , cr

hjerað heitir, þar gjörðist saga sú, cr hjcr skal rituð.

Hjerað þctta er allfjölbygt, enn var þó betur bæjum skipað á
dögum Síðuhalls, og sjest nú víða aðeins fyrir tóptum, þar scm
sögumar scigja að verið hafi velhýst höfðíngja sctur. Sjón er
sögu ríkari, enn cigi vitum vjcr hvað veldur. J>cir sem rita og
ritað hafa um landsins gagn og nauðsynjar, vcrða ckki a citt
sáttir um það cfnij ælla nokkrir að hin fögru býli hafi lagst
í cyði fyrir sakir ódugnaðar landsmanna , og hafa það til síns
máls, að cins sje landið nú "fagurt og fr/lt" sem á fyrri öld-
um, þcgar Norðmenn tóku sjer þar bólfestu , og enn sjc þar
víða byggilcgt scm ekki er bygt. f>á eru aðrir, sem kenna
hafísnum og timbureklunni urh , að landið sje strjálbygðara nú
enn á tíundu og cllcftu öld ; seigja þcir, að um þær mundir
hafi cinginn hafís komið, cnn landið vcrið skógi vaxið frá fjaiii
til fjöru, og nægur híisa viður hvcrvetna. jjað má vel vcra, að
hvorutvcggir hafi að nokkrulciti satt að mæla, cnn ckki á mál
það að dæma hjcr á þíngi, fyrir því að annað cr efni bæklíngs
þcssa. .

Upp af hjcraði því, er vjcr umgátum, gcingur dalur cinn
mikifi og brciður, scm .... dalur hcitir. Fram af dal þcss-
um liggja aptur tvcir minni dalir, cr vjer köllum Fögrudali.
Fagridalur hinn eystri er allur vaxinn víðir og vafinn í grasi;
landskostir eru þar góðir, cnn vctrarríki í mciralagi. Dalurinn
cr þráðbcinnj fjöllin að honum ckki há; hlíðarnar iðgrænar n
sumrin, og nær því klcttalausarj hjer < I víslast smálækir

(•)

og gil ofan um hjallana. Eptir miðjum dalnum fcllur á mikúV
það cr jökulvatn lygnt og þó ckki afar breitt. Sá scm stcnd-
ur um morgunstund við dalbotninn, í björtu sumarveðr/,
viö upprás sólar, þegar skuggamyndirnar cru að þokast undan
sólarbirtunni , og Iilur yfir dalinn endilángan, mun ekki gcta
bundist þcirra orða: fagur crtu dalur fósturjarðar minnarl hjcr
vil jcg bcinin bcra.

Sex bæir cru í Fagradal cystri, og hcita frcmstu bæirnir
Indriðahón og Sigríðartúnga , og standa þvínær hvor á móti
öðrum, sínn hvoru meigin árinnar. Litlar samgaungur voru mill-
um bæja þcssara; sinn átti hvorja kirkjusókn, og sinn var í
hvorjum hrepp. Áin er hvurgi reið þar í dalnum, og cingin
ferja er þar á henni,* á vcturnar leggur hana í mcstu aftökum,.
enn ckki fjölgaði millifcrðum fyrir það, með því bændurnir voru
heldur aungvir vinir; hvor bjó að sínu og hafði mest mök við
sína sveítúnga. Einginn nábúakritur var þó mcð þcim bænd-
unum; áin skar svo skírt og grcinilega úr landamcrkjum hvoru-
tveggja jarðanna að aldrci gátu risið dcilur út úr átroðníngi cða
slæjublettí, scm vanl er að vcra hneixlunarhclla nágranna á Is-
landij cn foríögin höfðu hagað því svo lil, að bóndinn á Ind-
riðahóli hafði hreppstjórn á hendi í sinni svcit, og í Sigríðar-
lúngu bjó og hrcppstjóri. Nú þótt menn sjeu vænir, scm hlut ciga

að málum, má það mart vcrða í svcitarsökum er sitt líst

<

hvurjumj hcfur það og Icingi mælt vcrið, að fátækrastjórnin
sundri hreppstjórunum enn samtcingi þá ckki, ogsvo fór hjer cinnig.
I lángan aldur höfðu hrcppstjórar þcssir gcingið í friði og spckt
hvor hjá öðrum, á lcið lífsins og hrcppstjórnarinnar, þángað til
stcinn kom í götuna, cnn það var kcllíngar skepna gömul og
slitinj einginn maður vissi með sönnu að seigja hvar hún var
i heiminn borin, og sjálf mundi hún ekki fyrir víst, hvað hún
hafði hcyrt um það. Nú fóru mcnn að rannsaka ritníngarnar^
það er að skilja kirkjubækurnar f Sigríðartúnguhrcpp og Ind-
riðahólshrepp, cnn þá tók málið algjörlcga að llóknaj í Indriða-

hóls sveitar kirkjubók fundu þcir nafn, og líktist fyrsti stafur-
inrí í því upphafsstafnum í hciti kellíngar, cnn að öðnilciti
var nafnið máð og ritað mcð sorlublcki, þótti bændum í
Uólsbrepp ísjárvert að gjöra kcllíngu þar svcitlæga cptir svo
óljósu handriti. í Túnguhrepps kirkjubók var hundrað ára cyða,
og sögðu sveítarmenn að cptir kirkjubókinni að dæma, væri eins
líklegt að hún œtti ckki sveit þar í hrepp. J?h skyldi sýslu-
maður skcra úr þrætunni og var honum ritað af hrcppstjórun-
um. Sýslumonni varð hcldur ógre^tt um svarið, enn svo búið
mátti ekki standa, og tckur hrcppsljórinn í Sigríðartúngu það
ráð , að hann flytur kcllíngu með tilslyrk svcitarmanna á Ind-
riðahólshrepp. Hreppstjórinn þar bregður skjótt við, safnar að
sjer mönnum, og lætur flytja hana um hæl yGr að Sigríðar-
túngu. Bænum í Sigríðartúngu var lokað, þegar sást til farar-
innar, og fyrirbauð hrcppstjóri nokkrum manni að vcra svo
djarfur að Ijuka upp. Hinir skildu kcllíngu eptir á hlaðinu,
cnn ckki var bærinn opnaður fyr enn Hólhreppíngar voru farnir
burtu fyrir góðri stundu. j>ctta var a m ^ ri jólaföstu, og var
vcður frcmur kalt fyrir gamalmcnni, og var farið að slá að
kellíngu þcgar komið var út til hcnnar; sagði JBjarni hrcpp-
sljóri að best væri að velgja dálítinn mjólksopa ofan í hana
áður enn farið væri með hana aptur. "Flytið þið mig nú hvurt
sem þið viljið skepnumar mínar!" sagði kellíng, "cnn guð fyrir-
gcfi kónginum, nú situr hann og drekkur kaíTi og brennivín og
veit ekki hvað hjer gjörist" 5 þetta voru síðustu orð hcnnar hjcr
í hcimi.

' Ekki fór eins fyrir hrcppstjórum þessum, eins og þeim
Hcródes og Píiatus forðum , að þeir yrðu vinir á þcim sama
dcigi scm kellíng fór á milli þcirra, aldrci grcri um hcilt meÖ
þcim eptir þennan þráfluttníng , þeir s/iust að sönnu opt á
mannfundum og yptu höttum hvor að öðrum , cnn ckki var það
fyrir vináttu sakir, heldur af lotníngu fyrir cmbættinuj þcir rit-
uðu stundum hvor öðrum til um hitt og þcttað, scm siurii

(l M )

sveita stjórnirnar, og töluðust opt við, og kallaði þá hvor annari
signor í hvurju orði, enn ekki kom það heldur tilafgóðu, hcldur
hinu, að hvor um sig hugsaði u sje hann ekki signor þá getur
og verið efi á um J)að hvort jeg sjc Signor cða ekki.

Hrcppstjórakonurnar þektust lítið, cnn ckki var það all-
sjaldan að þær spyrðu gcsti og gángandi hvor um aðra; ekki
var ]>að af umhyggju eða vclvild sprottið, hcldur af metnaði
niðrí , vildi hvorug vera annarar eptirbátur þareð þær hcfðu
jafnar mannvirðíngar. Hreppsljórar þcssir voru báðir góðir
cfnamenn; hreppstjóri Jón átti Indriðahólinn, enn Sigríðartúnga
var konúngsjörð, þar hafði hrcppstjóri Bjarni búið allan sinn
búskap; ckki átti haun jarðir enn vel af lausafjc. Jón á Hóli
átti cinn son, er Indriði hjet , hann var þá tíu vctra er saga
þessi gjörðist. Indriði var sncrnma fríður sýnum og vaxinn
vel, og afbragð þótti hann jafnaldra sinna fyrir styrklcika sakir,
cnda Iifði hann ekki á moðunum hjá móður sinni; aldrei var svo-
hart um mjólk á Hóli, að Indriði yrði ekki að fá pott af spcn-
volgri nýmjólk í hvurt mál, og þctta kom mergnum í kögglana
á honumj ötull var hann og framgjarn til hvurs sem gjöra
var, nema að læra spurníngarnar , þó var nú því staríi svo-
lángt komið, að hann kunni þær allar vel, nema sjötta kapít-
ulann , sem flestum verður örðugur. Mcsta yndi og ánægja
Indriða var jafrian að vera citthvað að tálga , og þvínæst aÖ
sinna um fjc föður síns. Hann var skygn vclog fóthvatur, og
heppnaðist bctur enn flestum öðrum fjárgæsla , og fann opt
þcgar vantaði þar sem aðrir voru frágcingnir lcílinni. Eina á
átti hann móbotnótta að lit, hún hafði vcrið gefin honum í'
tannfjc, og var allra mcsta heppnisskepna; hún var tvílembd á>
hvurju vori, og sögðu menn Indriða fjesælan vcrða mundu; seldi
Indriði lömbin á hvurju hausti fyrir pcnínga, er móðir hans
varðvcitti fyrir hann. Nú var Botna orðin svo farin og las-
burða að hún mátti ekki Ieingur fylgja fjenu, cður bíta gras til
fcolda, þó hásumar væri, enn cllidau^ átti hún að vcrða, þvi

5

hafði IndriSi hcitið; var hún því höfð á baðstofugólG og gcfin
mjólk scm barni með pípu, cnn studd útí hlaðbrekkuna, þegar
best og blíðast var vcður.

jpau Bjarni í Sigríðartúngu áttu þrjú börn; Ragnheiður
hjet hið elsta, og var hún geGn bóndamanni þar í SYCÍtinni;
son áltu þau er Ormur hjet, hann hafði Bjarni til læringar
sett, og var hann með föður sínum á sumrum enn í heimaskóla
á vetrum; móðir hans unni honum mikið, og vildi að hann
yrði prestur, og valla hafði Ormur numið svo mikið í latinu
máli, að hann gæti sett tvö orð gallalaust saman, áður móðir
hans fór að telja saman lambsfóður og preststíundir á bcstu
brauðunum, sem hún þekti, og jafna Öllu saman, til að vila
um hvurt brauðið hann Ormur sinn skyldi biðja. Ýngsta barn
hjónanna í Sigríðartúngu hjct Sigríður, það var móðurnafn
bónda, og þótti honum harla vænt um hana, enn ckki hafði hún
jafnmikið ástríki af móður sinni; galt hún þcss hjá móðurinni
sem hún naut hjá föðurnum, það er nafnsins, og þcss að hana_
svipaði í ætt til föðurömmu sinnar; sagði Ingveldur opt við
sjálfa sig, þcgar hún lcit framan í barnið, u cr það ckki eins
og jeg sjái sneypuna hana teingðamóðir mína þarna lifandi."

j?að er nú þessunæst að seigja, að þctta sumar var það
ætlunarverk Indriða á Hóli að hann skyldi smala á mornana,
cnn sitja hjá á daginn; beitarlandið frá Hóli cr fram um dalinn
enn upprekstrarland bænda og afrjctti frcmst í dalbotninum;
Kvífjcnu var haldið fram um Grænuhjalla, og þar sat Indriðí
hjá, og varð honum aldrci vant úr hjásetunni, cnn örðugar gekk
honum að vakna á mornana svo sncmma scm þurfti, og var i
fyrstu ckki ugglaust að faðir hans yrði að vckja hann á stund-
um nokkuð hvatskcytlcga, líður svo fram að slætti, tckur þá
fjcð að spckjast, cnn Indriði að vcnjast við að fara nógu sncmma
á fætur.

m

I Sigriðartúngu varð það til tíðinda einn morgun á ný-
byrjuðum túnslætti, að rekja var góð, og var Bjarni bóndi gcing-

6

inn heim úr slæjunni, og sjer að Ormur sonur hans scfur ennj
þá voru liðin dagmál; scigir hann þá við Jngveldi konu sína:

"Seint stígur Ormur frændi úr rekkju, og líst mjer að
})ú vekir hann til skattsins, hann gjörir ekki annað hvurt sem
er cnn matastj nú cr hann þegar sextán vetra og kann þó
ekki aö bcra ljá í gras, margur myndi mæla það, a5 þroski
hans sje svo mikill orðinn að hann gæti hjakkað af cinhvurjum
þúfnakollinum, þarsem allir aðrir eru cilthvað að gjöra."

"Og jæa ! honum þykir gott að Iúra á mornana ríunni,
enda mun vcrða o'nnur iðja og ákv'o'rðun hans enn að ganga út
í túnið með kallmönnunum að oríinu."

"Biddu nú við! hann cr ekki orðinn klcrkur cnn þá, mjcr
sýnist þcir verði ckki allir prestar, scm kennt cr."

"Vissi jcg það að hann Ormur minn yrði ckki prestur,"
seigir Ingvcldur, "þá skyldi jeg ckki hafa cggjað þig á að láta
kenna honum, enn jcg vona að guð minn góður heyri mína bæn,
og láti hann verða prcst og komast á eitthvað gott brauð hjerna
einhvurstaðar nálægt okkur, og heldurðu þá að hann þurfi að
slíta sjer út við orfið?"

"Ekki tckur til ncma þurfi, og er houum cinginn skó'mm
eða skaði að kunna til vcrka ; cnn það cr ckki í fyrsta sinni að
þú mælir alt cptir honum."

"Eins og þú cptir henni Siggu."

"I^ctta er nú barn enn þá krakkinn, og cr ekki von til
að hún geti miklu af kastað."

"Hún gæti þó setið hjá stelpan, á daginn, þetta varð jcg
að gjöra á hennar aldri, og hennar Guðrúnar þarf jcg við
heima við bæinn."

Um þetta kíttu þau hjónin nokkra stund, cnn sá varð cndir
málanna, að Ormur fór mcð föðnr sínum út í tún, og voru
honum feingnir nokkrir þúfna kollar tii að rcyna sig við; cnn
Sigríður litla varð í fyrsta sinni að labba optir fjcnu fram fjár
gótur, fremur hrygg í huga, með askinn sinn í hendinni. Hún

e

var þá á níunda árinu, og hcldur lítil vexti cptir aldri. Móðir
hennar kvíslaði að hcnni áðar enn hún fór á stað: "þú verður
hýdd kindin þín! ef þú kemur ofsnemma heim i kvöld, eða ef
þú tínir nokkru af fjcnu." Guðrún vinnukona var látin fara
mcð hcnni til þcss að sýna henni hvar hún ætti að halda fjenu
til haga. "Vcrtu ckki a5 skæla tclpa mín," sagði Guðrún, þú
þarft ekki að hræðast huldu fólkið á dalnum, það gjörir þjer
ckkcrt mein." Jpessi huggunar orð Yoru okki til annars enn
að rifja upp fyrir Sigríði allar sögurnar, sem hún hafði heyrt
um hann Alfhól og hann Draugahvamm, það voru tvö Örnefni
þar á dalnum. Að Htillí stundu voru kindurnar runnar fram
cptir götunum; cnn cr þær voru komnar þar scm grænu hjall-
arnir breiðast út, tóku þær að dreifa sjcr uin bórðin og lágarnar
og fóru að bíta hlömgrcsið.

"fljerna átlu nú Sigga mín ! að láta fjcð vera ," scigir
Guðrún, "þú átt að hafa gælur á, að það hvcríi ekki upp af
brúninni, cnn Tram cptir hiíðinni cr óhætt að £að fari 5 þú skalt
ckki hnappsitja það, því þá dcttur úr því nylinj þcgar for-
sælan cr komin ófan í slakkann þarna, þá er Uini til Tyrir þig
að fara að hóa því saman, og gáðu að, að ckki verði eptir í
laulunum,* varaðu þig á hcnni stóru Bíldu, hún er vön að læð-
ast upp mcð gilinu, og hefur gjört mjer það tvisvar sinnum,
svo jeg varð að clta hana upp á fjall, skituna þá arnaj sigaðu
honum lubba ckki mikið á ærnar, honum cr hætt við að hrifsa
í þær, og vcrtu nú sæl!"

"Æ! farðu ckki undircins frá mjer Gunna mín!" sagðiSigr-
íðurlitia hálfkjökrandi, "jcg dcy útaf úr hræslu og lciðindum."

"Vcrtu ekki að ncinu voli slelpan þínl" sagði Guðrún og
rcif sig af hcnni og hljóp sem fætur toguðu, og var horlin á
svipstundu. Brjóst Sigríðar litlu þrútnaði þá af svo miklum
ckka, að hcnni fanst það ætlaði að sprínga; tárin ílutu niður
uin litlu kirínarnar; hcnui sortnaði fyrir augum, cnn fæturnir
gátu ckki valdið þúnga líkamans; hún hnjc niður þar sem hún

. 8

stóð, og grúfði sig niður að jó'rðinni og grjet huttj loksins varð
hún svo J>reylt af að gráta, að hún sofnaði út af, og J>á dreymdi
hana að henni þótti koma til sín maður í hvítum klæðum,
hann strauk um augun á hcnni, ogmæilti: "Jesús Kristur hugg-
ur góðu börnin, scm gráta"; við þetta vaknaði hún, og varð
hcnni J>að fyrst, að hún J>rcifaði mcð hcndinni um kinn sjer,
og fann að hún var ckki vot, cnn nokkuð sár og bísna hcil,
cinnig fann hún til dálítils höfuðvcrkjar; brjóst hennar var Ijett-
ara, og hjartað barðist ckki af ckka, cnn ennþá stirndi í bláu
augun litlu; sá scm þá hcfði komið í iautina J>ar scm Sigríður
sat, og litíð í augu hcnnar, myndi hafa sagt við sjálfan sig:
hvurnin stcndur á J)ví, að sólin blcssuð, scm skinið hcfur hjcr
i allan dag, hcfur ekki gctað þerrað daggpcrlurnar af bláfjólun-
um tvcimur, scm allra fallcgastar cru hjcrna í brckkunui. Otti
sá og skclfing, sem vcrið hafði í Sigríði litlu áður enn hún sofn-
aðí, var nú að miklu Ieiti horfinn, eða hafði ckki ráðrúm til að
vinna á hana, J>ví hún var nú að hugsa um J>að, scm hana
hafði drcymt; hún sctti sig síðan niður \ brckkuna og fór að
lcsa bænir sínar, og las J)ær upp aptur og aptur, og fanst henni
nú scm hún fcingi af þvi nokkra hugsvölun; enn er þetta hafði
geingið nokkra hríð, hcyrðist hcnni alt í einu scm hundargcltu
hinsvegar í dalnum; hún rcis J>á á fætur og gekk upp á hæð
cina , scm stóð J>ar nálægt brckkunni og litaðist um; alt var
kyrrt og tómt í dalnum; sólin var farin að lækka á himninum,
og kvöldskuggarnir voru farnir að færast ofan eptir vestari hlíð-
ínni, og nærri J)ví komnir ofan í slakkann. Sá J)á Sigríður að
hún hafði sofið furðu leingi, og datt hcnni nú í hug það sem
Guðrún hafði sagt hcnni, að hún skyldi fara að reka Ijcð saman
þcgar forsælan væri komin ofan í slakkann ; cnn scm hún nú var
að hugsa um þctta með sjcr, varð hcnni Iitið yfir um ána, og
\ hvamm einn J>ar á móti ; J>ar var hóll cinn í miðjum hvamm-
inum og grár slcinn cfst á hólnum, og sýndist Sigríði pillur
svartklæddur koma út úr honum, og hvcrfa skjótara cnn auga

væri rcnt, upp cptir hvamminum. Nú fórSigríði ekki að lít-
ast vcl á blikuna, og vildi nú sem fyrst vera komin burt úr
dalnum; hjarta hennar fór oð berjast um í brjóstinu af
hræslu, cnn í sama bili hcyrir hún hóað hinumcigin í dalnum
svo hátt, að ómaði í báðum hlíðunum. Lubbi Sigríðar hafði
lcigið um daginn þar í brckkunni fram á lappir sínar ekki
lángt frá Sigríði, enn er hann heyrði hóið bcrgmála í klettunum,
stökk hann upp, hristi sig og brclti cyrun, og tók alt í cinu
undir sig fætur og var horfinn Sigríði á svipstundu. Kindurnar
stukku úr hlíðargcirunum og hlupu allar saman í cinn hnapp
rjctt hjá brckkunni. Sigríður tók þá í skyndi að kasta & þær
töhi, og taldist hcnni cinga vanta. Mcðan Sigríður var að telja
var forsælan komin ofan í slakkann, og fór hún |>á að reka heim,
og kom með fjcð á bólið f þann mund, sem vant var að mjalta
á kvöldin og var cingrar áar vant; þótti mö'nnum Sigríði iitlu
hcfði tckist vcl hjásctan í fyrsta sinni.

Næsta dag, cr Sigríður skyldi sitja hjá, fór hún ckkl cins
hrygg á stað, cins og hinn fyrra daginn; þó gat hún ckki gjört
að sjer allajafna á Ieiðinni fratn cptir að vcra að hugsa um álfa-
fólkið á dalnum og um sauðsvarta drcinginn, scm hún hafðí sjcð
daginn áður. J>cgar hún kom í brckkuna þar scm hún hafði
veiið daginn áður, scttist hún niður, lagði að sjcr hcndur, og
nir að lesa bænir sínar,' cnn cr hún hafði lesíð um hríð, varð
licnni litið yíir ána, sjcr hún þá hvar rann þjcttur fjárhópur
fram með áuni hinumeigin, enn cptir fjárhóp þessum fór piltur
dálítill á stærð við þann, sem hún hafði sjeð daginn áður, enn
pilturinn var ckki cins klæddur, hann var á hvítum brókum og
svartri pcysu með röndótta húfu á höfðinu. Sigríður starði á
hann um stund, cnn sagði síðan við sjálfa sig : piltur þcssi gctur
ckki verið álfabaru , það vcrður að vcra einhvur smalapiitur.
Ur brekkunni, scm Sigríður var í, var allskamt ofan að ánni,
áin var þar ckki brcið og fjcll þar fram á millum tveggja
klcttusnasa, cr hófust Iitið citt upp yíir árbakkana. Sigríður

10

gekk fram á snösina sín mcigin og stóð þar. Kindurnar liðu
liægt og hægt og smábítandi undan pillinum, cun hann fór spöi
korn á eptir; og er hann kemur þar móts við, scm Sigríður
stóð við ána, verður honum litið yíir um, og sjer að þar stcndur
kvennmaður ekki allstórvaxin; hann ncmur þá staðar og starir
um stund á hana, cnn hlcypur síðan fram að ánni og kallar á
Sigríði og spyr hana að hciti.

"Sigga Bjarnadóttir heiti jeg."

"Smalar þú þar i Túngu?"

"Jeg á að sitja hjá; en hvað heitir þú?"

"Indriði frá Hóli hciti jeg, og sit hjá eins og þú."

"Leiðist þjer ckki að sitja hjá cinsamall?"

"O nci! ckki svo mikið J>cgar gott cr vcðrið, cnn hvar er
liúsið þitt?"

"Jeg á ekkcrt hús cnn þá hjerna fram fráj átt þú nokk-
uð hús?"

"Já hjerna inn í hvamminum, og þar sit jcg á daginn og
«r að smíða, það er svo stórt, að við gætum verið þar bæði,
og staðið upprjettj cnn það er ílt að þú gctur ckki komið yfir
um til mín, þá skyldum við lcika okkur saman, því jcg sjc að
þú ert lítil eins og jeg, cða leiðist þjcr ekki á daginn þar sem
þú átt ekkcrt hús ?"

"Jú, mjer leiðist ósköp", segir Sigríður, "og svo cr jcg svo
iirædd við álfafólkið, scm fevcvera hjerna á dalnum."

"Hjer cr ckkcrt álfarólk, held jcg", sagði Iudriði, "cða
ticfurðu sjcð nokkuð af því?"

"Já, jcg síi ígær svartan strák svo Ijótan skjótast þarna úl
úr gráa stcininum, sem stendur þarna inní hvamminum".

"X»ar er cinginn grár stcinn! það er húsið mitt, sem slendur
þarna á hólnum, kclli mín! og það hcfur líklcga vcrið jcg,
scm þu sást 5 cnn nú verð jcg að fara og hóa kindunum dá-
lítið lcingra fram cptir og svo kem jcg aptur, því mjcr þykir
gaman að tala við þig."

1

11

Jjessar urðu tyrstar samræður þeirra Indriða og Sigriðar;
enn eptir það sáust þau og töluðust við þar við ána a hvurjum
deigi og lcið ckki a laungu áður þau yrðu mestu mátar. Á
mornana, þegar þau komu með fjcð í hagann, gcingu þau fram
a klettasnasirnar, sitt hvoru meiginn, og heilsuðust og sögðu
hvort öðru tíðindi ; á daginn þegar veður var gott, sátu þau og
rœddust við yfir ána: sögðu hvort öðru sögur og kváðust á$
hvort hafði yndi af öðru; Sigríður grjet ef Indriði kom ein-
hvurju sinni scinna enn vandi var tii með fjeð á dalinn, enn
hoppaði og Ijck af glcði þegar hún sá hann koma. Viðlíka fdr
fyrir Indriða, að honum fanst hvur sú stundin leið og laung,
sem hann varð að sjá af Sigriði.

[íannig lcið sumarið, og varSigriði orðið svo kært að sitja
hjá, að hún nær því kunni hvurgi við sig annarstaðar cnn á
dalnum , og hlakkaði til á hvurjum morní að fara þángað.
Kinn dag um haustið, sagði faðir hcnnar við hana, að nú ætti
hún ekki leingur að sitja hja, því hjer eptir yrði fjeð ckki
mjólkað meir enn cinusinni á dag. Jiessar frettir þóttu Sigríði
ekki góðar, enn bciddi þó föður sinn að lofa sjer itm daginn að
skreppa fram á dalinn að sækja hitt og þctta smálcgt, cr hún
ætti eptir í húsinu sínu og kvcðja Indriða vin sinn^ og Ieyfði faðir
hcnnar henni það. Sigríður gckk að vcnju ofan að ánni og fram
á klcttsnösina, og ætlaði að biða Indriða þar, enn sama dag var
hætt að sitja hjá á Ilóli og kom Indriði ckki. Sigríður bcið
leingi, cnn varð loks að snúa aptur við svo búið, og varð nú
að skilja við dalinn nær því eins hrygg í huga eins og þá er
hún fór þángaö í fyrsta sinni til hjásetunnar.

Ekki fundust þau Sigriður og Indriði þenna vetur hinn
næsta, og sumarið eplir var Sigríður ckki lálin silja hjá, og var
hún þó til þcss ætluð, cnn það fórst fyrir með svofcldum hætti,
að utn vorið fckk hún ílt í hægra fótinn , bólgnaði hanu allur
U PP> °g gjörðist úr því fótarmein og grcri scint; lá hún í því
leingi sumars. Indriði á Hóli sat og eUki hjú það sumar^ hann

12

þólti svo ölull og laglegur til allra Yerka, að faðir hans þóttist
hnfa meira gagn af að hafa hann heima við hcyvinnu, cnn að
láta hann gæta fjárins, og var stúlka feingin til þess, sem lið-
Ijcttari þótti. J}ó smalaði Indriði sem fyrr á mornana ; lcið svo
af sumarið fram til rjcttanna. Upprckstrarland bænda var scm
áður er umgctið, framí Fagradalsbotni; þar áltu Hólhrcppíngar
og Túngsveitarmenn saman rjett mikla , skyldu hvorutvcggir
hrcppsmenn leggja til menn í gaungur. Jón hreppstjóri átti geld-
fjc mart og lagði hann til þrjá mcnn í lcitirnar; þar var Ind-
riði, sonur hans, cinn þeirra. Vcður var gott fjallrciðadaginn ;
kom þar mart manna ncðan úr hjcraðinu; þótti það mann-
fundur bcstur þar um svcitir; höfðu mcnn mcð sjcr vistir og
tjöld, því sjaldan cndtist dagur til að skilja fjeð lcitardaginn.
Að liðnu nóni voru flcstir Icitarmcnn komnir; dreifði fjcð sjcr
um dalinn , cnn menn tóku þá til malsckkja sinna og settust
nijiur og snœddu og biðu þeirra, sein ókomnir voru; líður svo
fram að miðjura aptni og vantar þá eingan ncma Indriða hrcpp-
stjóra son, og hcldu mcnn hann hafa vilst, og voru farnir að
tala um að Ieitahans; enn í því hcyra menn hundaglamm fyrir
ofan nyrðri brúnina og skömmu síðar bólar á fjárhóp ; er þar
kominn Indriði með mart fjc; hann hafði átt að leita dal nokk-
urn , scm gcingur upp úr Fagradalsdrögum , cnn ckki fundið
þar fjár, þótti honum nú óvirðíng að hvcrfa aptur við svo búið
og koma kindalaus til rjcttanna; gckk hann þá uþp úr daln-
um vcslan vcrðum og vcstur um fjöll uns hann kom að vatni
einu miklu, þar fann hann mart fje og hjelt síðan hcim með
það , enn upp hafði Jiann geingið ba'ði sokka og skó. Nú var
orðið svo áliðið daginn, að ekki þótti taka því að reka inn, og
biðu mcnn morguns í tjöldunnm. Um morguninn var vcður
bjart og risu menn árla, og lóku að rjcttaj kom þá cnn fjöldi
manns úr hjcraðinu. f>ar kom Sigríður úr Túngu og móðir
hennar og horfði á, á mcðan vcrið var að draga, cnn var
þcss á millum mcð öðrum smámcyjum að leikum. Indriði

13

gckk til og frá cins og aðrir sveinar, og varS honum cinhvurntíma
reikað þar oð sem þær Ijeku mcyjarnar; verður honum þá
brait litið áSigríði, og þekkir hana; Sigríðnr kom um sama bif
auga á Indriða og fór henni cins og honum að hún kcnnir hann ;
hlaupa nú bæði jafnsncmma hvort að ó&ru og mætast á miðrí
lcið og kyssast, cnn Indriði varð fyrri til máls og scigir:

"Jeg þckki þig, telpa mín! þú crt frá Túngu og hcitir
Sigga, mjcr þyki ósköp vænt um þig."

"Mjcr þyki eins ósköp vænt um þig, Indriði UtU! jcg
þckki þig síðan í fyrra, enn nú hcfi jcg ckki sjcð þig svo leingi."

Jictta stutta viðtal þeirra var með svo mikillí alúð og
einlægni, scm börnum einum er vcitt, að auðsjeð var að sálir
þeirra voru cnn hreinar og saldausar, og lángt Yæri sá maður
kominn á vcigi spillíngarinnar, cr sjcð hcfði þessi börn og ekkí
hcfði sagt í hugskóli sínu: "oí að jcg væri aptur orðinn barn
í hjarta , þá þyrfti jeg ekki að dylja hugrenníngar mínar fyrir
mönnunum."

Indriði tók Sigríði við hönd sjer, "og lofaðu, mjer," seigir
hann, "að sýna þíg henní móður mínni, því að jeg hefl opt
sagt hcnni frá þjer, og hvað mjer þykir vænt um þig."

Jbau foru síðan bæði til Ingibjargar og kysti hún Sigríði
f krók og kríng og sagði að hún væri fallegt barn, og bað
Indriða að vera hcnni góðan.

Um þctta leiti höfðu þeir ýngri mennirnir, scm við rjett-
ina voru, tekið sig saman um, að fara í bænda-glýmu þar á
vellinum, og tóku til þess hvurn pilt, sem farinn var að stálp-
ast, varð Indriði að fara með og svo Ormur frá Túngu. Síðan
cr öllu liðinu skipt í tvo llokka, og vorn þcir Túnguhrepps-
menn í öðrum, cnn Hólhrcppíngar í öðrum; völdu hvurutvcggir
sjer bændur, skipuðu liði og sögðu fyrir hvurnin menn skyldu
að gángast: þeir skyldu glýma fyrst, er óhraustari voru, enn
úrvalaliðið síðast, og svo bændur sjálfir. Var nú markaður
glýmuvöllur, og tóku menn að glýma, cnn kontiur og hinir cldri-

14

menn, sem ekki feingust við að draga úr rjettinni, sátu hjá og
horfðu 6, og var það gó5 skcmtanj vcitti þeim Túnguhrcpp-
Ingum þýngra í fyrstu. Ormur frá Túngu gckk þá fram, og
h móti ])cim manni af liði Hólhrcppínga, cr Hjarni hjet, ekki
höfðu þeir leingi glýmt áður Ormur þreif Bjarna upp á klof-
bragði og sleingdi honum á völlinn. Tvo fcldi Ormur cnn af
þeim Hólvcrjum. J>á stó5 upp maður af liði þcirra Indriða
hólsmanna, cr jjorgrímur hjct og kallaður Trölli 5 hann var
maður stór vexti og ramur að aíli 5 hann þrífur til Orms með
mikilli reiðij kendi þar aílsmunar, svciflaði hann Ormi kríng-
um sig sem snældu, enn Ormur var mjúkur og fótviss, og fell
ekki að heldur, og gekk so um stund, og tckur Jjorgrímur a5
mæðast; það finnur Ormur og gjörir aðsókn hina snörpustu,
enn jjorgrímur stóð þjctt fyrir scm jarðfastur klcttur og gctur
Ormur ekki komið vi5 ncinum brögðum; loksins tckur jior-
grími að lciðast þauf þctta, slcppir nú tökunum á Ormi og
ætlar að grípa hann hriggspcnnu, cnn Ormur vcrður fyrri til, og
hlcypur innundir hann, og hefur hann upp* á hnikk, og kastar
honum á völlinn 5 verður þá óp mikið af hcndi þcirra Túngu-
svcitarmanna og lofar hvur maður hreisti Orms og framgaungu.
Eptir þctta geingur Ormur fram á völlinn, og scigir: mikinn
garp höfum vjcr hjcr að velli lagðan, eður hvurn látið þjer nú
fram Hólveriar? Ekki er maður stór eða sterkur, sögðu Hól-
verjar, Indriði litli frá Hóli er nú næstur til framgaungu, og
mun þjer ekki örðugt að brjóta hann á bak aptur. Indriði
gekk fram, og takast þeir Ormur tökum ; ekki hafði Indriði
afl við Orm, enn svo var hann liðugur, að ekki mátti Ormur
hann af fótum færa , enda lýðist Ormur skjótt cr hann var
móður áður. f»ar var þúfa cin á glýmuvellinum utanvcrðum,
þángað færðu þeir lcikinn, og sá Ormur ekki þúfuna, enn Indr-
íði stökk Öfugur yfir hana, og í sama vetfángi kippir hann Ormi að
sjcr, og urðu honum iausar fætur og fcllur áfram á annað hnjc.
Gjörðu þá Hólverjar skÖIl mikil og kváðu lítið hafa lagst fyrir

15

kappann. Ormi þótti þctta hin mesta óvirðíng og vildi ráðast
að Indriða í annað sinn, enn ílólvcrjar sögðu að sa leikur værí
þegar fullreyndur. Eptir þetta geingust mcnn að, sem skipað
var, og stóðu siðast aungvir uppi ncma bændur sjálfir; glýmdu
J>cir bæði lcingi og stcrklcga, enn svo lauk um síðir að þeir
fellu báðir í scnn. Höfðu menn haft af þcssu hina mcstu
skcmtan , enn íngveldi í Túngu svcið það mjög að Ormur
hafði fallið fyrir lndriða, "eða því ljcstu strákóhræsið fella þig?"
scgir hún, cða því hefndir þú þín ekki á honum. Ornmr kvað
það ekki sæma að mcnn erfðu slíkt Ieingi.

"|>á skal jcg ckki vcra búin að glcyma því í kvöld'%
sagði Ingvcldur, ?, cnda er mjcr það ckki minni skö'mm cnn
þjcr sjálfum, því það cr cins og jcg hafi aldrei tímt að gefa
þjer að jcta. ,,

Ekki töluðu þan mæðgin mcira um þctta að því sinni.

A mcðan þcir svcinarnir glýmdu, höfðu þeir bændurnir
haldið áfram að draga úr rjcttinni, og var nú komið að því að
þcir þar af næstu bæjunum dragi sitt fje$ drógu þcir jafnan
síðastir, cnn þeir, sem voru leingst að drógu fyrst. Sá maður
var þar við rjctlina, cr Asbjörn hjct, cr svo var glöggur á fje,
að hann þckti hvurja kind, cf hann hafði sjcð hana cinusinni
áður, hann vissi og hvaða mark hvur maður átti í hinum tvcimur
næstu sýslum ; hann stóð jafnan í miðjum rjettardýrum , og
skoðaði hvurja kind, sem dregin var og sagði hvur átli, og
rcjgljdi hann eingi maður; og kæmi einhvurntíma nokkur ágrcin-
íngur milli manna um mörk, var hann látinn skera úr þræt-
unni, því menn vissu að Ásbirni bar saman við markabækurnar.
Geingu mcnn nú fast að að draga eptir að bænda glýmunni
var lokið.

"jjessa kind Ycit jeg ekki hvur á", sagði Ásbjörn, og þuk-
laði um eyrun a cinni tvævetlu, "kallið þið á hreppsljórann í
Túngu, það cr alt undir því komið, hvurt hjer hcfur vcri5
bitij enn cins er og þarna sjc bris á cyranu piltar! eða hva&

16

seigir þú Jón á Lækjamóti? Yflrmarkið er hreppstjórans í Túngu,
blaðstíft framan hægra og fjöður aptan vinstra, enn sjo þarna
biti aptan hægra þá á hann Jón á Gili hana, enn mctfjeskcpna
er það, hvur sem hana á, hvar er hreppstjórinn ?"

"Hjcr er jcg, cða hvað er þjer á höndum núna Ásbjörn
minn ?"

"Eigi þjer þcssa tvævctlu, signor Bjarni?"

"]?að veit jeg ekki, ef að markið mitt er á hcnni þá á
jcg hana, annars ckki."

"Hjer er nokkur vafi á, þarna cru blaðstífíngarnar og fjöör-
in, enn skoði þjcr nú sjálGr! hjerna cr cins og citthvað ben
hafi verið á eyranu, Iíklcgast biti, enn illa er hann gerður, og
þá á hann Jón á Gili hana; því eins og þjer munið cr markið
ykkar eins, nema það sem hann brá bitanum út af, þcgar hann
kom hjcrna í svcitina."

"Jeg þori ekki að scigja neitt um það, Ásbjörnminn! það
er best að kalla á flciri til að dæma um það mál; sækið þið
hann Guðmund smala og hann Jón á Gili sjálfan, því ckki vil
jeg mjcr sje eignað annað cnn það sem jcg á."

|>á var farið eptir þeim Guðmundi og Jóni, og kom Guð-
mundur fyrr.

"Jjekkir þú þe3sa tvævetlu Gvendur!" sagði Ásbjörn, "á
hrcppstjórinn hana?"

Guðmundur skoðaði tvævetluna í krók og í kríng, cnn sagði
síðan að þar um gæti hann ekki sagt mcð neinni vissu.

"Æ hvaða smaii er það skrattinn sá arna að þekkju ekki
kindurnar hans húsbónda síns", sagði Ásbjörn^ "mjcr cr þó
næst skapi að halda að hann cigi hana^ það er eins og mjer
sýnist að jeg hafi sjcð þessa kind áður, þegar jeg kom fram
að húsunum þar í Túngu f vetur, enn ekki þóri jog að sverja
það, held jeg, nci ekki þori jeg að svorja það, og síðan þctta
bris, scm þarna er á eyranu."

í þessum svifunum kom Jón á Gili þar að, og skoðaði
markið, og seigir:

"Mjcr sýnist einginn vaG þuríi að vcra á um hana, markið
mitt er á henni, jeg á hana."

"Og ekki er það nú skírt á henní markið þitt, cnn hitt
er það, ef þú þekkir hana og þorir að svcrja þjer hana", sagði
Ásbjörn.

"Hvort scm hcldúr væri", sagði Jón, "þar sem markið
mitt er a hcnni; jcg á ckki svo mart fjcð, að jeg ætli að Iáta
draga það af mjcr, sem jeg á."

"Nær er mjer f)ó að seigja, að |>ú eigir ekkert í hcnni."

Rjett í þessu kom Sigríður litla frá Túngu hlaupandi þar
að, sem þcir voru að þrcfa um tvævctluna, og kallaði áður
enn hún kom til þeirra: "æ, þarna cr hún Kolla mfn hlessuð
komin af fjallinu!"

"Hvar sjer þú hana?" sagði Bjarni.

Hjerna ! þetta er hún KoIIa mín, jcg þckki hana."

"Er þetta hún KoIIa þín?" gall Ásbjörn við.

"Já, Ásbjörn minn! hún er undan henni Forustuhníflu
hennar móður minnar; enn hvað cr orðið af græna spottanum,
scm var í eyranu á henni?"

"Á, heyrir þú nú, Jón góður!" sagði Ásbjörn, "þetta er hún
Kolla hcnnar Sigríðar litlu, hcldur þú að barnið skrökvi? og
þarna hefur verið drcigið í cyrað á hcnni, enn rifnað út úr, og
cr svo gróið saman aptur, og því cr þarna bríxlið á eyranu;
jcg vissi það Iíka, að jeg þckti svipinn , J)ó jcg kæmi honum
eliki fyrir mig, enn nú kannast jeg við J>að, að hún er af Hníílu
kyninu."

"f>að er eins og vant er fyrir þjcr, Ásbjörn sœll!" sagði
Jón, "þú drcgur þcirra taum, scm J>ú hcldur að gctigcflð þjer
betra að jeta, enn í þetta sinn skaltu ekki fjeflctta mig, því
jeg á kindina með öllum guðsrjetti, cins og á eyrunum má sjá."

<

18

' ,: það lýgur J)ú", sagði Ásbjörn, og reiddist því, er Jón
sagði að hann væri hlutdrægur.

"Á, lýg jeg það!" sagði Jón og brá hcndinni framaná nasir
Ásbimi, svo úr drcyrði; Ásbjörn slcpti J)á tvævctlunni og ætlar
að rjúka í Jón, enn hreppstjóri IJjarni hljóp í fángið á honum,
og hjcit honum, cnn tvcir aðrir tóku Jón og öptruðu honum að
berja Ásbjörn mcira. Ásbirni þótti J)að ílt, cr hann náði ckki
að hlaupa að Jóni, og beiddi hrcppstjóra grátandi að lofa sjer
að slá þrælinn dálítið, "því jeg cr óvanur J>ví að mjcr sje gcfið
á nasirnar fyrir ckkcrt, cða Jmrfti hann að gcfa mjcr á hann,
J>ó að jcg kallaði hann lygara, það er hann , og þetta var þá
ckki |>að stóryrði." Bjarni ljct scm hann heyrði J>að ckki, og
reyndi til á allar lundir að stilla til friðar með J>cim, og tókst
J)að svo um síðir, að J>cir kystu hvor annan og beiddu hvor
annan fyrirgcfníngar ; cnn tvævctluna skipaði hann að lciða til
fjár Jóns á Gili, og kvað nóg ílt af hcnni hlotist hafa, og skyldi
hún ekki optar vcrða þrætuemi. Jjcgar Sigríður litla sá að
Kolla var burtu leidd, og hcyrði að Jón á Gili ætti að eiga hana,
gat hún ckki gjört að sjcr að fara að gráta, J>ví henni J)ótti
svo vænt um hana, og hafði svo leingi hlakkað til að sjá hana
aptur af fjallinu; hún scttist þáájhdir annan rjettarvcgginn og
táraðist. Indriði litli frá llóli var staddur skamt J)ar frá, og
sá að Sigríður fór að gráta. "Æ, jcg gct ckki sjcð hana Siggu
litlu gráta", sagði hann við sjálfan sig , og gekk til hcnnar;
"hvað gcingur að þjcr, Sigga ínín? mjcr cr svo vel við J)ig y
að tárin koma fram í augun á mjcr, J)cgar jcg sjo þig gráta",
sagði hann, og klappaði Sigríði á herðarnar mcð hcndinni;
"soigðu mjcr, hvað geingur að J)jcr?

"Æ, mjcr þótti svo mikið fyrir að missa hana Kollu mína,
hún cr svo fallcg, enn nú hcfur hann faðir minu látið óræstið
hann Jón á Gili taka hana frá mjcr; þctta var sú cina kindin scm
jcg átti, og það cr svo gaman að eiga sjálf kind."

"Vertu samt ekki að gráta út úr [)ví, Sigga mín góð V r

19

sagði Indriði, "jeg á tvö lömb hjcrna í rjettinni, og mátt þú
eiga hvort þeirra sem þú viltj hún móðir mín hcfur sagt, að
jcg mætti gcfa þjer annað, og kondu nú og skoðaðu þau."
Sigríður varð þessu ofur glöð, og fór Indriði með hana þángað
scm lömbin voruj það voru tvö gymbrarlömb ofur fjeleg, og
bauð Indriði Sigríði að kjósa sjcr hvort scm hún vihli ; sagði
Sigríður föður sínum frá gjöíinni, og sagði hann það fallcga
gjört af Indriða, og sagði Sigríði að þakka Indriða fyrir mcð
kossi; "enn þú, Indriöi! skalt cinhvurntíma koma yfir að Túngu
í vetur að finna hana Siggu litlu , því vera má að þið únga
fólkið fellið meira huga saman cnn við fcður ykkar, og vil cg ckki
mcina ykkur það. Varð nú ekki flcira til tíðinda að því sinni ;
enn um veturinn voru frost mikil og ísalög, og lagði Fagurá
þar á milli bæjanna og mintist Indriði cinhvurn sunnudag á,
hvað Bjarni í Túngu hafði sagt við hann, og biður forcldra sína,
að lofa sjcr yfir að Túngu að finna Siggu, og játtu þau því,
enn scigja honum að vera kominn aptur fyrir vökulok. Ind-
riði kom að Túngu ; og fagnaði Iíjarni honum vcl, og svo Sig-
ríður, cnn Ingvcldur Ijct sjer fátt um finnast. Ormur Bjarna-
son var þar fyrir, hafði hann feingið Icyfi af kennara sínum,
að finna forcldra sína um hclgina; urðu þcirlndriði brátt góðir
vinir, cinsog ckkcrt hcfði i skorist mcð þeimj voru þau öll að
leikum um daginn börnin, og bjuggu sjer snjókcllíngar cða
rendu sjcr$ í rökkrinu höfðu þau það að skcmtun að kvcðast
á; voru þcir svcinarnir báðir á móti Sigríði, og veitti þó miður,
því Sigríður kunni allar Úlfarsrímur spjaldanna á milli auk alls
annars. Eptir að búið var að kvcikja og borða, mintist Sig-
ríður á, hvort ckki ætti að fara að spila 5 það þólti þcim Ind-
riða og Ormi gott ráð. Ingveldi þótti og gaman að spila, og
var hún sú fjórða, og cr nú farið í alkort.

"Við Indriði verðum saman", sagði Sigríður.

^SpiIin skulu því ráða", sagði Ormur; því ekki var hon-

(2*)

20

um mcir cnn svo um að vcra saman við móður sína, cr hann
vissi að hún var sjaldan vön að fá lýju.

"Hjartakóngur cr hjer", sagði Indriði.

"Og hjerna er hjartadrottníng og þá crum viö saman, Ind-
riði minn! eins og jeg vildi, og fáðu nú gott, J>ví við eigum að
vinna."

Er þá tekið til að spila, og gekk þeim Indriða bctur: hvur
strokan og múkurinn eptir annan.

"Nú skulum við cinusinni fá stroku, Ormur litli!" sagði
íngvcldur, í því hún rjctti spilin að Indriða til að draga, "enn
það er vest að hún Sigga á útsláttinn. ,,

"Nci! nei! ekki hcld jeg verði stroka í þetta sinn", seigir
Sigríður ofur glöð, í ]>ví hún tók upp spilin, "því hjerna fekk
jeg fjóra bescfa í ciuum slag."

"Fjóra bcscfa í cinum slag ! þá verður að gefa upp aptur."

"Æ nei, móðir mín góð! J>cir voru ekki ncma þrír, enn
þann fjórða fekk jcg í öðrum slag 5 jcg hcG ckki ncma níu á
hcndinni."

"Víst voru þcir fjórir í cinum slag, spilið er ónýtt"; varð
þá að vcra sem íngveldur vildi, og gefur hún upp aptur.

"jjað var þá ekki vcrra", sagði Sigríður í hálfum hljóðum,
og ætlar að stíga fætinum ofan á tána á Indriða, og átti það
að þýða hjartatvistinn, enn stjc í þcsá stað óvart ofan á
fótinn á móður sinni undir borðinu.

"Jjctta spil er ógilt," sagði Ingveldur, þá er hún skoð-
aði hjá sjer spilin, og sá að stóra Brúnkolla var hæsta spilið
"þú sagðir honum Indriða til, og stjcgst ofan á fótinn á mjer,
stclpan þín! og svo stclur þú úr stokknum , hcld jeg, og því
fæ jcg ckki roð."

"Nei, það gjöri jcg ekki, móðir góð!"

"Ætlar þú að bera ámóti því scm jeg sjc, jcg vil ekki
spila við þig; það er bcst að fara í þjóf og láta hýða þig!"

ftá kölluðu allir: "já þjóf! við skulum fara í þjóf"; cnn

21

íngveldur vildi nú ckki spila meira, og varð svo ckki úr spila-
menskunni framar, cnda var þá farið að líða á vökuna og
vildi Indriði fara að fara heim. Bjarni hreppstjóri skipaði ein-
um af vinnumönnum sínum að fylgja Indriða yfir að Hóli, cnn
bað Indriða að koma þar optar, er hann hefði tíma til "því mjer
seigir svo hugur um að þú verðir gæfumaður, og eru komur
þínar híngað mjcr kærar." Sigríður litla beiddi föður sinn að
lofa sjer að fylgja Indriða á veg ofan fyrir túnið, og lcyfði hann
það. j)egar komið var ofan fyrir túnið, seigir Sigríður við
Indriða ''hjcr verð jeg að snúa aptur, Indriði minn! jeg má ekki
fylgja þjcr leingra í þctta sinn, enn þetta sagði hann faðir minn
mjer að jcg skyldi gefa þjer, því hann veit að þú crt smiðs-
efni, enn þessir lcppar eru frá mjer sjálfri, jeg hef prjónað þá
sjálf, og vcrtunú sæll og blessaður! og kondu bráðum yGr um
aptur, ef þú gctur, því mjcr þykir svo vænt um að sjá þig, og gct
aldrci gleymt þjcr." Indriði kysti Sigríði fyrir gjaíirnar og þótli
harla vænt um þær, cinkum hcfilinn og sögina, sem Bjarni hafði
sent honum. Ekki fundust þau Sigriður optar þenna vetur,
cnn nokkrum sinnum kom hann að Túngu á þcim missirum
og varð ætið mikill fagnaðar fundur raeð þeim Sigríði, cr þau
sáust, og skildust jafnan mcð blíðu.

Líður svo fram til þess að Sigríður er staðfest. Faðir
hcnnar kcndi hcnni spurníngarnar og að skrifa og dálítið í
talnafræði; þótti prcsti, cr hún var fcrmd, að hún væri afbragð
annara barna að kunnáttu, og hrósaði gáfum hcnnar og still-
íngu. Ekki tók Sigríður cins miklum framförum til handannaj
móðir hcnnar hafði hana tii alls sem gjöra þurfti á heimilinu,
cins og aðrar griðkonurj nam hún að sönnu öll innanbæjarvcrk,
scm hún sá fyrir sjerog tóvinnu, sem tíðast er í svcitum, enn
ckki fekst móðir hennar við , að kenna hcnni hannyrðir cða
matrciðslu, kunni hún þó hvorttveggja vcl. Bjarni hreppstjóri
ámálgaði það opt við konu sína, að Sigríði væru kendir saumar
og matartiibúníngur, enn íngveldur sagði jafnan, "að hún

22

vænti þess ekki, að Sigga yrði sú fyrirmannsfrúin , að hún
mundi þurfa mikils við af þcssháttar, og sat við sinn kcip.
Illa þótti Bjarna það fara, enn ljet þó svo standa. Bjarni átti
systur, cr Björg hjet; hún var ekkja og auðug vel; hún bjó í
Skagafirði á bæ þcim, sem heitir V...; hún hafði átt dóttur
eina barna, cnn mist hana únga. Einusinni kom Björg í kynu-
sferð til bróður síns í Túngu, og dvaldist þar nokkrar nætur;
það var seint á cingjaslætti. Sigríður gckk að venju mcð grið-
konum á cingjar, fór sncmma á stað á mornana, cnn kom seint
hcim á kvöldin, og sá Björg hana ekki tvo fyrstu dagana, sem
kún var í Túngu, cnda var henni ekki fram haldið. fniðja
daginn var vcður gott, og var bundið af eingjunum og fór Sig-
ríður á milli, cnn Bjarni var við tóptina, og tók á móti. Björg
settist á garðvegginn , og þótti gaman að tala við bróður sinnj
og cr Sigríður kemur með fyrstu fcrðina, víkur hún talinu til
hans og scigir:

"jjarna áttu laglcga stelpu, Bjarni bróðir! hvað kemur til
að þú hefur ekki sýnt mjer hana?"

"Hún hcfur aldrei verið hcima hróið."

"Jcg þóttist undircins þekkja á henni ættarmótið okkar;
láttu mig sjá þig, stclpa mín! þú hcfur svip af henni Stcinunni
minni heitinni, utan á vángann, og cnnið ekki ólíkt heldur, enn
augun hcfurðu úr hcnni móður okkar sælu."

"Og eptir henni hcitir hún líka" scigir Bjarni.

"J^að má og á sjá, að það mun vera móðurnafnið okkar,
og cptirla'tisbarnið J)itt," sagði Björg og glotli við.

"Og ckki sjcr það nú á hcnni; J>að gctur aldrci orðið
maður úr henni hróinu, meðan hún cr hjer, hún lærir ekki svo
mikið scm að búa til utan á sig spjör, cða gjöra graut í ask,
jcg hcf opt óskað mjer, að hún væri kominn til þín systir góð !'*

Björg fagnaði við um stund, cnn scigir þó um síðir: "jæja^
láttu hana |>á fara til mín citt ár, stelpuna!"

Bjarna þótti nú vel skipast, og er það afráðið að Sigríður

23

færi þegar norður meö BjÖrguj cnn ekki ljet Ingveldur sjer
mikiö um finnast, og grjetmikið, þegar þær skildu mæðgurnar;
sagði hún þá, að Sigríður alt af hefði vcrið augastcinninn sinn
og cptirlætið.

Sigríður fór að V . . . . með föðursystur sinni ; hjá henni
var hún þrjá veturj fjcll Björgu því betur við hana, scm þær
voru lcingur saman ; sá hún að Sigríður var mcsta konuefni,
og lagði því alla alúð á að kenna hcnni allar þær hannyrðir og
mcntir, scm vel sæma göfgum konumj nam Sigríður alt íljótt
og vel , því bæði hafði hún góðar gáfur og stiilíngu til að taka
ániinníngum systur sinnar; kom svo að síðustu, að Björg lagði
svo mikla ást á hana, sem hún hcfði vcrið dóttir hcnnarj glcymdi
hún nú að mcstu missir dóttur sinnar, og þótti sem hið auða
skarð vœri bætt, þar scm Sigríður var. Hún arflciddi Sigríði
að öllum sínum fjármunum föstum og lausum, og sagði að
ekkcrt, nemá dauðinn skyldi skilja þær. J»au þrjú ár , sem
Sigríður var í Skagalirði, fór hún aldrci að iinna foreldra sína,
cnn faðir hcnnar hafði lcingi haft þá vcnju að hitta systur sína
einu sinni á ári, og þcssari venju hjclt hann cnnj þess á mil-
lum ritaði Sigríður föður sínum við og við, og svo móður sinni,
enn sjaldan voru brjcf þau, sem hún skriföði hcnni, annars cfnis
enn um vcðráttufar, skcpnuhöld og önnur almælt tíðindi , og
þó þau jafnan væru alúðlcg, gat samt hvur aðgætinn maður
sjeð, að þau brjcf, scm hún skrifaði föður sínum, voru mcð ciu-
hvurjum öðrum bla;, hýrlegri og innilcgri; það lcit svo út sem
hún ættí hægra með að opna fyrir honum fyigsni hjarta síns,
cnn fyrir öðrum. Eitt af brjcfum Sigríðar hefur borist oss í
hcndur, og cr það ritað rúmu missiri cptir að hún fór frá
Sigríðartúngu, og cr þctta cinn kafli úr því:

"Jjú biður mig, faðir góður! að scigja þjcr hrcinskilnislcga
frá því, hvurnin mjcr líði og hvurnin jcg kunni við mig hjcr
nyrðra. Jjað væri stakt vanþakklæti af mjer við guð, cf jcg
segði annað enn að mjer liði vel að öllu. Systir mín er mjcr svo

ástúðlcg, eins og jcg væri cinka dóttir hennar, og opt hcfi jcg
verið að hugsa uni það með sjálfri mjcr, að í rauninni geti
það ckki verið satt, að móðurástin, það er að skilja sú hin
blíða, alúðlcga og umhyggjusama tilfinníng, scm jcg nú ekki
get lýst, gcti hvurgi kviknað, nema undir því brjóstinu scm
bamið hcfur borið; hvað á jeg þá að kalla þá ást scm systir
mín sýnir mjer? Jeg get ekki ímyndað mjer móðurástina öðru-
vísi, og marka jcg það af tilfinníngu sjálfrar mín: jcg elska
hana cins heitt og barnslega og mjer er unt; mjcr finst hvur
stundin laung, sem hún cr ekki nærri mjer$ mig lángar til að
gjöra hcnni alt að geði ; alt sem hún skipar, vcrður mjer Ijett, af
þvíþaðer mín mcsta glcði, að mjcr mætti takast það sem hún
\'ú\; í stuttu máli að scigja, jcg er barn; enn hvurin ætti jeg
að vera það, ncma hún væri mjcr móðir? Af þcssu scm jeg
nú hefi sagt þjer, faðirgóður! gctur þú og getið því nærri, að
jcg kunni vcl við mig, og þar að auki cru allir vandalausir
mjcr góðir og alúðleigir, af því þcir vita að henni systur minni
þykir vænt um mig; og hvað landslagið snertir, þá seigja allir
að hjcr sjc ofur fallcgt 5 hjer er mikíð áþekt því scm cr í
Túngu: hlíðin cins græn fyrir ofan bæinn ; Vötnin eins speigil-
fögur cins og hún Fagurá ; að minsta kosti vantar mig orð til
að gjöra þess mun, og þó finst mjcr hann vcra cinhvur; það
cr eitthvað, sem augað gctur ekki greint, enn brjóstið að eins
finnur, og hvar af kcmur það? Jcg vcit það ckki. Er það af
því, tilfinníng mín sje brcytt, og önnur nú enn þegar jeg var
ýngri ? cða cr það cinhvur hulinn og óskiljanlcgur kraptur sem loðir
Yið þann blett, scm maður hcfur fyrst Iokið upp augunum á?
Hjcr virðist mjer hvur blómknappurinn öðrum hýrari , hvur
lautin og brchkan annari fegri, enn hvað kemur til þcss að
aldrei gctur mjcr orðið cins vcl við ncina þeirra eins og þá brckk-
una á honum Fagradal, scm jcg grjct sárast í, og á í flest tárin ;
og þó fcllur mjcr hjer aldrei tár af augum —

jiegar Sigríður hafði vcrið þrjá vctur í Skagaíirði í góðu

25

ytirlæti, tók systir hennar sótt, hæga í fyrstu, enn jókst mcð
deigi hvurjum, fylgdi þar með rænuleysi og magnleysi. Sigríður
vakti yfir systur sinni nótt og dag , og vcitti hcnni alla þjónustu
mcð hinni mestu alúð og umhyggju; grunaði hana, eins og
raun varð á, að sótt þessi mundi hana til bana lciða, og var
því ávalt mjög harmþrúngin, og beiddi guð að leingja líf syst-
ur sinnar. jjað var eina nótt að Björg var mjög þúnglega
haldin og talaði næstum |> vi alla nóttina í óráði, og fckk cingan
blund á augu fyrrcnn rjctt undir morgun, þá rann á hana svcfn-
höfgi nokkur. Sigríður sat alla jafna við sængurstokkinn og
ilaut í tárum, því hún sá þegar, að ekki mundi lángt að bíða
skilnaðar þeirra systra. Loksins hnjo hún út af, úrvinda af
svefni, og lagði höfuðið á koddann fyrir framan systur sína,
og rann á hana mók nokkuð; og vaknaði hún þá við það, að
farið var hóglega með hendi um vánga hennar^ það var systir
hcnnar, scm vaknað hafðí, og lagt hcndina á kinn hcnnar. jjá
var kominn Ijómandi dagur, og skinu fyrstu morgunsólargcis-
larnir inn um alt húsið. Björg var þá mcð öllu ráði, og seig-
ir við Sigríði "þú svafst, elskan mín! mjcr varð það óvart
að jeg vakti þig, kondu nú til mín og kystu mig!" Sigríður
gjörði það. "Jíctta skal vcra okkar skilnaðarkoss l" sagði
Björg, vcrtu blessuð svo Ieingi þú lifir ! berðu þig að vera góð
og guðclskandi, bljúg og barnsleg í huga cins og þú nú crt;
vertu forcldrum þínum hlýðin og auðsvcip ; enn biddu nú fyrir
mjer að jeg meigi deyja^ það er svo unaðssamt, er guð scndir
manni geisla sinnar sólar í andlátinu. Eptir að Björg hafði
þclta mælt, hallaðist hún aptur að svæflinum og sjeg að henni
hægt mók, og úr því vaknaði hún ekki aptur tii þessa lífs.
Allir, scm þcktu Björg, hörmuðn mjög andlát hcnnar, enn Sig-
ríður þó mest^ samt stóð hún fyrir grcptrun hcnnar og Icysti
það vcl af hcndi og sköruglcga, og síðan annaðist hún um búið
á V . . . . það eptir var vetrarins, cnn bygði jörðina um vorið
með ráðum og tilstyrk bcstu bænda þar í sveitinni.

26

Ekki undi Sigríður sjcr norður J>ar eptir andlát systur
sinnarj ritaði hún nú föður sínum til, og bað hann að sækja sig,
og fór hún þá að Túngu, og tók faðir hennar við fjárforráðum
hennar.

Meðan Sigríður var í Skagafirði, ólst Indriði upp með
föður sínum á Hóli, var hann nú orðinn hinn mesti atgjörfis-
maður lil munns og handa, og þótti mönnum sem fáir væru
hans jafníngjar þar um sveitir, og fyrir því töluðu það margir,
að mjög væri ákomið mcð þeim Sigríði í Túngu, því hún þótti
og cinhvur hinn ágætasti kostur þar í hjeröðum. Sigríður var
allra kvcnna fríðust 5 hún var vaxin vel og meðallagi há, þjett-
vaxin og mittisgrönn; hún var fagurhent og fótsmá, eygð vel,
og allra kvenna fegurst hærð: hárið ljóst og svo mikið að í
bcltisstað tók 5 hvurri konu var hún sljettmálari : rómurinn hreinn
og snjallur og tilgerðarlaus ; hún var vitur kona og vcl stilt.

j)egar Sigríður hafði Ycrið cinn vctur í Túngu eptir and-
lát systur sinnar, tók faðir hennar sótt þá er hann Ieiddi til
bana. Sigríður harmaði föður sinn mjög, enn bar þó yc! harm
sinn. íngveldur móðir hcnnar bjó í Sigríðartúngu cptir bónda
sinn, og rjcði mann fyrir búið, og kvaðst hún ckki vilja slcppa
búskap fyrr cnn Ormur sonur hennar kvongaðist; hann var á
þcssum missirum kominn í Bessastaða skóla, enn var á sum-
rum mcð móður sinni. Ormur þótti uppivöðslumikill og ófyr-
irlcitinn um alt, enn þó raungóður. Allkært var mcð þeim
systkinum.

J»au Indriði og Sigríður hittust nokkrum sinnum um þcss-
ar mundir, og höfðu menn það fyrir satt, að þcim geðjaðist
allvel hvort að öðru, og sannaðist að því skipti það sem mælt
cr, að sjaldan lýgur almanna rómur. Indriði og Sigríður voru
nú á þcim aldri, sem kall og kona, cr þekkjast og sjást og
fcllur hvort annað vel í geð, trauðla geta vináttu málum einum
bundist. Vinátta sú og ylur, scm vcrið hafði mcð þeim á
meðan þau voru börn , var nú búinn að taka aðra stcfriu í

hjörtum þcirra, og snúinn í hcita og cinlæga ást, cr þau báru
hvort til annars. Nú þótt svo mcigi virðast, sem ekki þurQ
mikið áræði til þess, að bcra það mál upp fyrir einhvurjum,
er maður vcit áður að honum er jafnkunnugt sem manni siálf-
um, scigist þó flcstum svo frá, er í þá raun hafa komið, að
ckki sjc hið fyrsta ástarorð ætíð auðlosað á vörum þcirra scm
unnast; og svo fór fyrir Indriða, þó hann við og við sæi Sigríði,
cnda vildi jafnan svo illa til, að þau Sigríður næstum því aldr-
eigi urðu tvö saman í einrúmi; cnn cptir því tóku menn, að
Indriði fór að venja þángað komur sínar, sem hann vissi að

•

Sigríðar var von á mannfundi, og þess á millum gjöra sjer
fcrðir að Túngu, þó ckki væri annað crindi enn að sjá Sigríði ;
og cinusinni, sem optar, kom hann þángað, og voru þar þá
fyrir aðrir gcstír. Ingveldur ljet vísa þeim gestunum í stofu,
og heita þcim kalfi, enn bað Sigríði dóttur sína vera þar í
stofunni og ræða við þá, er hún sjálf ætti að snúast í mörgu,
sem við lá á hcimilinu. Ingveldur var vön því að gcfa þeim
Indriða og Sigríði auga , og gæta þcss að þau töluðust ekki
mart við, enn mcð því að nú voru fleiri mcnn við í stofunni,
hirti hún ekki um , þó Sigríður ræddi við Indriða cins og hina
gcstina. Nú bar svo cinusinni við, að þau Indriði urðu tvö
saman cptir í stofunni. Sigríður hafði alt af haldíð uppi talí
við þá gestina, enn er þeir voru útgeingnir, þagnaði hún og
leit í gaupnir sjer; Indriða varð og orðfail um hríð, enn bæði
sátu þau, sitt hvorumeigin við dálítið borð, er þar var í stof-
unni. Svona lcið dálítil stund, að þau yrtu hvorugt á annað,
þángað til Sigríður alt í einu Htur upp, og framan í Indriða,
og varð í sama bili rjóð út undir eyru. ^essháttar augnaráð
og tillit stúlkna cru ýngismcnn vanir að skilja, og Indriði hcfði
orðið að vcra skynskiptíngur , cf hann hcfði ekki ráðið í, hvað
Sigríði þá flaug í huga. "Manstu, Sigríður mín! n seigir hann,
"þcgar við vorum lítil, hvað okkur var vel til vina, og þótti
vænt hvort um annað?"

I

28

".Tá, alt af man jcg það, Indriði minn góður IV sagði Sig-
ríður, og varð henni einhvurnveiginn ósjálfrátt að grípa um hend-
ina á Indriða, enn rjett í því henni slapp scinasla orðið af
vörunum, var stofunni lokið upp, og f/ekk hún ekki tíma til
að kippa aptur að sjer hendinni fyrr enn móðir hennar var
kominn inn á mitt gólf, og hafði Ingvcldur citthvurt vcður af
viðræðu þcirra Indriða, og var nú ærið gustmikil 5 og varð ckki
mcira af viðtali þeirra Sigríðar og Indriða að því sinni. Indriði
ríður síðan heim, og tekur nú að íhuga svar Sigríðar og öll
atvikj finst honum þá að Sigríður mundi sjer ckki fráhYerf, ef
hann bciddi hcnnar. Hann auglýsir þcssu næst forcldrum sínum
fyrirætlun sína um að lcita ráðs við Sigríði, og Ieist þeim vel
á, cnn töldu þó ei ólíklcgt að Ingvcldur myndi vcrða því mót-
falJin. Er þá svo ráð fyrir gjört, að íngibjörg, móðir Indríða
skuli bcra þctta mál upp fyrir þeim mæðgum, er hún hitti þær,
og skyldi alt fara sem hljóðast fyrst um sinn.

Eitthvurt skipti um haustið skyldi vcra brúðkaup nokkuð
á prcstsetrinu í Sigríðartúnguhrcpp, ætlaði síra Tómas að gipta
aðstoðarprestinum dóttur sína. Til þessarar vcislu var þeim
Túngumæðgum boðið, svo og þeim hjónunum frá Hóli og Ind-
riða. Jjau mæðgin frá Hóli riðu til boðsins, enn Jón hrcpp-
stjóri var kránkur, og fór því ekki. Jjær mæðgurnar
í Túngu höfðu og ásctt sjcr að fara, cnn þenna sama morgun
fundust ekki hestarnir í Túngu, og var þeirra þó lcitað
fram undir hádcigi og fanst einginn nema klár cinn gamall
og staður, cr kallaður var Níðhöggur, scm aldrei gckk úr tún-
inu^ honum skyldi fylgdarmaður ríða, ef citthvað feingist fyrir
þær mæðgurnar^ og með því þcim þótti lcitt að setjast aptur,
er þær voru fcrðbúnar, var það til bragðs tekið, að scnda á
næsta bæ fyrir neðan Sigríðartúngu , og biðja þar um hcsta.
J>ar var ekki mikið til um reiðskjóta 5 þó feingust þar tveir
hcstar, og var annað hryssa apalgrá ; hcnni átti Sigríður að
ríða, cnn aldrci hafði fyrr verið lagður söðull á hana, og tók

29

hún þcgar að snúast á hlaðinu og ausa, undir cins og Sigríður
var komin á bak, gckk svo leingi, og vcrður hún að fara af baki
aptur, og reyna til að teyma hana á veg, enn alt fór á sömu
leið, hvurjum brögðum sem beitt var við hryssuna, að jafnóðum
sem Sigríður var stígin í söðulinn, tók Grána að ausa, og gekk
nú eins lángt aptur á bak eins og hún hafði áður verið fram
lciddj líður nú fram að miðdcigi, eru þær Sigriður og Grána
þá búnar að færa Ieikinn út í mitt túnið, og gcingur Sigríður
þar af henni , og vcrður ekki af för hennar,- cnn fngveldur
ríður til boðsins, og var þar fyrir mart manna, og voru menn
farnir að búast til kirkjugaungu. fngveldi var vísað í lo'pt til
kvennaj var f>ar komin íngibjörg frá Hóli og heilsar hún íng-
veldi blíðlega. Flestar konur voru þar á íslenskum búníngi,-
fngvcldur var og á íslenskum treyjufötum og hafði skuplu á
höfði og nælt niður að framan. íngibjörg á Hóli hafði krók-
fald ekki mjög háan, enn fór vcl.

Tckur þá brúður að skauta^ sjcr, og scigir hún við fngi-
björgu "Jeg ætla að biðja yður, íngibjörg mín I að látaá höfuðií
á mjer, jeg sje þjcr kunnið á því lagið 5 jcg cr ánægð, cf það
fer eins vel á höfðinu á mjer í dag, eins og á höfðinu á yður,
cnda cr faldurinn yðar fallcgur og vel lagaður; það er munur að sjá
blessaða krókfaldana enn horngrýtis skuplurnar, sem ekki eru
fyrir aðrar enn afgamlar ^611^^0^.» fcgar prestsdóttir
sagði þetta, hafði hún ckki gáð að því, að fngveldur var þar
og hafði skupluj enn pað var rjctt cins og öllum sem voru í
loptinu hcfði dottið hið sama í hug, og litu allir undir cins
framan í Ingveldi, og þurfti ekki að seigja hcnni hvað til bar;
hún roðnaði út undir eyru , cnn stilti sig þó um að svara.
Ingibjörg tók nú að skauta brúður, cnn íngvcldur scttist á
rúm þar í loptinu hjá konu nokkuri er Gróa hjet. Jær fng-
veldur og Gróa voru vinkonur. Gróa bjó á þeim bæ, scm heitir
á Leiti; Hallur hjet maður hennar, og var hans sjaldan gctið
' að nokkru, því Gróa þótti vcra þar bæði bóndinn cg húsfreýj-

an. Lítt voru þau hjón viö álnir, cnn Gróa var feingsöm og
húsgaungul ; hún var og vitur koná, og svo fróð um alla hluti,
að hún vissi fyrir víst, hvað^skamtað var hvurt mál á flcstum
bæjum í öllu því bygðarlagi aldrci trúði hún mcir cnn cinum
í senn fyrir trúnaðarmáluin; og svo var hún orðvör, að aldrei
greindi hún sögumannj var það jafnan orðtæki hcnnar, cr hún
sagði frá cinhvurju "ólýginn sagði mjer, enn hafðu mig samt
ekki fyrir því, blcssuð!;" ávalt vissi hún að haga svo orðum
sínum, við hvurn scm hún talaði, að hvurjum fyrir sig virtist
scm Gróa ætti eingan betri vin hjer á jörðu enn sig, og að
hún væri aungvum trú ncma sjer einum. jpörfin , scm opt
gjörir j)íi að vinum, scm clla mundu ckki vinir, hafði gjört
þær Gróu og Ingvcldi að aldavinkonum, og gat hvorug annarar
án verið: Ingvcldi var svo varið, að hún aldrei hafði rjcttgóða
hcilsu, ncma hún við og við fcingi frjcttir um það hvurnin
mönnum liði á öðrum bæjum; aptur þurfti Gróa að eiga cin-
hvurn að, sem hugaði fyrir neíinu á henni, ella mundi það hafa
orðið hcnni æði útdráttarsamt ; cnn Ingvcldur var jafnan yöh
að stínga að henni tóbakslaufi, rjólbita cða blöðkuvisk, cf vel

sagðist. Brátt tóku þær Gróa og Ingvcldur tal sín á milli,
og var það mjög af kvíslíngum, cr mörg voru eyru þar í lopt-
inu. Ingveldur þuklar nú undir svuntu sína og dregur þar
upp rjólbita og laumar að Gróu, og tckur hcnni þá hcldur að
hægjast um málbcinið, og kvíslíngarnar að vcrða tíðari:

"Guðsást fyrir mig! ,, scigir Gróa, "og fyrir neíið á mjerj
það cr cins og vant er, yður Iciðist ckki að hugsa fyrir því."

Og ckkert er að þakka, Gróa mín! hcfði jcg vcrið hcima
skyldi jeg þó hafa látið það vcra ögn burðugraj jeg greip þen-
nan mola mcð mjer til vonar og vara, því jeg hugsaði það
gæti þó vcrið að jcg sæi þig hjcrnaj cnn hvað kemur til að
þú kcmur aldrci fram cptir núna?"

"Og minnist þjer ekki á það, elskan mín ! jcg kcmst aldrci
frá barna greyjunum, og bann cr svo óspakur krakkaormánga-

31

nóran mín ýngsta, að jeg má aldrei líta augunum af honum,
hvað þá hcldur að jeg komist út af bænum , og hefur mig þó
opt Iángað til þcss, jeg scigi það satt, a5 koma fram eptir,
því hvar kemur maður nú á annað eins sæmdar heimili og að
Túngu, cnn margs þarf við; ekki get jeg sagt, að jeg hafi sjeð
smjcr í sumarj alt hefur geingið í það, að kreista saman leig-
urnar , og þó læt jcg það alt vcra, ef jcg á citthvað í nefið —
cnn nú hafið þjcr bætt úr því, blcssaður únginn! eins og yðar
var von og vísa."

"j)að cr nú alt minna enn jeg vildi, Gróa mín! enn hvað
jcg vildi seigja, kcmur þú aldrci fram að Hdli ?"

"O nei ! clskan mín! þángað kem jcg ekki, og til hvurs
cr þángað að koma? ckki víkur hún Ingíbjörg , nánosin, ketti
slcikju eða hundi bcin, jcg heG mcstu andstygð á Öllu því hyski,
jcg gct ckki gjört að J>ví 5 þá cr það fallcgur bölvaður sláni,
guð fyrirgcfi mjer að jcg blóta , strákurinn þcirra þar, hann
Indriði!!"

"Hvurs er von, kelli mín!" sagði Ingveldur.

"J)að cr satt, jeg veit ekki hvurt hann ætti að sækja góð-
mcnskuna ; dúfan hcfur aldrci komið úr hrafnscgginu enn þá$
því seigi jcg það, ckki gæti jcg trúað því, þó mjer væri sagt
það, að þjcr ljctuð hana Sigríði mína í þær hendur, þó sumir
sjeu að geta þcss til."

"Og ckki held jcg, Gróa mín! að það vcrði, cf jeg má
ráða; mjcr hcfur aldrci vcrið ncitt um það Hólsfólk, og mun
aldrci vcrða."

"Á, það var líklcgra, ogþað hefi jcg alt af sagt." í þessu
varð Gróu Iitið lil Ingibjargar, þar sem hún var að laga fuldinn
á höfðinu á prcstsdóttur, og seigir hún þá:

"Guð náði hana Valgcrði mína, að láta kcllíngar andstygð-
ina vera að lsrumla sig; hún hefði þó getað beðið yður að láta
á höfuðið á sjcr."

"Jcg var ekki cinsvel fær um það, kclli mín! eins og sú,

f

32

scm hún valdi tit þess" sagði Ingvcldur og saug um icið upp
í nefið.

"Æ, hvurnin getið þjer nú fari8 að tala, heillin góð!"

"Jjctta mun hcnni þó hafa sýnst, cða hcyrðir pú ekki hvur-
nin hún lagðaði mig áðan?"

"Ojú, fví var nú vcr og miður að jeg hcyrði pað, cnn
það er ckki fyrir J>að, þetta er mesta trippi, stelpan, J>ó hún
sjc prestsdóttir, og vitið J>jer hvursvcgna hún vildi ekki láta
yður skauta sjer?"

"Onei."

"Æ, mig grunar, að hún væri brædd um að J>jcr munduð
sjá, J>að sem ckki á að sjást, cnn hvur heilvita getur J>ó sjeðj
[)jer munuð hafa beyrt J>að scm talað er?"

"Ónci, ckki hefi jcg heyrt J>að."

"J>á get jeg sagt yður J>aðj um hana og prestinn hjerna."
"Nú, nú!"

"Og ]>ví J>au biðu ekki með brúðkaupið til vorsins, eins
og fyrst var talað."

"Á, já já, nú fer jcg að skilja."

"Enn hitt cr víst ekki satt, um fleiri."

Rjett í J>essu kemur cinhvur inn í loptið og scigir, að
prcsturinn sje kominn út í kirkjuna og bíði brúðhjónanna ;
verður J>á J>ys mikill í loptinu og keppast konurnar við að komast
sem fyrst ofan; verður J>á ekki meira af samræðum J>cirra

r

Gróu oglngveldar, og hvíslar Gróa að Ingvcldi rjett í J>ví J>ær
foru út úr loptinu "jcg skal seigja yður J>að alt saman seinna,
sem jeg hcfi hcyrt, og ólýgin stúlka hjcrna á heimilinu hefur
sagt mjcr, enn ekki vil jeg láta bera mig fyrir J>ví, blcssuð!"

jjcssunæst gánga mcnn til kirkju og vcrður þar ekki annað
til tíðinda, enn að hjónaefnin cru saman pússuð. Eptir að kom-
ið var úr kirkju, geingu menn undir borð; og var sætum skipað
á J>á lcið , að Ingibjörg á Hóli sat næst síra Tómasi, cnn út
frá henni Ingveldur frá Túngu, og þóttust menn sjá að íng-

33

veldur roðnaði i framan, þcgar hún var til sætis leidd, og gátu
þess til, að hún þættist cins vel komin til þess sætis, scm
íngibjörg hafði hlotiðj gátur manna voru og ekki fjærri sanni.
íngvcldur var hljóð mjó'g um daginn, og þótt þar værí hin
dýrðlegasta vcisla, og stcik og annar fagnaður á borðum, snerti
hún samt valla á nokkrum bita. Lítið cr það, sem kattartúngan
finnur ekki, scigja menn, og svo er um þá virðíngagjörnu :
síra Tómas var glaður mjög að þessari veislu og skrafhreifinn,
yrti á marga, og leitaðist við að skemta, cinkum þcim kon-
umim 5 enn hvort sem það heldur var afásetturáði gjört, cður
af tilviljun, þá bar ætíð svo við, að hann kallaði íngibjörgu á
Hóli maddömmu, þegar hann ávarpaðí hana; enn jafnan cr
hann sncri málinu til Ingveldar, sagði hann aldrei ncma blátt
áfram : "Ingveldur mín!" Ingvcldi þótti, scm ekki ætti að
draga af sjer það, sem hún ætti og guð hefoi gefíð henni, og
var henni það vcrra enn þó hún hefði feingið sinn undir hvurn
vánga, þcgar prcstur talaði til hcunar, enn varð aptur bleik
sem nár, í hvurt skipti sem hann ávarpaði íngibjörgu.

X>á cr menn voru staðnir undan borðum, sýndi Ingvcldur
vonum bráðara á sjcr fararsnið, og hugðu menn hana kránka.
Indriði kom þá að máli við móður sína "og vildi jcg" scigir
bann "að þú móðir! mintist þess, cr þú hjetst mjcr, að vckja
máls á bónorðinu, og mun ckki annan tíma bctra færi á gcfast."

"Anuan vcg Yirðist mjer þctta sonur!" sagði fngibjörg,
"sýnist mjcr fngvcldur ekki hafa verið mcð glöðu bragði í dag,
hvað sem veldurj enn þó má jcg gjöTa það fyrir þín orð, að
hætta til þcss". Sætir hún þá lagi að fá færi á fngvcldi áður
enn hún riði brott; og cinhvurntíma stóð svo á, að þær urðu
tvær saman fyrir ofan bæinn ) gcingur þá Ingibjörg til hennar,
og kveður hana blíðlega og seigir:

"Mig lángar til að tala nokkur orð við yður, áður enn þjer
farið, jeg hefi Yerið beðin þess af manni, og þykir mjer mikið
ktmið undir því, hvurju þjcr svarið."

'ú '' v: - % - ■■■ ' : 'M&t:f* ■ « w •

"JVIín cr æran og ydar lítillætið, maddamma góðí ef þjer
viljið tala við mig, og látið mig heyra crindi yðar" sagði Ing-
veldur og brosti við. íngibjörgu grunaði nú af þessu svari
hvurnin fara mundi og þagnaði við$ enn -mcð því að svo
lángt var komið, að ílt var apturhvarfs, tekur hún aptur til
máls og seigir:

"jjað er erindi mitt, að sonur minn Indriði, hefur beðið
mig, að koma að máli við ykkur mæðgurnar um það, hvurt
ykkur mundi það óskapfclt, að hann lcitaði þar ráðahags, sem
er Sigríður dóttir yðarj scigir hann, að J)ar sjc sú kona, cr hann
hclst mundi kjósa sjer fyrir ættar og atgjörfls sakir, af þeim
kvennkostum, sem hjer eru nærindis."

"Vcrður það scm varir og ekki varir" sagði Ingvcldur,
"síst mundi mig hafa grunað það, að þið á Uóli lcituðuð til
mægða við okkur smámennin fyrir handan ána, og vi! jeg víst
vita, hvurt þctta mál er af alvöru flutt eður ekki."

Ekki er það mcð nokkru falsi af okkar hcndi" sagði íngi-
björg, "munu það og margir mæla, að ekki sje óákomið með
þeim Tndriða mínum og Sigríði dóttur yðar."

"J>að munuð þjer og aðrir verða að skoða, sem þeim lík-
ar, hvurt jafnræði sje með þeim; enn skjótt er að svara erindi
yðar, maddacnma góð! af minni hcndi, að aldrei gef jeg mitt
samþykki til þess ráðahagsj um vilja Sigríðar vcit jeg ekki,
þó er mjer næst að halda, að hún muni líta í aðra átt, ef hún
gcfur um að giptast að svo stöddu."

Síðan gckk Ingveldur burt, sem skyndilcgastj breytti hún
nú ráði sínu um heimreiðina, og var hin kátasta það eptir var
dagsins.

íngibjörg seigir Indriða þcssi málalok, og vérða þao honum
lil mikillrar óglcði, og það þó vest, cr hann þóttist mciga ráða
á orðum íngveldar, að hyggja hans um vilja Sigríðar mundí
hafa vcrið tómur hugarburður. Híða þau mædgin hcim við
svo búið, og tckur Indriði nú óglcði mikla svo að hann nær

35

því mátti aungvu sinna j Ingveldur ríður og hciin frá boðinu um
kvöldið og er hin kátasta. Ekki seigir hún Sigríði frá viðræðum
þeirra kvennanna. Litlu síðar kom upp sá orðrómur þar í sveit-
inni, að Indriði á Hóli hefði bcðið sjcr stúlku vcstur í hjer-
öðtfm, og þó minniháttar bóndadóttur, cnn ekki feingið, og því
væri hann nú orðinn hálfsinnisveikur. Einginn vissi gjörla að
greina höfund þessara frjetta ; cnn þcir sem leingst komust í
rannsókninni höfðu það fyrir satt, að ólýginn maður hcfði sagt
þær Gróu á Lciti. Ingveldur ljct hvurn mann, scm kom að
Túngu, seigja sjcr þcssar frjcttir og innti að öllu sem nákvæmast,
og var ekki ugglaust um að hún á stundum gjorði gys að, cink-
um ef Sigríður var við. Sigríður Ijet sjer jafnan fátt um
finiiast 5 líuur svo vetnrinir l <.g vor hið næsta, að ckki batnar
Indríða ógleðin og ckki kom hann að Sigríðartúngu á þessum

_: __T ■ _ ' * ■ _■§_-_» _■_. _*_•/_ _ i _* _>__*■__ t" w0 • j ltj__ wm'~ ' f ( i 1 r< r__f_J

missirum. — 1

Nú verður að geta fleiri manna við söguna. IMaður hjct
Bárður, hann bjó á Búrfclli, það er hálfa þíngmannaleið frá
Sigríðártúngu, og ckki í sama hrepp. Bárður var maður auðugur

__í__É___l _. *^fí* ■ r ■_ * * 1 _h ^ * É _ M * __ _. , t w . a% m • ■ - iTw "4 * 1

að gripuni og gángandi fjc; jarðir átti hanil og, margaroggóð-
arj enn ekki var hann maður vinsæll af olþýðu. Einnson átti
hann , sem Brandur hjet, hann var kvongaðúr , og átti bú á
Brandstöðum 3 lítið ástríki hafði hann af föður sínum; líktist
Brandur meira móður sinni cnn föðurfrændum. Bárður
hafði átt þá konu, cr Guðrún hjet, og ættaða úr Jjíngcyjaþíngi ;
hún var þá önduð fyrir fám vctrum, cr hjcr er komið sögunni;
og var það almæli, að hún hcfði næsta södd lífdaganna til
grafar gcingið • höfðn þau hjón ckki átt lund saman; hún var
mild af fje, enn hann nískur, cnn þó hæglátur og stórillindalítill
hvursdagslega. jjar var mart fátækra manna í nágrenninu, og
hvörfluðu þeir opt á vorum heim að Búrfelli, og vildi Guðrún
jaman víkja þeim einhvurju, sem svángir "voru, er matur var
nógur fyrir. Ekki var Bárði mikið um þær ölmusugjörðir; tók
þó sjaldan af þcim, það sem Guðrún hafði vikið þcim; enn

(3*)

1

36

til þess að sjá við þeim loka , aö ckki drægist ofmikið út úr
búínu á þcnna hált, ljet hann ekki konu sína hafa oímikið
undir höndum; sjálfur vóg hann út hjúunum bæði smjór og
átmcti, og taldi rækilcga hvurn kjötbita, scm hann ætlaði til
soðníngar hvurt skipti, scm farið var mcð spað. Yíir döllunum
og ólekjunni hafði Guðrún ótakmarkað cinvaldsdæmi ; cnn öðru
máli var að gcgna um skökuna, því hcnni varð hún að skila
manni sínum afdráttalaust í hvurt sinn , scm hún strokkaði;
og með því Bárður mundi gjörla, hve margar ær og kýr hann
átti, og vissi út í æsar, hvað hvur mylk skcpna á heimilinu
mjólkaði í mál, og hve mikið smjör fæst úr hvurjum fjórðúngi
mjólkur, tókst Guðrúnu sjaldan að klípa mikið af skökunni svo
að Bárður yrði þcss ekki var. Lj;kla ráðin hafði húnj þó var
sá einn lykiil, scm hann aldrei skildi við sig, vakandi eða sof-
andi, enn það var lykillinn að skcmmuloplinuj og þcir, sem
vissu hyað í því var, furðuðu sig ekki á því, þó Guðrúnu væri
« ekki hlcypt þángað : margraáragamlar mörtöblur og gráskjöld-
óttir smjörbclgir áttu þar aðsctur í geysimikiili kistu um
þvcran gafl. Fyrir annari hliðinni stóð afarstór kornbyrða, cnn
hinumciginn var þrísctt röð af tunnum með spað og saltaða
magála; þaðan fjellu straumar miklir af pækli , er kvísluðust
um skcmmuloptið, og hvurfu loks inn undir fjallháan fiskahlaða,
scm girti skcmmu loptið að framanvcrðu. Eptir endilaungu
húsinu láu rær, hlaðnar enda á milii með hörðu hángikjöti; það
voru föll af sauðum og ám, og cinginn mundi þar upprjettur
gánga mciga sakir hinna lángleggjuðu skammrifjabógna. Annars
var, eins og lög gjöra ráð fyrir, það kjötið, sem rcykja skyldi,
haft í cldhúsi, og aldrci rcis hin rósfíngraða Morgungýðja svo
úr rúmi Títonar að Bárður bóndi kannaði það ckki innvirðu-
lega; og ekki "hnje dagstjarna nokkur svo í djúpan raar" aÖ
hann ekki áður skemti sjer við sjón hinna bráðfcitu sauðarfalla,
tcldi þau og klipi í þau, áður cnn hann færi að sofa. Ekki
verður glögglega skírt frá öltu því, scm í þcssu lopti var fólgið j

r f -

37

þvi fúum auðnaðist það eptirlæti , að koma lcingra enn upp i
stigann, og þó svo að cins, að þcir hcfðu sýnt Barði áður
nýja spesíu, eður gamla krónu, sem hann lángaði til að komast
í kunníngskap við. Niðrí skcmmunni voru margir eiguleigir
hlutir, þó hjcr sjcu ekki taldir; enn flcst var það óætt. |>ó
var þar einn hlutur, cr vjer hljótum að gcta að nokkru, cnn
J)að var sár cinn mikill og merkilcgur, fullur lundabagga og
súrsaðra hrútssviða, blóðmbrs og annars ágætis, cr svam þar i
í hálfþykkvu súrmjólkur mauki. Ekki var það fyrir því, að
Bárður hcfði minni mætur á sá þcssum, enn mórgu ó'ðru, er
uppi var í loptinu, að honum var valið óvirðuglcgra sæti, hcldur
hins vcgna, að hann var ofstór vcxti, til að komast í hcilu líki
upp um loptsgatið, cnda var hann nú ckki fær um fcrðir cða
hrcifíngar fyrir sakir gjarðlcysis og clliburða; stóð hann því
J>ar við loptsstigann og sparn jörðu alt upp að miðju, og gamallri
kúamykju mokað að utan. Á sillunni rjctt fyrir ofan sáinn, voru
tvær uglur; á annari þeirra hjekk stórt ketfi af gömlum horn-
högldum; enn á hinni hjengu reiðtygi Guðmundar Höllusonar.
Guðmundur þcssi var fóstursónur Bárðar, og unnl Bárður honum
manna mcst, cnda var hann svo líkur honum að öllu skap-
lyndi að ckki myndi sonur líkari föður; og fóru mcnn þcim
orðum þar um, að fjc væri jafnan fóstri líkt, cnn ckki vissu
menn annan skylduglcika þeirra, enn að móðir piltsins hafði
verið vinnuukona Bárðar og heitið Ualla. Halla hafði verið
svo óhcppin, þegar hún átti að feðra Guðmund, að hún gat
ckki fundið honum ncitt líklcgra faðerni utan cða innan svcilar, '
cnn vinnumannstctur eitt, scm var drukknaður rúmum níu
mánuðum áður cnn pilturinn fæddist, og því hafði Bárður af
cinskærri manndygð sinni tckið munaðarlcysíngjann að sjcr, og
alið hann upp cptir sinni mynd, og sögðu allir að honum fa i r-
ist það vcl, því auðsjeð væri, að hann gæti með öllu hrundið
honum á svcitina. Bárður lagði mcð ári hvurju mciri og mciri
ást á svcin þcnnan , og gaf honum fjörutíu hundraða jörð cptir

38

é

sig , og þar að auki hafði hann það jafnan á orði, að hann
Guðmundur sinn ætti að tína flærnar úr rúminu sínu, þegar
hann væri dauður. Fáir ókunnugir skildu J>ctta orðatiitæki ;
cnn nákunnugir þóttust vita, að Bárður miðaði til kistilkorns
nokkurs, sem grafínn væri niður undir höfðalagið í rúmi
Bárðar, og í væru nokkrar krínglóttar. j)egar hjcr er komið
sögunni, var Guðmundur orðinn fulltíða maður. Ekki þótti
heimasætum |>ar í hjcraðinu hann fríður sýnum. Allir vissa
að hann var maður samhaldssamur og átti í vændum að cign-
ast nokkuð, þar scm hann var uppáhaldið hans Bárðar ríka á
Búrfelli, og j>ví mundu fcður gjafvaxtra meyja hafa skoðað
huga sinn áður honum væri frávísað, ef hann hcfði leitað ráða-
hags við dætur þeirra. Enn Guðmundur var kendur við Kjöt
og sauði, enn ekki við konur cða kvonbænir, og það þóttust njenn
vita að færi svo, að hann einhvurntima ágirntist cinhvurja af
Evudætrum, mundi hann ckki líta á fríðlcikann cinan í því efni,
og valla mundi hann vitið verði kaupa $ sjálfur hafði hann gott
gripsvit, og rneira þyrfti ekki til að búa og nurla, sem fyrir
hann var aðalatriðið. Guðmundur hafði einhvurntíma Iært að
lesa, og las rciprennandi hvurja bæn, einkum cf hann kunni
nokkuð í henni utan bókar áður, enn sjaldan vildu mcnn hleypa
honum á Jónsbókar lcstur. Fóstri hans hafði látið kenna hon-
um að rita nafnið sitt, og sagði að slíkt gæti opt komið sjcr
vel í búskapnum, að mcnn kynnu að klóra nafnið sitt, til að
mynda, ef menn seldu cða keyptu jarðarpartj enn ekki var
Guðmundur fastur í rjettritunarrcglunum , því jafnan ritaði
hann fyrsta stafínn í nafninu sínu mcð litlu gjci og cins í foð-
urnafninu, enn cssið í "son" hafði hann alt afmcðstórum staf.
Talnafræði hafði Guðmundur ekki numið, enn furðanlcga æfíngu
hafði hann í því að telja saman iiska og fjórðúnga, og taldi þá
upp á grænlcnsku, eptir tám og fíngrum, og var ákaflega fljótur
' að þvi.

f>að var cinhvurn dag næsta sumar cptir það að Indriði

39

$

beiddi Sigríðar í Túngu, eins og áður er um gctíð, að Hárður
kall var citthvað að bauka sjer út í skemmulopti, og hafði lokið
upp smjörkistunni miklu, og sat nú rjettum beinum á loptinu,
og raðaði kríngum sig smjörbelgjum. Honum sýnðist að um-
búðirnar á einum böglinum væri farnar að bresta, og tók upp
hjá sjer nál og þráð og fór að rifa það saman, og raulaði eitt-
hvað fyrir munni sjer, eins og hann jafnan var vanur, þegar
hann var að fara með smjör eða penínga. Enn er hann hafði
setið þar um hrið, hcyríst honum vera gcingið inn í skemmuna,
og dcttur honum þá í hug, að hann hafi glcymt að læsa cptir
sjer skemmunni, og hugsar að svo meigi vera , að cinhvur sjc
þar kominn, sem vilji skygnast í sáinn. Dárður stckkur þá
upp hart og títt, og kallar ofan í skcmmuna:

"Hvur er þarna niðri?"

"|>að er jeg, fóstri minn!"

"A, ert þú það , Guðmundur minn! jeg gat ekki skilið í
hvur það gæti verið; jeg vissi ekki að þið voruð komnir hcim
piltarnir; og því varð mjer hálfhverft við; maður má alclrci vcra
Ohræddur innan um þctta horngrýtis hyski, því þó allir þýkist
vera ráðvandir hjerna á heimilinu, þá skal nú cinginn tclja
mjer trú um það, að ekki hafi verið farið í sáinn^ eða hvað
minnir þig, Guðmundur minn! að vinstrarnar ættu að vcra
margar, sem eptir voru í vor?"

"J>ær voru átján" sagði Guðmundur.

"Já, mig minti það ; þú taldir þær fyrir mig?"

"Já, þú Ijcst mig tclja þær, og mig minnir ckki bctur
cnn þær væru átján, jú, það vcit guð almáttugur, þær voru

"Og í dag eru þær ekki nema sextán^ skoðaðu þá
til, fjórar eru farnar, ckki hafa þær hlaupið sjálfar úr sánum :
því scigi jcg það, það vcrður að hafa gát á því hjcrna, cf það
á ckki að stela mann út á húsgánginn ; cnn nú gclur það stolið
fyrir mjer, cins og það vill; ckki sje jeg, þó það stcli úr

mjcr augunum, jcg cr ekki orðinn maður til að Uta eptir því.
Knn viltu ekki skreppa snöggvast upp til mín, Guðmundur minn!
fyrst J)ú komstj mig lúngar til þcss að líta snöggvast ofan í
fremstu kjöttunnuna hjcrnaj jcg hcld hún sje búin að nvíga
niður úr sjer öllum pœklinum; enn jeg ræð ekki við helluna
ofan á henni."

"Ojú, fóstri minn ! jeg skal koma" sagði Guðmundur og
fór upp og tók helluna ofan af tunnunni $ "það cr ckki von
að þú ráðir við þctta bjarg, fóstri minn!"

"Af því jeg er orðinn svo ónýtur og farinn, a5 jeg þoli
ekkert á mig að rcyna fyrir mjöðminni á mjer — ónei, ckki
hefur hún lekið cnn , til skemda held jcg, tunnugreyið — J)ví
seigi jcg það, jeg er ekki orðinn fær um að eiga lcingur í
þcssu búskapar basli, Guðmundur minn! jeg vildi hclst, að
[>ú værir búinn að taka við því öllu saman, og jcg mætti hýr-
ast hjcrna í kofunum 5 hafa skcmmugreyið mitt út af fyrir

mig; nokkrar kindur í hcyjum, og afgjaldið af þessum fáu
jarðarskikum jcg vil þú farir að taka við jörðinni hjerna, cnn
ekki legg jeg ofan á hana, það seigi jeg þjer fyrir 5 þú verður
að taka við kofunum hjcrna eins og þeir eru; og þeir cru líka
allstæðileigir, nema hvað gaungin eru farin að síga dálítið saman,
enn að öðruleiti getur bærinn hjcrna lafað uppi nokkur ár cnn.
Hvað scigir þú um þctta, viltu ekki fara að reyna til að
hokra?"

"Jeg veit ekki hvað jcg á að scigja um það, fóstri minn!"
"Og þá yrðirþú, vænti jeg, að taka þjer cinhvurn kvcnn
1 mannsræfíl."

"Já, ekki treysti jcg mjer að búa með henni Guddu hjerna!"

"f»að lái jcg þjcr ckki, Guðmundur minn! jcg er búinn
að fullrcyna mig á hcnni, og ckki ætla jeg að ráða þjcr til þess,
að hafa hana fyrir framan; cnn hilt cr það, jcg licld þú yrðir
fá að þjcr cinlivurja konumynd."

"Já" , sagði Gudmundur og dró lángan scim á jáinu ,
"þcssi kvcnnþjóð! og þcssar konur!"

"Jia5 heG jeg þó komist að raun um, Guðmundur minn!
síðan konan mín dó, að skárri eru konurnar enn þessar ráðs-
konuskammir; og sannast er að seigja um það , að þó að
hún Gnðrún min heitin væri óráðskepna í mörgu, þá stal hún
þó ekki óllu út úr höndunum á mjer , cins og skrattinn hún
Gudda; cnn hvað jeg ætlaði að scigja, hcrurðu ekki augastað
á neinni hjcrna í svcitinni, sem þú viidur ciga?"

"Onei, fóstri minn! ekki hcfi jeg þaðj og það á heldur
eingin ncitt hjcrna í svcitinni ; og til hvurs skollans cr að taka
það, sera ekki á spjarirnar á sig?"

"Og satt er nú það, neyðarúrræði eru það ; hjer er þó ein
fram á bæjunum, scm loðin er um lófana."

"Á, hvur er það, fóstri minn?"

"Hún Sigríður Bjarnadóttir í Túngu."

"Á, ætli það? ætli það cigi nokkuð til þar íTúngu? cnn
ekki eru börnin mörg, trúi jeg."

"Læt jeg nú það vera, ekki held jeg það sje fcitan gölt
að flá, búið þar í Túngu, og ekki átti hann Bjarni hcitinn jarð-
irnar; cnn hitt cr það, hún kvað hafa feingið þrjár cf ekki
fjórar jarðir eptir hana systur sína."

"Nú það var annað máU" sagði Guðmundur, og ncri
saman lófunum."

"Og því hcfur mjcr dottið það í hug, að það væri ckki
svo fjærri lagi fyrir þig, því góður stofn getur þSð orðið, cf
vel er áhaldið, með þessu litla sem þú átt sjálfur, þó það sjc
nú ckki mikið; þú átt þó þcnnan part, scm jcg hef ánafnað
þjer; og svo nokkra skildínga, hugsa jcg."

"Jcg! nei, jcg á ckki pcníngana, jcg er öldúngis pen-
íngalaus."

"Ekki trúi jcg nú þvíj cnn þú viit aldrei láta bera neitt á því;

42

og hvaö kemur til að þú lofar mjer aldrei að sjá skildíngana
þína Gvendur?"

"Nú, þcir eru aungvir ! enn því fœ jeg aldrei að sjá pen-
íngana þína, fóstri minn!"

"Annað mál er það; jeg hef aldrei ált neina skildínga; þú
skyldir fá að sjá þá, ef þeir vœru nokkrir."

"Heldur eignast þú þó skildíng enn jeg."

n Nú, það fer alt aptur; í sýslumanninnn þarna varð jeg
að láta næstum því þrjár spesjur, og fjögur rixort fóru í prest-
inn ; enn vcrði einhvur skildíngur til eptir mig, þegar jeg dey,
þá vcistu það, aðþúáttað taka hann, því ekki gotjeg vitað, að
það fari í hann Brand, þó það sje lítið ; cnn hvað líst þjer um
þetta, sem við vorum um að tala, er ckki rjcttast fyrir þig, að
þú reynir til ná í þessa jarðarskika, sem hún Sigriður á?"

"Heldurðu fóstri minn! að það geti tckist?"

n Nú það má reyna að komast cptir hvað þœr scigja; jeg
skal reyna að staulast með þjcr fram eptir, ef þú vilt."

Yið þetla feldu þeir fóstrar talið, enn næsta dag voru hcst-
ar heimrcknir að Búrfelli. Ekki voru rciðskjótar þcirra fóstra
ésjáleigír, mciddir í miðju baki og næsta grannir á síðu, því ekki
var kostnaður gjörður eldishesta á Búrfclli, enda voru hestar
þar optar hafðir til áburðar enn útreiða. Aungvir skrautmenn
voru þcir fóstrar i klæðum, cnn þó var nú tjaldað því sem til
var. Guðmundur var í bláum treyjufötum af skarlati. J>essi
föt höfðu í fyrstu verið kcypt aí þjóðum, og fóru því Guð-
mundi ekki scm best; Guðmundur var maður hár vcxti, cnn
treyjan var af meðal manni, og skrolli hún upp á hcrðar-
blöðum að aptanverðu; enn barmarnir hjcngu mjög niður að
framanverðu. Guðmundur var allra manna skrefhæstur, enn
brækurnar stuttar og fjcllu fötin lítt saman um miðjuna og sá
þar í gula skirtuna ; af þessu var Guðmundur til að sjá líkastur
röndóttum jötunuxa. Bolurinn var af góðum kostum gjörður og
glæsilegur; cnn svo óheppilcga hafði tiltekist cinhvurntíma í

kaupstaðarfcrð , þegar Guðraundur var að láta upp bagga, ad
nokkrar tölurnar höfðu hrunið af öðrum barminum, cnn mcð
því, að þessháttar tölur scm á bolnum Yoru, ekkí voru fáan-
legar, hafði Guðmundnr látið fylla skörðin með ósamkynja
tölum $ þeir sem ekki unna sundurgerð eða margbreytni í klœð-
um, mundu því líkast til hafa fundið það að bolnum Guð-
mundar, að tölurnar voru ekki allar af sama tægi. Stígvjcl átti \
Guðmundar; þau hafði hann eínhvurntíma orðið að taka uppí
skuld af dönskum farmanni, og ekki getað selt þau aptur, enn
nú komu f>au að góðu haldi, því hvunœr skyldi slíka gripi við
hafa, cfþcir skyldu nú heima Hggja? GuðmundUr hafði og farið
í stígvjelin, enn með þvi honum virtist hvor fóturinn öðrum Iík-
ur, tók hann það stígvjclið á hœgra fótinn, sem þcir, sem
vanari eru þesskonar skófatnaði mundu hafa látíð á hinn vinstra.
Ekki urðu þeir fóstrar snemmbúnir, því þeir voru óvanir þessu
dckri, þó komst biðillinn út á hlaðið um hádeigis bilið með <
svipu og hatt i hendi; hatturinn var allsjálcgur og "Einar Há-
konarson vatnshcldur" í kollínum. Um sama mund, scm þcir
fóstrar stíga á bak, kcmur Fjósa-Rauðka þar út á hlaðið, sctur
hönd fyrir auga, glápir d Guðmund um hríð, og stingur siðan
ncfínu að Smala-Gunnu og scigir:

"Nú þyki mjcr Guðmundur okkar vcra orðinn upp dubbað-
ur, hvurt ætlar hann að fara, þlessuð mín?"

"Hvað ætli jeg viti af þvi, kclli mín?" enn það lítur svo
út, sem hann ætli að fara að biðja sjcr stúlku."

"Skrattinn fjærri mjcr!" sagði tyaudka, og steypti úr því
sem hún hjclt á, "þá þyki mjcr flestir sótraptar á sjó drcignir,
ef hann Gvcndur fer að biðja sjpr stúlku."

[)cir Fóstrar komu að Sigríðartúngu , á áliðnum dcigi og
bcrja þar að dyrum, og fór það cins og scigir í vísunni, að
"þar kom út einn digur dóni" og litast um 5 þcir fóstrar heilsa
honum mcð kossi, og spyr hann þá almæltra tíðinda, enn þeir

kvaðust iú vita "enn cr húsbóndinn hcima?" sagði Guð-
mundur!"

"Hann cr dauður", sagði heimamaður, cnn jeg á að heita
ráðsmaður hjcrna, og alt scm utanbæar snertir, þá er það eins
og þið talið við hana Ingvcldi mína sjálfa, það scm þið, talið
við mig; annars heiti jeg Árni, scm lciugi var hjá honum sira
Torfa, jeg veit ckki hvurt þið kannist við þaðj enn heitið þjer
ckki Bárður á Búrfelli?"

"Jú, Bárður heiti jeg,"

"Já, jeg þóttist hálfveigis þekkja yður, þó lángt sjc síðan
jcg sá yður; jeg sótti til yðar smjcr, hjcrna um árið, sem þó
ckki vógst þcgar heim kom."

"Og ckki kannast jcg við það, að það hafi ekki veigist;
enn er maddamman heima? mjer cr þökk á að fá að tala
við hana."

Ámi fór þá inn, óg kom Ingvcldur brátt fram, og leiddi þá
fóstra f stofu. Stofan var hús fyrir sig, og var geingið í hana
vinstrameigin úr bæjardyrum; hún var í þremur stafgólfum
og ckki ólaglcgt hús, cptir því scm gjöra er í sveitum ; á þeim
gaflinum, sem sneri út til bæjarhlaðsins, voru tveir glergluggar,
og rjett undir þcim stóð dálítið grænleitt boro og sinn stóll
hvorumcigin. f fremsta stafgólfinu, næst dyrum, var gesta-
rúmið, og glitábreiða yfir ; Iiinumeigin, og á móti rúminu, stóð
rauðlituð kista mcð fángamarki Ingvcldar á hliðinni, sem fram
sncrij það var fatakista hcnnarj cnn við cndann á þcssari kistu,
stóo önnur kista, nokkuð minni, cnn nýlcgri, hana átti Sigríour.
Ingvcldur lciddi Ðárð til sætis við borðið og tók að spyrja hann
tiðinda; cnn Guðmundur settist á kistu Sigríðar og sal þar
mcð hattinn á hnjánum, og hjelt sinní hcndi um hvort barðið
og datt ckki njc draup af honum. Ekki lcið á laungu áður
þar kom í stofuna, stúlka með bjart hár, húíu á höfði og dökk-
van skúf , á bláUpílsi ; með röndótta vcfnaðarsvuntu, og í blárrí
peysu, nokkuð nærskorinni. Jiað vor Sigríður Bjarnadóttir.

45

Hún gckk hægvcrsklcga enn þó ófcimnislcga inn gólíið og rjctli
aö móður sinni kalTiketil, scm hún bar í hemlinni; cnn gcst-

irnir risu upp á móti hcnni og heilsnðu hcnni mcð kossi. Ing-
vcldur tók við katlinum, brá svuntuhorninu neðan unðir botn-
inn á honum , bljcs í stútinn og sctti hann á horðið og tók að
skcnkja kalTið: setti fyrst fyrir Bárð og bcnti Sigríði að koma,
og færa Guðmundi þar sem hann sat á kistunni. Sigríður bar
Guðmundi kaffibollann í annari hendi, enn sikurskál í annari.
Guðmundur þrifur me5 annari hendinni cinhvurn álitlcgasta
sikur molann úr skálinni, enn með hinni hcndinni tckur hann
um kaíTi bollann cnn, læturSigríði standa cptir mcð undirskál-
ina, J)ví ckki var hann svo fróður í þessháttar efnum, að hann
vissi að hún átti að fylgja bollanum, og bar Sigríður skálina
brosandi aptur á borðið. Guðmundur stífði sikrið úr hncfa
sínum, jafnöðum og hann sótraði kaíTið , enn stakk síðan af-
gánginum i vestisvasa sinn. Um það leiti , sem Guðmundur
var búinn að drekka kafllð, víkur íngveldur talinu til Dárðar
og scigir:

"Mcðal annara orða, ætli þjcr lángt að ferðast, Bárður
minn?"

"Og ekki lcingra, maddamma góð! jcg skrapp híngað fram
eptir með honum Guðmundi mínum, rjett að gamni mínu, og
svo lángaði mig til að tala við yður fáein orð, einhvurntíma."

"Jeg vona til að þjer Yerðið hjá mjerínótt, Ðárðurminn!
það er ekki svo opt að þjer komið híngað."

"Satt seigið þjer það, heillin góð! ekki gjöri jeg óþarfa
útreiðirnar með öllum jafnaði, samt scm áður held jeg, að jeg
verði að dragnast hcim í kvöld, þegar erindinu cr af lokið,
scm jeg helst vildi gjöra í einhvurstaðar í eínrúmi, cf þjer
gætuð komið þvi við."

"Jcg verð þá að biðja yður að koma innar í baðstofu með
mjer; cnn Sigríður mín! jeg vona til að þú látir ckki honum
Guðmundi mínum leiðast hjá þjcr á mcðan."

jjau Bárður geingu úr stofunni, cnn Sigríður varðþarept-
ir, og vænti þess að Guðmundur mundi hefja samtalið með
einbvurju skemtilegu efni; enn Guðmundur gat einhvurnveiginn
ekki fundið á því lagið, og sat þar þcigjandi á kistunni og barði
hælunum í hliðina, og gaut við og við augunum ámótlega til
Sigríðar ; Sigríði fanst það lítið yndf að sitja svona eíns og
mállaus og horfa á Guðmund, og væri því ekki annað fyrir enn
að yrða á hann að fyrrabragði. Hún vissi það að opt getur
Utilfjörleg byrjun orðið að laungu og skcmtilegu samtali, cf sá
kann vel að haga orðum sínum, sem við er rætt $ hún seigir
því blátt áfram : "er ekkert að frjetta neðan úr sveitinni ?"

" J>akka yður fyrir ! sagði Guðmundur, "nei, jeg verst allra
frjetta, ncma að það hefur vcrið stolið skamrifjum þar á
Hamri, jeg veit ekki hvurt þjcr hafið hcyrt það "

"Jú, jeg trúi við heyrðum það hjerna um daginn; vita
menn nokkuð um það, hvur það muni hafa gjört."

"Ónei," sagði Guðmundur og þaignaðij Sigríður sá að
þetta samtal gat ekki loðað saman, enda þótti henni það ckki
svo skemtilcgt að hún gæti verið að halda lcingur lífmu í þvíj
þeigir nú um stund, enn seigir síðan :

"|>ið feinguð í fyrra vor nýjan prest þar niðrí sókninni,
hvurnin líkar ykkur við hann?"

"Og jeg held hann sje afskiptalítill og meinhægur kallinn,
og sannast er að seigja um það, ckki drckkuf hann cins og
hin skepnan."

"J>að er vel fariðj honum mun þá gánga bctur búskap-
urinn, cnn sagt var um hinn."

"Já, það vænti jcg eigi að heita, ckki cr hann cins dauð-
ur 5 og það væri þá hcldur cingin furða , þó honn hcfði citt-
hvað að jcta með öllu því smjörgjaldi, maður guðs og
lifandi, það mætti eitthvað verða úr því 5 cnn það er cins og ein-
hvur skrattans óblessun fylgi þcssum prestum, því með öllu
sanian held jeg þó að hann lcggi ckki stórt fyrir, svo sem þar berst

þó að af öllum sköpuðum hlutum ; jcg trcysti rnjcr tilaðvcrða
stórríkur, cf jeg hefði aðrar eins tckjur á hvurju árí.' ,

"Já, það er nú ekki að œtlast til þess, að allir geti haft
hagsýnina og sparnaðinn ykkar fóstranna á BúrfcIIi."

"Og ekki má það nú kalla að jog sje sparsamur, jeg
jet altaf, og það heidur mikið enn lítiðj cnn hitt er satt, hann
fóstri minn er sparsemdarmaður , þvi það seigi jeg yður satt,
hann getur verið svo vikunum saman, að hann smakki ekki
feitmeti, og er það ekki af því að hann cigi það ekki tili w

"jjað giska jeg nú á" sagði Sigriður hálfbrosandi, "heldur
mun það vera af því, að hann vill koma því í skildínga ; enn
hvað jcg vildi seigja, hvurnin kcnnimaður þykir ykkur hann vera,
presturinn ykkar?"

"Og jcg veit það ekki, jcg heyri að sumir hæla honum;
þó skó'mm sje frá að seigja heG jeg ékki komið ncma cinusinni
til kirkju síðan hann kom, og hcyrði jcg þó ckki nema scinni
partinn af ræðunni, því það stóð svo á, að jeg var að tala við
mann, sem jeg átti litilræði hjá, út undir kirkjuvcgg."

"Hvurnin fanst yður þetta, sem þjcr hcyrðuð?"

"Og jeg hcld það hafl verið allgott) mjer fanst það svona
viðlíka og Strumshugvekjur."

Leingri gátu ckki við ræður þeirra Guðmundar og Sígríðar orðið
að þessu sinni, fyrir því að þau Ingvoldur og Bárður komu
þá aptur í stofuna; enn þó sarntal þetta værí ekki lángt,
fjekk Sigríður nokkra hugmynd um kunnáttu Guðmundar og
hugarfar.

Skömmu eptir það býst Bárður til heimferðar, og seigir
íngveldur við hann, þegar þau kvöddust, "jæja, Bárður minn!
nú látum við þetta vera svona fyrst um sinn, enn fari alt eins
og jeg vil , skal jeg undircins láta ykkur vita það fóstrana."
Sá hafði orðið endir samtals þcirra Ingveldar og Bárðar, að
hún hjet að gcfa Guðmundi Sigríði dóttur sina , cf hún ekki
með öllu þverneitaði þeim ráðahag. Ríða þeir nú heim fóstr-

48

ar, og líða svo nokkrir dagar, að Ingveldur vckur ekki máls
á þessu við Sigríöi, enn var jafnan venju fremur blíð í við-
móti við hana , og kallar hana elskuna sína í hvurju orði , og
þykir Sigríði það vel. Jjað var um þcssar mundir eins og
Ingveldur ælti í nokkurri baráttu við sjálfu sig um það , hvurt
hún ælti að cggja dóttur sína á að eiga Guðmund, cða hún
ætti að brcgða því hciti , sem hún hafði gjört þeím fóstrum,
og kom hún sjer ekki einhvurnveiginn að því, að nefna þctta
við Sigríði 5 enn einn morgun herðir hún upp hugann, og vindur
sjer að Sigríði, og scigir ofur blíðlega: "ckki bcr jeg á móti
J)\ í, gæskan mín! að nokkuð hcfur verið kaldara millum okkar
híngað til, enn vcra ætti ; það gctur verið, að það sje eins mikið
mín sök og þín, enn nokkuð er það þjer að kcnna^ og það
skaltu vita, að ckki clska jeg þig minna enn hin börnin mín;
þið cruð öll undir sama brjóstinu borin, og því þyki mjcr í
rauninni eins vænt um ykkur öll $ enn ekki væri þess öll ólík-
indi, þó jcg væri alúðlegri við það barnið, sem sýnir mjer
mcira ástriki og alúð, og vill gjöra alt að mínu skapi nú hcfi
jcg í fyrsta sinni sagt þjcr, hvað mjcr er innan brjósts, og
vona jcg, að alt vcrði bctra millum okkar eptirleiðis; cnn að
gcði mínu átt þú að Iáta, það er þín skylda." Sigríði fanst
að þessi orð móður sinnar kæmu frá bjartanu, og varð þeim
grátfcigin ; hún hljóp um hálsinn á móður sinni og sagði :

"Já, elsku móðir góð! i öllu vil jeg ástunda það, að gjöra
yðar vilja, og það hryggir ínig, ha(i jeg í einhvurju móðgað
yður, og fyrirgcfið þjer mjer það 1"

"Ójá, góða mínl" sagði Ingvcldur, og kysti Sigríði. "Jiú
skalt þá sjá það, að jeg vcrð þjcr góð móðir; cnn nú giska
jeg á, að það verði ekki svo lcingi, sem mjer helst á ykkur
börnunum mínum*, það er vant að fara svo fyrir okkur for-
eldra veslingunum, þegar við crum búin að koma ykkur á
fætur, og sá tími cr kominn, scm við mættum hafa mcst yndi
og stoð af ykkur, þá hverfið þið út í veröldina frá okkur, og

49

cins mun fara um þig; þú ferð nú að giptast, býst jcg við,
þcgar þjcr býðst gott gjaforð, og það væri synd fyrir mig, að
líta svo á minn hag að sitja þjcr í ljósi fyrir því, scm guð vill

r

veita þjcr" og nú fór Ingvcldur að hálfkjökra.

"Ekki skuluð þjer kvíða því, móðir mín!" sagði Sigríður
"jcg giptist valla svo fljótt, hcld jcg."

"Og því skyldir þú ekki gjöra það, clskan mín ! þetta
liggur fyrir þjer, og á þá leið dreymdi mig manninn minn
hcitinn í nótt, sem þess verði ckki lángt að bíða, og sá eini
biður þín, sem vandi cr frá að vísa, og hvur hcldur þú að
það sje?"

"Jeg hcfi lítið hugsað um það enn, móðirmín!" sagði Sig-
ríður, og roðnaði við.

"Guðmundur á Búrfelli vcrður maðurinn þinn, taktu nú
eptir, cf það cr guðs vilji, og cinginn annar."

"Æ, ekki hcld jeg það, móðir mín! jcg vona til þcss að
hann biðji mín ekki."

"jjað var þó crindið þcirra fóstranna híngað fram cptir
hjcrna um daginn."

"Og hvað sögðuð þjer þcim, móðir mín?"

"Jcg lofaði þcim því, að svo miklu Iciti scm mig snerti,
og hjet þeim að ncfna það við þig , því mjer gat ckki dottið
annað í hug, enn að þú mundir þakka guði fyrir að fá slíkan mann."

Sigríður varð hljóð við þessi tíðindij og áttu þær mæðgur
lánga viðræðu um þetta cfni, og fanst það mjög á Sigríði, þó
hún færi hægt, að henni virtist á annan vcg cnn móður hennar;
fann hún það lil , að maðurinn væri óálitlegur 5 enn Ingveldur
kvað fcgurðina ekki til frambúðar; hefði og föður Sigríðar verið
alt annað bctur gefið, enn fríðlcikurinn, og hcfði hann þó vcrið
sæmdarmaður í SYeitj cnn taldi Guðmundi það til giidis, að
hann væri ráðdcildarmaður , stiltur og efnaður vel, og mundi '
fóstri hans búa svo í garð fyrir hann, að hann yrði þess mests
aðnjótandi, scm til væri á BúiTcIIi. Sigríður fann það og að

(4)

50

Guðtnundi, að hann væri mjög svo fákunnandi; enn Ingveldur
hafði orð fyrir því, og kvað ekki bókvitið í askana látið, þcgar
farið væri að búa. Að svo búnu skildu þær mæðgur að því
sinni, cnn nær því á hvurjum dcigi flutti Ingvcldur mál Guð-
mundar, enn fór þó að óllu scm hægast við Sigríði. Sigríður
vildi fyrir hvurn mun ckki giptast Guðmundi , cnn þótti nú
scm hún mætti ckki glcyma Indriða. Hafði hún það fyrir satt
öðru vcifinu, að hann mundi hafa huga til sín , og hcfði hann
sýnt henni það opt í viðmóti, þó ekki hefði hann talað mart;
enn cinkum þóttist hún að fullu hafa ráðið það af orðum hans,
þá cr þau voru saman þar í stofunni. Aptur annað vciíið
cfaðist hún um, að þctta væri annað cnn tómur hugarburður
sinn, og væri hugsun sú cinúngis sprottin af því, að hún ósk-
aði að svo væri. Hún gat heldur ckki skilið í því, hvurnin á
því stæði, að Indriði hefði bcðið sjcr stúlku annarstaðar, cins
og þá var altalað, ef hann nokkurntíma hcfði haft huga til sín.
J>að var og annað, er henni þótti undarlcgt, að Indriði ekki
hafði komið þar, cða sjcð hana allan þann vetur, og ckki komið
á þá mannfundi, scm hún kom á, eins og hann hafði áður
vcrið vanur. Aplur á hinn bóginn fann hún , að móður sinni
mundi stórum mislíka, cf hún vildi ckki fylgja ráðum hennar
og ciga Guðmund. Ut úr öllu þessu var hún optlcga mjög
ángurvær, og grjct í einrúmi, enn bar sig þó að, að láta ekki
flciri menn sjá; því við aungvan var að tala, er hún gæti
trúað fyrir hörmum sínum. J>að var cina nótt, scm optar , að
hún gat ckki sofnað fram cptir allri nótt fyrir tómri umhugsun
um hagi sína, og grjet sáran; cnn nokkru eptir miðnætur bilið
sofnaði hún loks út of, og drcymdi hana þá,. að hún þóttist
vera stödd þar út á hlaðinuj þar var og móðir hennar hjá
hcnni, og hjelt á húfu nokkuri gatnalli, og þótti henni þó lík-
ara lambhúshettu, og ætlaði móðir hcnnar að sctja hana á
höfuðið á Sigríði; cnn í því bili þótti henni , Björg systir sín
koma þar að, ogseigja: "ekki veit jeg hvað þú hugsar, Ingveld-

51

ur sæl ! að sctja skrattans pottlokið að tarna á höfuðið á barn-
ínu.'" og sló við hettunni svo að hún hraut ofan í skyrdali,
scm stóð þar skamt frá; enn síðan brá hún upp faldi cinum
fögrum, og þóttist hún vita í svcfninum, að hún ætlaði að
setja hann á höfuðið á sjcr, cnn í því vaknaði hún. Sigríður
varð ofur feigin þessum draumi, og rjeði hann eins og henni
var gcðfcldast, að Guðmundur væri lambhúshcttan, enn Indriði
faldurinn , og þótti hcnni það eitt vanta í drauminn , að systir
hennar Ijct ekki faldinn á höfuðið á hcnni. Um þetta var hún
a5 hugsa nokkra stund, og gat ekki sofnað apturj kom henni
það þá í hug, að hún læddist upp úr rúminu og klæddist, og
fór fram í dyralopt, er þar var. J»á var orðið svo ljóst að vcl
mátti sjá til að skrifa. Hún tók sjcr þh penna og blek og
skrifaði brjcf, og var búin a5 brjóta J)a5 og skrifa utan á, áður
enn hcimilisfólkið kom á fætur. Brjcf þetta var til Ingibjargar
mó5ur Indriða og var svona:

"Göfuga höfðíngskona!
Að vísu veit cg það, að það er ekki siður, að konur tali
að því að fyrra bragði við kallmenn , sem tii ásta lítur e5a
bónorðs, og líkast er til, að þessi siður sje cðli okkar sam-
kvæmur , því gu5 hefur búið oss svo úr garði , að ckki þarf
orðanna við til þess að vjer með stillíngu og siðscmi getum
sýnt þcim sál, vora cins og hún er^ cnn hvort scm þessi siður
er rjettur í sjálfu sjcr cða ekki, linst mjer, eins og nú stcndur
á fyrir mjer, að hjarta mitt ckki vciti mjcr ncina ró, nema jcg
opinberi cinhvurjum það, scm mjer býr í brjósti, og á hvurri
stundu pínir migj og væri jeg nær þeim hinum sama manni,
scm jeg aldrei gct látið af að hugsa um, mundi jcg ckki skcyta
um, hvort menn kalla slíkt reglur cða óreglur, enn gjöra það sem
saklaus tilflnníng hjarta míns byði mjer, og auglýsa honum það,
sem í því er Ieynt, ef hann ckkí siálfur sæi það. Enn citt-
hvað, líkast til óhamíngja mín, bannar mjer að þessu sinni, og
hefur alt of Icingi bannað mjer, að sjá hann, og hvurjum á jcg

(4*)

þá að auglýsa það, scm jeg gct ekki lcingur dulið? Jcg ræðst
í að seigja yður það , af því að þjcr eruð kona cins og jcg,
og vcrðið því að hafa sál, scm að minsta kosti gctur skilið
og ímyndað sicr, hvaða tilfinníng þeirrar konu hjarta vcrður
að hafa, scm krcmst af harmi og cfa um það, hvort hcnnar
kærasta hugsun sjc cintómur liugarburður og rcykur, cða ckkij
verðið að hafa svo viðkvæmt hjarla, að cf þjer sjáið, að hugsun
mín cr ckki annað cnn draumur, sem aldrei á sjcr uppfyllíngu,
dsk án vonar, að þjcr aumkið mig, og að minsla kosti ckki
kastið því, sem yður er falið á hendur í trúnaði, út í heiminn
til að hlæja að því. Enn þctta, sem jcg ætla að trúa yður
fyrir, cr það, að mig lángar til að vita, hvort nokkuð sje til
í þv/, sem jcg lcingi licfi gjört mjer í hugarlund, að sonur yðar

I mundi hafa rcnt huga sínum í þá átt, scm mig sncrtir. Ef

svo væri, munduð þjcr gjöra syni yðar þægt vcrk, og mjcr sann-
an vclgjörníng, að komast cptir því, og í kyrrþcy láta mig vita
það, hið bráðasta. Sjc þctta tómur hugarburður minn sprott-
inn af því, að það mæla börn jafnan scm vilja, gjörið þjer
vcl í að vekja mig úr þcirri saklausu vonarleiðslu, scm jeg
nú er í, því þá ætti jcg hægra mcð að fylla þá skyldu, scm
jcg vcit að hlýðni við móður mína hcimtar af mjcr. Fyrir-
gcfið mjcr dirfsku mína, og vcrið mcð öllum yðar æíinlcga blcss-
aðar! þcss óskar yðar clskandi

Sigríður Bjarnaddttir."

Brjcf þetta var skrifað í mesta flýtir, og cins og á því
má sjá, mcira af tilfinníngu, cnn cptir föstum hugsunarrcglum,
eins og konum er títt; híngað og þángað var það sctt blekblctt-
um j vcrður það opt á þcssháttar brjefum , því höndin cr ckki
alt af jafn stilt cr hjartað kemstviðj kalla mcnn þá bletti ástar-
dropa, og þykja þeir eingin lýti vera.

Enn nú var cptir það scm mest á reið, og það var að koma
brjeíinu til Ingibjargar, svo lítið bæri á, og var Sigríður í stök-
ustu vandræðum mcð það, því aungvan átti hún þann trún-

53

aðarmann þar á bro, að hún þyrði að trúa fyrir því. fjenna
sama dag kom Gróa á Lcili að Túngu. Ingveldur hafði lagst
að sofa um daginn, þá cr Gróa kom, og vildi Gróa ekki vekja
bana, enn tók nú að tala við Sigríði. Sigríður var vcnju fremur
hljóðj og vcrður Gróa þess brátt vör, og ávarpar hún hana
hlíðlega og scigir:

"J>að gcíngur cittlivað að þjer í dag, gæskan mín l"
"Onei, Gróa mín !" seigir Sigríður, "það cr svona hins-
eiginn."

"Ekki þarf jcg að spyrja að þvíj þá liggur eitthvað illa
á þjer, því ckki ertu vön að vcra svona fálát mcð öllum jafn-
aði; cnn mig skal, nú ckki furða það, þó það kynni að liggja
illa á þjcr, út úr hausvítis slaðrinu, scm gcingur staflaust
hjcrna í svcitinni; því þú munt valla hafa gctað komist hjá
að hcyra það sjálf."

"Hvað cr það, Gróa mín?"

"Nú, þú hcfur þá ckki heyrt það, elskan min! hvað það
talar um þig?!"

"Nci, ckki hcfi jcg heyrt það, hvað cr það?"

"Og minst ckki á það, jcg gct valla talað um það, ekki
ncma það, að það cr að bcndla þig við þrcmilinn hannGvcnd/
á Búrfclli."

"Hvur gjörir það ?"

A, það var líklcgra, að það væri ckki meiri hæfa fyrir því enn
inörgu öðru, sem það fer með; enn guði sje lof, að það cr ekki
satt, þar færi ilia góður biti í hundskjapt, hafði jcg nærri sagt 5 jeg var
búin að hcita því fyrir mjcr, að ekki skyldi jcg koma í vcisl-
una þína, gæskan mín ! cf þú ættir þann kúalnbba; enn mikið
cr hvað bölvað hyskið *^ guð fyrirgcfi mjcr að jcg blóta — ,
gctur logið, jcg scigi það satt, tilhæfulaust, þctta cr altalað
út um alla svcit, cnn jcg ber á móti því, og scigi að það skuli
ckki vera að fara mcð þclta slaður, því hún Sigríður mín ætti

54

ekki fremur strákinn hann Gvcnd, enn strákurinn hann Gvendur
fairi ofan í mig."

"Jjetta gat þó vel staðist" sagði Sigríður og stundi við,
"það mundi þykja nógu gott gjaforð fyrir mig."

"Æ, það cr von þig hrylli við því, blcssaður únginn ! að
hugsa til þcss, hvað þá hcldur — 99

"jjctta hcfur þó komið til orða, Gróa mín! og er mörgu
skrökvað, sem minna er hæfl í."

"Æ, nú held jcg mjer verði flökurt, elskanmín! það heíði
jeg svarið fyrir; og hvað ætlar hann að gjöra mcð konu þumb-
arinn sá ; jcg seigi fyrir mig, jeg vildi hcldur sofa hjá cin-
hvurjum rekaviðardrumb, enn honum Gvendi."

Sigríður þagði, og gat þó ekki gjört að sjcr að brosa, enn
Gróa Ijct dæluna gánga : "jeg þykist vita að hún íngveldur mín
hefur fljótt gefið honum góð svör og gegnileg?"

"Jeg veit þó ekki" sagði Sigríður "hvort hcnni þykir það
svo mikið óráð; hann cr vel efnaður."

"Enn þó, clskan mín! hvað hefur konan gagn af því, þeg-
ar hún fær ckki að ráða svo miklu scm að gcfa hundi beinj
eða ætli hann verði ekki líkur honum Bárði í því, cins og öðru,
og hvurju rjcði hún Guðrún heitin, veslíngurinn , þar á Búr-
felli? nei, ckki gct jcg trúað því, að hún Ingvcldur mín sje
svo blind, að láta barnið sitt í þær hcndur; og aldrci hefði það
við gcingist, cf hann faðir þinn, hann Bjarni minn heitinn, hcfði

"í>að hcld jcg nú og" sagði Sigríður.

"Enn það sjest nú hjerna á mörgu, þó jeg eigi ekki að
seigja annað enn það sem gott cr um hana Ingvcldi mína sauð-
inn, síðan hann dó, Öðlíngurinn" $ þetta sagði Gróa hálfkjökr-
andi, og brá um leið svuntuhorninu upp að augunum á sjer.
Sigríður, cr alt af saknaði föður síns, og var jafnan hlýlcgt til allra,
sem töluðu vcl um hann, komst þá við , og strauk með hcnd-
inni um vángann á Gróu, og sagði: "við skulum ckki minnast

55

á hann, góða mín!" enn Gróa hjclt áfram kjökrandi, og sagði:
"jeg gct ekki gjört að því, að mjer vöknar ætíð um augu, þegar
jeg minnist á hann , blcssað ljúfmennið; cnn það skal ekki
vcrða, þó jcg sjc í pilsi, að barnið Iians Bjama míns fari í þær
hcndur; jcg vcrð að taka hcnni móður þinni tak , svo hún
stofni ckki sjer cða sínum í þá vitleysu."

"Og ekki hcld jcg það sje vcrt, Gróa mín I að þú minn-
ist ncitt á það við hana, cnn annað Iítiíræði gætir þú gjört
fyrir mig , ef þú vilt mjcr vcl" sagði Sigríöur, og Icit framan
í Gróu, eins og hún ætlaði að sjá inn í brjóslið á hcnni , cnn
gat ekki sjeð þar annað cnn cinskæra trúmcnsku og cinlægni.

"J>ú mátt reiða þig uppá míg, góða mín! því þó aldrci
hcfðir J)ú hlynt ncinu góðu að mjcr, scm þú opt og margfald- I
lega hefur gjört, |>á á hann , sem nú Iiggur í gröfinni, það að
mjer, að jcg rcyndist þjcr ckki vcr cnn aðrir í því litla , scm
jcg mcgna, cða hvað cr það gæskan mín V

"^að er að koma brjeQnu því arna yfir að Hóli, svo lítið
á beri, og^taka við svarinu aptur, og hjerna cr skildíngur undir
það". Sigríður rjctti þá að hcnni brjefið og spcsju með.

"jiað er svo Iítið, og sjer er nú hvur ósköpin! þú
hcfur það af cinhvurjum þínum að vera svo smátæk, elskan
mín! þctta cr nú ofmikið" sagði Gróa og kysti Sigríði stundar-
laungum kossi.

"Jcg þarf ckki að mínna þig á, að geta ckki um það
við neinn hjcrna á hcimilinu, Gróa mín !

"Jcg ! vcrtu öldúngis óhrædd um það, gæskan mín ! jcg cr
cinginn skynskiptíngur, og það scm cinu sinni er komið í
höndurnar á mjcr, það skal einginn þaðan draga, þó það væri
kóngurinnj og þagað get jcg yfir því , scm mjcr cr trúað
fyrir, þó jeg sje kjöptug; jeg hcld það varði aungvan um það,
þó eítthvað mcinlcysi sjc á millum ykkar Tndriða, held jcg,
cnn þar er maðurinn"

I þessu kom Ingvcldur inn, og var Gróa lljót að stínga

56

hrjefinu á sig, og sneri ræðunni alt í cinu eins og þær hcfðu
verið að tala um citthvað annað. Gróa dvaldi í Sigríðartúngu
fram eptir deiginum, enn þó skemur enn hún átti venju til.
Sigríður þóttist hafa komið vel ár sinni fyrir borð um brjcf-
sendínguna; enn svo liðu margir dagar, að ekkert svar fjekk
hún frá íngibjorgu. Loksins kom Gróa aptur fram að Túngu,
og spurði Sigríður hana hvurnin farið heíði um brjefið; kvaðst
Grtíá hafa farið með það daginn eptir og fcingið íngibjörgu
það sjálfri í einrúmij hcfði hún lesið það og skcllihleigið upp
yfir sig, og kastað því þar á búrhylluna, rjett cins og hún
skeytti ekkcrt um þaðj og ckki hefði hún beðið sig, að taka
aptur ncitt svarj sagðist hún þó hafa iimálgað það við hana.
Jiessar frjettir sagði Gróa SigríSi hálfgrátandi, og hafði Sigríður
einga orsök til að cfast um, að þær væru sannar; cnn óhlut-
vandir mcnn , scm lögðu það í vana sinn að færa alt á vcrri
veg fyrir Gróu, mæltu það, að hún einhvurntíma laungu síðar
hefði átt að sleppa því við góða kunníngjakonu sína: að þcgar
þcir, scm brjef scndu væru búnir að borga undir þau, gætu
þeir ekki gjört að því, hvað síðar yrði um þau.

Eptir þetta virtist Sigríði öll von úti, og gjörðist nú jafnan
harmþrúngin mjög, enn móðir hcnnar hætti ekki að gylla
fyrir hcnni, hve girnilegt það væri að eiga Guðmundj og cinn
dag cr Sigríður sat fálát mjog fram í stofu, kcmur móðir hcnn-
ar þángað til hcnnar, og klappar henni hálfhlæjandi utan á
vángann, og scigir:

"Á jcg nú ckki bráðum að fara skrifa þcim til, og scigja
honum að nú sjc björninn unninn ? cða cr þjcr ckki farið að
sýnast, clskan mín l eins og mjcr , að vandi sje vciboðnu að

' ,: |>jer ráðið þvi, móðir min ! hvað þjcr gjörið , jcg vcit
það, að þjer gctið ckki cggjað mig á annað , enn það sem
þjer haldið að mjcr sje fyrir bestu , og þó jcg ekki gcti fclt
mig við þaft, vcit jcg samt að það er sfeylda mín að hlýða

57

yður" sagði Sigríður, og hrutu nokkur tár um lcið ofan um
kinnarnar á hcnni.

"J)að cr öll von til þess, og jcg get ekki Iáð þjcr það, góða
mínl" sagði íngvcldur og klappaði Sigríði aptur á kinnina, "þó
þú finnir í fyrstu hjá þjcr nokkurn efa , cnn jeg er sannfærð
um það, að eptir á muntu þakka guði fyrir að þú ljest mig
ráða." Sigríður gat þá ckki bundist tára, cnn mcð J>ví að hún
vildi ckki láta móður sína sjá, að hún grjcti, stóð hún upp og
gckk út úrstofunni; og töluðust þær ckki mcira við mæðgurnar;

r

enn Ingveldur tók orð Sigríðar fyrir fult jáyrði, og ritaði síðan
þeim fóstrum til og sagði, hvar komið var. Komu þeir fóstrar
þá fram að Túngu, og fcsti íngveldur Guðmundi Sigríði dóttur
sína. Eptir það kom Guðmundur nokkrum sinnum fram að
Túngu; cnn jafnan var Sigríður mjög fálát við hann, og fjckst
Guðmundur ekki um það. Er nú svo ráð fyrir gjört, að brúð-
kaupið skyldi standa að afliðnum rjcttum, að þcim bæ er Hvoll
heitir, það var anncxía prcstsins í Sigríðartúngu hrepp; þar
voru húsakynni stærri og rúmbetri enn í Túngu. Síðan fóru
lýsíngar fram, tvo sunnudaga hvorn cptir annan, og scinna sunnu-
daginn var lýst á tveiinur kirkjum undireins; það hafa lög-
fróðir sagt oss, að ekki sjc sú aðfcrð rjctt; aptur höfum vjcr
heyrt grcinda prcsta seigja að svo mcigi þó vcl vcra , ef ein-
hvur gild ástæða sje til þcss að flýta brúðkaupinu: og þannig
stóð á að þcssu skipti: hrútar þcir, sem liárður hafði ætlað
til veislunnar, voru komnir af fjallinu og hafði Bárður hlaupið
til að skera þá, svo þcir lcgðu ckki ofmikið af á mörinn; enn
skotið því að prcsti, að cf Icingi stæði á lýsíngunum, gæti svo
farið, að farið yrði að sjá_j._ kjötið, þegar vcislan yrði haldin.
Daginn áður cnn vcislan skyldi standa, höfðu þcir fóstrar mikið
annríki í að koma öllu fyrir. Á IIvoli var stofuhús fram í bæn-
um, þar voru borð rcist cptir endilaungu húsinu og bckkir
á tvær hliðar. Iljcr skyldi alt fyrirfólkið sitja; brúðhjónum
var ætlað sæti fyrir miðjum gafli, og voru sæti þeirra auðkenni-

58

leg af tveimur stórum llossessum, sem lagðar voru á bckk-
inn fyrir miðjum borðscnda. Á aðra hlið brúður skyldi sókn-
arprcstur og kona hans sitja og út frá honum aðrir aðkomu
prestar, þá hrcppstjórar og aðrir valinkunnir bændur. Á aðra
hlið brúðguma átti fngveldur að sitja og svo hvur af öðrum

cptir skylduglcika og mannvirðíngum. Ut á hlaðinu var stór
skcmma$ hún var rudd og tjólduð vaðmálum á báða vcggij
þar áttu að sitja hinir smærri bændurnir og mcðreiðarmenn
fyrirmannanna. Skemman var tvísett borðum, og borðin reist
á ]>ann hátt, að cptir skemmunni cndilángri voru scttar kistur
i röð, og tómar hálftunnir, og þará ofan reft sljettum fjölum
cða hurðarflekum og síðan hulið dúkum cða ábrciðum. Jjctta
var hin óæðra stofan. Vistir og drykkur skyldi vcra eins í
hvorutveggju stofunni, enn sá var að eins munurinn, að tjöld
og borðbúnaður voru glæsilcgri í fyrirmannastofunni, enn í
hinni óæðri stofu. Kona var til feingin þar úr sveitinni að
annast um matartilbúnínginn , og frammistöðu menn ákvcðnirj
cnn sjálfur ætlaði Bárður að hafa umsjón yfir vínfaungunum.
priðjudaginn í tuttugustu og þriðju viku sumars var alt tilbúið
til veislunnar, og skyldi hún standa að morni ; enn Bárður kall
sat út við bæjarlæk, og jós með trjesleyf vatni á 10 potta
tunnu, er stóð þar hjá honum á lækjarbakkanum, kemur þá Guð-
mundur þar að og scigir:

"Hvað ertu núna að gjöra, fóstri minn?"

"Og jcg er að þynna dálítið mjaðar skömmina þá arnaj
mjer sýnist hún svo þykk; jeg hcld hún sje svikin !"

"Nú! jeg hjelt hinseiginn, að þú værir að drýgja hana
ögn, fóstri minn!"

"Onei, jeg held hún drýgist lítið á þessu, þó jeg láli
nokkrur spónblöð hjcrna á kútholuna; enn er nú alt tilbúið hjá
þjcr í skcmmunni, og hcldurðu hún taki það alt, scm hjerna
kemur á morgun?"

"Og jeg vcit það ckki, þctta er soddan sægur, sem búið

59

cr aö bjóða$ jeg vcit nú ekki hvað það á, aö safna að sjcr
öllu því hyski."

"Jjað veit jeg ekki heldur, cnn hún fngvcldur vill hafa
það svo, og jcg læt hana ráða því, og hún skal fá að borga
það, sem til þess gcingur, ckki ætla jeg að gcfa henni það,
það máttu reiða þig uppá."

"Nci, það sýnist mjer ekki þú þurfir, og hvað selur þú
henni brennivíns pottinn?"

"Jeg iæt hana fá hann fyrir sama vcrð cins og jeg hefði
gctað feingið fyrir hann í vetur, er það ósanngjarnt?"

"Nei, og mjöðina, hvað tekur þú fyrir hana?"

"Já, það er nú eptir að mæla hana, J>að var vel þú
mintir mig á það$ jcg get ekki fært potlinn fram um meira
enn fjóra skildínga, vænli jeg, og jcg ætlast til að það vcrði
10 pottar hjerna á kútnum — enn nú vænti jeg að þú farir
að fara fram eptir; þú vcrður að vera þar í nótt til þess þið
gctið fylgst öll híngað á morgun."

"Ojá," sagði Guðmundur og fór.

Brúðkaupsdaginn var veður fagurt, og voru mcnn snemma
á fótum á Hvoli. Að liðnum dagmálum tók boðsfólkið að ríða
í garð. Á Hvoli var fagurt heimrciðar, og ljctu þcir hinir
úngu mcnn hestana fara á kostum heim traðirnar; og höfðu
menn mikla skcmtun af að horfa á, hYurnin gæðíngarnir runnu.
"]3arna kemur presturinn á rauðum og tveir mcð," sagði ein-
hvur, scm stóð á hlaðinu , "altjcnt hcfur hann eitthvað, góði
j maður, scm fallcga bcr fótinn." Bárður stóð fyrir miðjum bæjar-
dyrum og hcyrðiþað, setur núbönd fyrirauga, ogseigir: "ójá, það
cr víst hann, á honum Rauð sínum" snýr sjer síðan við og
kallar hátt inn í bæjardyrnar; "Hclga mín! hafðu nú til í litla
katlinum, nú sjest til prestsinsj enn hvur þeysir þarna á ljós-
um, hjcrnameiginn við kvíarnar?"

''jjað getur ekki verið ncinn annar enn hann jjorsteinn
Kaupi, eða Matgoggur, sem sumir kalla."

"Já, ckki er honum boðið," sagði Dárður i hálfum hljóð-
um, "enn það stendur ætíð svo á, að hann á þar fcrð um, sem
veisla er haldin, og jeg vænti jeg vcrði að bjóða lionum fyrst
hann á annaðborð er kominn; enn hvað verður af brúðhjón-
unum, piltari sjáið þið ckkcrt til þcirra cnn?"
"Jjau cru rjctt að scigja komin að túninu.' ,
ji>á var nær hádcigi enn dagmálum cr hjónacfnin riðu í
hlaðj Guðmundur ætlar ekki að láta slanda á sjer, og stekkur
af baki til að taka konuefnið af baki, cnn laust var á klárn-
um og snarast rciðvcrið út í aðra hliðina, og vcrður Guð-
mundi fastur annar fóturinn í ístaðinu, enn maðurinn var ekki
liðugur, og fcilur hann á bak aptur ofan í blcytuna og flekkuðust
nokkuð fötin Guðmundarj hlupu þá nokkrir af þeim, scm þar
voru á hlaðinu til að hjálpa Sígríði af bakij enn aðrir gripu til
sjálfskeiðínganna og tóku að skafa bleytuna úr brókum Guð-
mundar, og var ekki ugglaust, að þeir hinir ýngri mcnn hefðu
ófarir Guðmundar í flimtfngi. Sigríður gckk til stofu, og þótt-
ust mcnn ckki hafa sjeð konu fegri yhrlitum, eða rösklcgri á
velli enn Sigríði; og töluðu það margir sín á milli, að mikið
gæfulcysi lcgðist fyrir jafnvæna konu, að eiga svo óliðlegan
mann scm Guðmundur var. Sigríður var mjög fálát um dag-
inn, og tók einginn til þess; brúðkaupsdagurinn er svo mikil-
vægur dagur á mannsæfinni, að eptir líkindum þykir fara, þó
nokkur alvörusvipur sje á brúðurinni. Er nú gcingið í kirkju,
og undan vígslu súnginn 309 sálmurinn í Nýjubókinni, og þcgar
komið cr í scinasta vessið, Iciðir djákninn brúðhjónin til bckkjar,
\ enn prcstur tckur að þilja vígslu ræðuna, og hafði hann tckið
sjer til umtalsefnis: "cfndanna cr vant, þó heitin sje góð."
Ekki þóttust menn vita þess nokkur dæmi, að heilagur andi
hcfði nokkurntíma áður talað mcð þvílíkum krapti og áhrif-
um, fyrir munn þjónustumanns síns Tómasar prests^ öll
framkirkjan að norðanvcrðu flaut í tárum ; \ kórnum var þurt
og framkirkjunni sunnanvcrðri, cnn þó var þar margur hraustur

61

dreingur, sem hitnaði um hjarta. Sigríður sat mcð saman-
lagðar hcndur á brúðarbckknum, og virlist mbnnum, hún harla
föl útlitum og áhyggjumikilj cnn af Guðmundi datt ekki njc
draupj ckki táraðist hann, cnn cndur og sinnum sáu menn
varir hans bærastj j)eir scm þektu lundarfar Guðmundar gátu
þcss síðar til, að frcmur mundi honum hafa það skipti flogið
í hug, að tclja saman jarðarhundruð Sigríðar, enn að hann væri
að hugfesta það, sem prestur sagði um kristilcgt hjúskaparhald.
Að lokinni ræðu tckur prcstur cins og vant cr, að spyrja brúð-
hjónin lógspurnínga þcirra, scm standa í handbókinni. Guð-
mundur svaraði þeim öllum vcl og cinarðlcga , cnda cr það
lítill vandi að svara þeim rjett 5 því rcglan er sú, að scigja
allajafna "já" til hvurs, scm að cr spurt. Að svo búnu snýr
prcstur sjer til brúðarinnar og scigir:

"Sömulciðis að spyr jcg yður virðuglcga ýngisstúlka, jóm-
frú Sigríður Bjarnadóttir ! hvort þjer hafið ráðfært yður við
guð f himninum, þar næst við yðar cigið hjartalag og svo þar
cptir við náúnga yðar og vini, að taka þennan virðuglega
ýngismann, monsjer Guðmund Hansson, sem hjá yður stcndur,
yður til cktamanns?"

Jjcssari spurníngu játti Sigríður, og þó nokkuð lágt. J>á
spyr prcstur hana í annað sinn, og játti Sigríður cnn.

"í þriðja máta að spyr jeg yður, hYort þjcr vitið yður fría
fyrir, að hafa gcfið nokuri mannspcrsónu, sem nú lifir yðar
ektatrú, sem þctta hjónaband hindra kunni?"

;þá var cins og Sigríður alt í cinu vaknaði af svcfni.
"Nei" seigir hún, og svo hátt, að nær því hcyrðist um alla
kirkjuna. Prcstur var óvanur slíkum svörum og varð nokkuð
bilt við. Allir urðu öldúngis forviða. Djákninn var maður forn og
fastur í cmbættisvcrkunum, hann hugsaði með sjer, eins og scigir
í málshættinum : "slíkt vcrður opt á sæ, kvað sclur, var skotinn
í auga" stúlkunni hefði orðið mismælt, enn ætti þó leiðrjcttíng
orða sinna 5 hann sat ekki lángt frá Sigríði og hnippar í hana

G2

með handleggnum og seigir: ''seigið þjer já blessuð!" Sigríður
þagði cins og stcinn og hallaði sjcr á bak aptur upp að hjóna-
stólsbríkinni 5 enn prcstur ránkar við sjer aptur, og hefur nú
upp aptur hátt og skýrt sömu orðin sem fyrr. Sigríður
þagði. Prestur starir á hana um hríð, snýr sjer síðan til fólks-
ins og seigir: "hinn kristileigi söfnuður hefur hcyrt, að brúðurin,
jómfrú Sígríður Bjarnadóttir hcfur ncitað spurníngum kirkjunn-
arj rítúalið leyfir mjer ekki að halda leingra út í það, piltar!
getur og vcrið að stúlkunni hafi orðið snögglcga ílt" ; cptir það
geingur prestur út úrkirkjunnij enn allir þyrpast í cina bendu
utan að Sigríði, enn hún er náföl og talar ekki orð; halda
flestir hana mállausa eða vitfirta cða hvortveggja, og er hún
studd inn í bæinn ogsturma mcnn þar yfir henni um hríð. Boðs-
menn sáu það á öllum lotum, að ekki mundi verða neitt úr
veislunni þann dag, og fóru smátt og smátt að tínast í burtu.
Sigríður. komst um kvöldið fram að Túngu; og urðu menn
þcss nú varir að hún var hvurki mállaus eða vitskcrt; enn
aftók nú með öllu að setjast í annað sinn á brúðarbckkinn hjá
Guðmundi; og flýgur þessi atburður um öll hjcröð, og var
álit manna allmisjafnt ) sögðu sumir að þetta væri orðið mjög
að líkindum, og væri betur seint sjcð enn aldreij hinir voru
þó fleiri er lýttu Sigríði fyrir, og töldu þess öll líkindi, að þessi
atburður hefði ekki verið að öllu tilviljun; enn Jjorsteinn Mat-
goggur Iagði aldrei annað til þcirra mála , cnn að hann fór að
kjamsa mcð munninum og sagði {t hvur ætli hafi þá jctið alla
stcikinaþar? það kcmur altjent vatnið fram í munninn á mjcr,
þcgar jeg hugsa um hana ,> . Margir eggjuðu þá fóstra, að
höfða sök á hendur þeim mæðgum, og töldu að ckki hcfði alt
verið brigðalaust af þeirra hendi; þó fórst það fyrir og varð
sá cndir málanna, að þær mæðgur hjctu að gjalda Guðmundi
6 ær loðnar og lcmbdar í fardögum auk veislukostnaðarins, og
Ijctu þeir fóstrar sjcr það lynda úr því sem komið var. Ekki
sýndi IngYcldur Sigríði miklar áslir um þetta leiti , og var við

63

sjálft búið að Sigríður yrði að hrökkva burt frá Túngu; þó
bar Sigríður þetta mótlæti mcð stillíngu, cnn var hcldur óglöð
og fálát; og lcið svo fram veturinn. —

Jjenna sama vctur var Ormur Bjarnason, bróðir Sigríðar,
cfstur í ncðribckk í Bcssastaðaskóla; átli sæti í borðstofu í
króknum við Brúnku á óæðrabckk, og var í fati og kúpu með
cfribckkjar stórmennum; og var það citt af rjcttindum Skræl-
íngja konúngs, scm mest kvað að, fyrir því að þar voru vistir
bctri og mjólk minna blandin, cnn þcgar aptur cptir Brúnku
sótti. í skóla sat Ormur jafnan fyrir ofan litla borðið næst
ofni; það sæti hafði hann sjálfur tckið sjcr, og báru margir
hlutir til þcss, cnn sá cinkum, að þar var vígi gott, og bctra
fyrir cinn að vcrjast enn þrjá að sækja; enn land Skrælíngja
herskátt mjög um þær mundir. Ekki hafði Ormur ncinar
kvaðir af hcndi kennaranna, og ekki hafði hann önnur stjórn-
arstörf í ríki sínu enn hersljórn ; var hann og hinn mesti full-
hugi og rcyndur í orustum. jbað var cinn dag skömmu eptir
miðjan vetur, að Ormur sat í sæti sínu, og var að rita Iatínu
í bók þá, cr Kompa hcitir; ekki voru þar fleiri piltar í skóla-
num, því þeir voru að snæðíng; enn Ormur hafði því ekki
gcingið til borðunaraðóvinurinnSpartavaráborðum. Raunar þótti
það ósiður að gánga ckki til borðunar, og flestir voru svo lciði-
tamir, að gánga í borðstofu og að minsta kosti gína yfír kjöt-
bollunum, þó þcir ætu ckki. Sumum gekk ekki góðmenskan
ein til, heldur hitt, að þeir annaðhvort vildu vera öllum þókn-
anleigir, sem hlut áttu að Spörtu, cður og að þcir hugðu,
að kcnnarinn, scra stóð yfir piltakindunum , mundi koma auga
á sæti þcirra og rita það í minnisblöðin, að þcir kæmu ckki
til borðunar. Enn Ormur skeytti lítið um þesskonar hjegyljur
og hugsaði mcð sjcr "riti þeir í guðs nafni, blessaðir, alt jafnar
sig". Ormur hafði alt af nógan starfa, þegar piltar voru inni,
og því varð hann að nota þann tímann , scm nokkur kyrð var
á til að bóka latínuna, ella mundi Kompa hans síðbúin, þegar

64

þjónustusvcinn kcnnarans tók að hcimta saman Kompurnar.
Enn kyrðin varð ekki laung ; alt í cinu hcyrast sköll og glurnra-
gángur, sem ])á er margir lausir hestar era reknir hart yfir
stórgrýti; þá voru piltar að hlaupa út úr borðstofu, sinn í
hvurja átt; og í sama vctfángi var skólahurðinni svipt upp,
cnn maður hvatlegur hlcypur inn \ sá hjet Vigfús, og var
Oddsson. Hann átti opt sökótt við Orm , og sama* morguninn
hafði Ormur í miðjum tíma beðið um útgaungulcyfi , enn þó
ckki átt brýnt crindi. Vigfús sat frcmstur fyrir framan stóra
borðið, og rjett í því Ormur gckk út, cnn kcnnarinn sagði
við Vigfús : "taktu þarna við scqvcns" lagði Ormur þvílíkan
pústur utan á Yángann á Vigfúsi, að einginn þóttist áður slíkan
heyrt hafa, og tók undir í öllum skólanum. Ormur skrapp út;
enn svo var snoppúngurinn laglcga rjcttur að Vigfúsi, að fáir
gátu sjcð með vissu hvaðan hann kom. Vigfúsi varð ógrcitt
um lcsturinn, og ruglaðist í að snúa latínunni , því hann varð
heitur við tilræðið og misti sín. Jietta var Vigfúsi ekki úr
minni liðið, og scigir nú í J>ví hann kemur inn í skólann : "nú
skal minnast forns fjandskapar og gjalda þjer kinnhcstinn, þann
í morgun"; og tYÍhcndir í sama bili gamlan Klcyfsa og miðar
á nasirnir Ormi, cnn missir hans, og kcmur Klcyfsi í blekbyttu
þar á borðinu, og veltur hún yfir Kompu Orms. Ormur hugsar
sig ekki leingi um, og snarast, eins og kólfi væri skotið, fram
yfir borðið, hlcypur að Vigfúsi og vill hafa hann undir. Vcrður
þeirra aðgángur bæði harður og lángur, cnn svo lauk um síðir,
að Vigfús getur brotið Orm á bak aptur um skólabekkinn,
grípur síðan tveim höndum um hnjesbætur honum og dregur
hann undir sig niður á gólíið. Tekur þá Ormur að emja og
heitir á Skrælíngja, að þcir dugi sjer og dragi illmenni það
ofan af sjer, enn ekki var Ormur svo vinsæll meðal þcirra
Neðribekkjarmanna, að nokkur vildi þá til verða, að veita hon-
um; enn betur var hann þokkaður hjá Efribekkíngum ; og vill
þá svo heppilega til, að cinn þeirra, sem Jórarinn hjet, kcmur

65

þar að , sem þcir Ijckust við. "Nauðuglcga crt Jni nú stadd-
ur, Ormur frændi!" seigir hann, "og mcð Jþ ví J)ú hálfveigis hcfur
heitið mjcr Sigríði systur þinni , J)ú mun það ómannlcgt, að
duga Jvjcr ckki."

"Jlún er gipt dóna fyrir austan" gaLl einflÍHÍr við afNcðri-
bckkíngum. ' A *r

J>á cr að snúa hann úr halsliðunum*' sagfei Jjórarinn, og
þrífur annari hcndi til Yigfúsar og hnykKý .j^Mniin aptur á bak
ofan af Ormi. J>etta sjá vinir Vig|ýSar og ráðast J)cgar
fjórir eða fimm á J>órarinn, enn hanji vcrst með hinni
mcslu prýði 5 og verður þetta upphaf hinnar snörpustu orustuj
þustu þar að bæði Efri og Ncðri bckkírjgar og vcittu ymsir
ymsum, enn Efribckkíngar þó mest Jiórarrtii, og Ncðribekkíngar
Vigfúsi og varð sú hríð bæði laung 'og skæð, pg urðu þá
margir atburöir jafnsncmma, og verður pkki grcjnilcga sagt
frá vopnaviðskiptum. Skólabækur flugu J)á s^rn, J^kkvast drífa,
hcilar cða í pörtum; sumir tóku bekki ö& tfófu í höfuð mónn-
umj sumir stukku upp á borðin og börðust þaðanj J)á tóku
nokkrir Litlaboröið, sncru því við^og hlupu siðan ofan í hólfið
og hlífðu sjcr J> a r fyrir skotum ; cnn blöndiikannan hin mikla
valt þar á vígvcllinum , og fjellu úr licnni Iffikir um alt gólfið.
Ncðribckkíngar vildu færa lcikinn upp í Efribckk, og hlupji þá
fjórir hinvr hraustustu af Efribekkíngum fyrir dyrnar og vörðu
J)eim það. Umsjónarmaður skóla var upp í Amtinannssoga-
lopli, cr honum bárust þau tíðindi, að allur skóli bcrjist svo
til mikilla vandræða horíist. Hann brcgður skjótt við, og aflar
sjcr liðs, og geingur á milli þeirra, og fyrir viturlegar fortölur
hans voru grið sctt og sættum á komið$ skyldu ávcrkar alhr
niður falla, og svo klæðaspjöll. Jiar var nýsvcinn cinn, sem
J>órir hjet, hann var stór maður og stcrkur, og hafði vcrið í
liði þcirra Ncðribckkínga í bardaganum, og geingið vel fram.
Ekki vilriu Efribckkíngar taka sælUim, nema hann feingi nokkra

(5)

66

ráðníngu; þótti þcim ckki sæma, að busi sá sýndi sig bcran
aö fjandskap við gamla og göfuga Efribckkínga ; ekki þótti
Neðribekkíngum það rjctt, cnn þó varð nú svo að vera ; og
áskildi Ormur sjcr að bcra hönd að höfði honum. Er nú
jjórir Iciddur fram á m,itt gólf skjálfandi, sem laufblað í skógi;
enn forsaungvarinn þrífur rifrildi af Skrifilíus , scm þar va'r
að flækjast á gólfinu cptir bardagann, og seigir: sálmurinn, er

r

að venju 101 í bókinui: "Ji>á Isracls lýður cinka fríður afEg-
yptó." Enn í sama bili, scm mcnn ætluðu að byrja sálminn,
kemur cinn af piltum hlaupandi inn, og seigir að þar sje úti
maður með brjcf og vilji fá fljótt að tala við Orm.

."J>á verð jeg að fela þjcr á hcndur, Jjórarinn frændi! að
styðja að höfðinu á busanum fyrir mig; enn það gctur vcrið,
að hjcr sjc komið brjcf að austan og scndiinaður frá hcnni
móður minni, hann gctur sagt hcnni frá, hvað jeg sje vcl á
veigi staddur mcð hvundagsfötin" sagði Ormur, og hljóp út
og dró eptir sjcr aðra buxnaskálmina , sem nærri því var riOn
af, lítið fyrir ncðan hnjesbótiqa."

Ormur kcnnir brátt manninn, og cru þar komin tvö brjef
að austan úr Sigríðartúngu, og scst Ormur inn í borðstofu og
tckur að lesa þau. Ánnað brjcíið var frá móður hans, cnn
hitt frá Sigríði systur hans. Brjefi móður hans fylgdu tvennir
sokkar og nýsaumaðar vaðmálsbuxur og þótti honum þær
koraa í góðar þarfir. Brjef Sigríðar systur hans var þannig:
"Kæri bróðirí

j Jeg skrifa þjcr þennan iniða í mcsta ílýtir, mcð manni,
sem suður fcr hjcðan úr sveitinni , og er það efnið , að biðja
þig að koma mjer fyrir, einhvurstaðar þar syðra í góðum sama
stað; því nú er svo komið, að mig lángar til að komast, scm
fyrst, hjeðan úr sveitinni; og mcð því að þú opt hefur talið
mjer trú um það, hvað skemtilcgt sjc á suðurlandi, tek jeg nú
þetta ráð úr óyndisúrræðum; og vona það, að þú reynist mjer
sem góður bróðir. Síðan hann faðir okkar dó, hef jeg aungv-

an, sem jcg gct treyst, ncma þig; og þó aö þú sjert nokkuð
únggæðislcgur cnn, þekki jeg það samt, að þú crt raungóður.
Hjer hcfur boriö svo mart og mikið til tíðinda, síðan þú fórst
í haust, að fádæmum pykir sæta; enn ekki ætla jcg að scigja
þjcr frá því fyrr enn við finnuslum, enda held jeg að nógir
aðrir vcrði til þcss , að skrifa þjcr ávæníng um það. Vcrtu
blcssaður og sællí

fiess óskar þín elskandi systir
Sigríður Bjarnadóttir."

Ormur varð vcnju frcmur hljóður við brjef systur sinnar,
sat hann þá nokkra stund og studdist fram á borðið, með
hönd undir kinn. I þcssum svifunum kcmur Ijórarinn vinur
hans j>ar að, og sjcr brátt að Ormur býr yfir einhvurju; hann
líastar þá glaðlcga orðum á Orm og scigir: ({ hvað geingur að
þjcr, Iaxmaður! mjcr sýnist þú vera svo daufur, alteins og þú
hcfðir fcingið brjcf frá hcnni móður þinni, og hún hefði húð-
sneypt þig fyrir lcti, slark og hirðulcysi."

"jjú hcldur sumsje" sagði Ormur, "að það mundi koma
út á mjcr tárunum? jeg seigi þjer satt, annaðhvort læsi jcg
ekki þcssháttar brjcf, cða cf jcg á annað borð læsi þau, mundi
j^n lcggja hcndina á brjóstið, og scigja mcð sálmaskáldinu:
""hvar samviskan er glöð og góð"",* cnn það cr öðru nær,
enn jcg fái þesskonar brjef frá hcnni mömmu, cnda get jeg
ekki skilið í öðru, cnn að hún mcigi vera ánægð með mig$ um
siðfcrðið vita allir, hvursu heiðarlegt það cr, og iðnina og ástund-
unina geta allir sjeð af því , að jcg cr þó alt af að færast
uppá við."

"J>eir vcrða hærri í lopti, sem hlaðið cr undir, og svo er
um þig, laxmaður! það koma ætíð einhvurjir nýir á haustin,
scm ýta þjcr upp á við, cnn ekki hefur þú híngað til lypt þjcr
hátt sjálíur."

"Jcg hcfi átt við raman rcip að draga, laxmaður! þar scm
nijcr alt af hefur vcrið að förla um gáfurnar síðan jeg kom í

(5*)

68

skóla 5 haustið som jcg kom híngað, og settist cfstur af bus-
unum, var jcg ágætlcga gáfaður, cnn siðan hrapaði jcg um
miðjan veturinn og skcmdi svo í mjer gáfurnar, að þær hafa
aldrei náð sjcr apturj lcingi varð jcg að láta mjcr lynda að
vcra sæmilcga gáfaður, og nú cr jcg fyrst ögn farinn að rjetta
við aptur, og cr það cf til vill mcira að þakka sætinu, scm
jcg sit í, cnn sjálfum mjcr; því nú trúi jcg að jcg sjc orðinn
vel gáfaður."

"Nú J)á máttu vcra ánægður, sýnist mjcr" sagði jjórarinn.
"Nci, til þcss, scm jcg á nú að gjöra og úr að ráða, finst
mjer þurfa meira, cnn að vcra vcl gáfaður."
"Hvaða vandavcrk cr það?"

"Ekki annað cnn það, að útvcga hcnni Sigríði systur minni
góðan samastað cinhvursstaðar í Kcykjavík."
"Er hún skilin við manninn ?"

"Nci, það cr saga að scigja frá því, hún sagði skilið við
mannsefnið, og nú skilst mjcr að svo Iiggi í því, að hún cigi

/valla vært þar cystra, út úr öllu klórinu, og afþvívcrð jeg að

,drckka$ vandanum er hrundið á mig."

Mjcr sýnist vandinn ckki stór; Viflír þú ckki Iáta hana
fara til hcnnar maddömu O., þá kondu henni fyrir hjá henni
maddömu h.; og jeg skal, cf þú vilt, lciða það í tal við hana."

Ormur spurði þá, hvort Sigríði væri þar gott að vera, enn
jjórarinn játti því og kvaðst þckkja maddomu Á. að góðu;
og hvort cr þeir ræddu þctta mál Icingur cður skcmur , þá
varð það, að Jíórarinn tókst það á hcndur, að útvcga vistina
hjá maddömu Á., og varð það mcð því skilyrði, að Sigríður
skyldi hafa mcira frjálsræði , cnn griðkonur cru vanar að hafa,
og ckki gánga í slitvinnu, hcldur vera húsmóður til aðstoðar í
allri innanhússþjónustu j cnn ckki skyldi hún hafa þar kaup.
Er nú skjótt yfir sögu að fara, að Sigríður fór til Hcykjavíkur
um vorið. Maddama Á. var íslcnsk að ætt og uppruna; hún
var væn kona yfirlitum og þá á besta aldri,- bóndi hennar var

69

vcrslunarmaður í Rcykjavík; hann var danskur maður og nær
því fertugur að aldri. Hann hafði komið út híngað mcð kaup-
manni nokkrum dönskum , cr vendi aptur til Danmcrkur cptir
nokkur ár, cnn sctti A. scm trúnaðarmann sinn fyrir vcrslun-
ina,- var hann þá ókvæntur um hríð og græddist honum brátt
fje 5 enn um þær mundir voru kaupmcnn í Rcykjavík ckki
mjög samlyndir, og því síður hvor öðrum hollir afhcyris, og
rægði cinhvur af þcim hann svo við lánardrotlinn sinn, að hann
sctti hann fra ráðsmenskunni; enn Á. Ijet þá gjöra sjer hús
rjett við hliðina á honum, og tók að vcrsla fyrir sjálfan sig.
f»á þótti fcóra, er síðar varð kona hans, einhvur hin laglcgasta
stúlka þar í Víkinni, og rjeði hann hana til sín , enn gjörði
skömmu síðar brúðkaup til hennar. Vinir hans álösuðu hon-
um fyrir það, að hann hefði ekki lcitað sjer ríkara og göfugra
kvonfángs; enn hann ljet sem hann heyrði það ckki, og svaraði
sjaldan öðru cnn því : "hvað átti jcg þá aðgjöra?" cða: "hvað
munduð þið hafa gjört í mínum sporum? cnda þarf jcg ekki
að iðrast þess", og var það sannmæli, því j)óra var fríð kona
og vcl að sjcr um marga hluti ; enn aptur var það ckki að
íurða, þó vinum hans virtist þessi ráðahagur smávaxinn. Reykja-
vík samdi sig mjög um þær mundir að siðum Dana og "anna-
ra stórmakta", þar sem lendir menn gcingu sjaldan að eiga
dætur ótíginna manna. A Islandi hafa aldrei vaxið upp grcifar
cða barúnar af innlcndum rótum, og hvaðan áttu mcnn þá að
fá þá , ncma þaðan sem flest annað ága^ti kom. I )C ' r > se,n
sakir jarðnæðislcysis gátu ekki orðið jallar í Danmórku, cnn
scndir voru til íslands að vcga saltfisk, stika Ijcrcpt og mæla
brcnnivín , þóttu ágætir barúnar, er þcir komu til Rcykjavíkur,
og sögðu mcnn, að ckki mundu kvistir verri cnn aðaltrje. Af
þcssu kom það, að það þótti lítið jafnræði, að danskur kaup-
maður gcingi að ciga íslenska bóndadóttur. Einkum gátu hinar
tíginbomu barúnafrúr lcingi ckki gleymt því, eður brotið svo
odd af oflæti sínu , að taka til jafnrar virðíngar við sig

70

Knn maddama Á. gar sig lítið að því ; hún sinti búi sínu og
börnum; átti fáar vinkonur, enn góðar, og vandi ckki komur
sfnar þángað, cr hún vissi að hún var ckki jafnt mclin þeim,
scm fyrir voru.

fjað má nærri geta , að Sigríði varð í fyrstu mart nýstár-
lcgt þar scm hún nú var komin; siðir og búnaðarhættir voru
þar allir aðrir enn þar scm hún hafði vcrið áður. Hún var
svo vel viti borin að hún fann fljótt, að mart varð hún að nema
það, sem hún hafði ckki áður numið, cnn vcra varð, og betur
fór að kunna; sagfti og maddama Á. henni til mcð alúð, og
hvatti hana til þcss, sem henni þótti Sigríði vel sæma. Tvent
var það, scm Sigríði virtist eingin nauðsyn tilbcra að hún
breytti, og ásetti sjcr jafnan að varðvcita , cnn það var málið
og klæðabúníngurinn. Danska túngu hafði hún að sönnu lært
af Ormi bróður sínum , og skildi hún hana allvel ; enn aldreí
hafði hún mælt á það mál, og þótti henni betra að tala það
óbjagað, sem hún kunni , enn rambjagaða dönsku; annars var
þar i húsi eins og hvcrvetna annarstaðar í Reykjavík, danska
og íslenska í svörnu fóstbræðralagi, og einginn maður, ncma Sig-
ríður ein, mælli þar svo orð cinu atkvæði leingra, að ekki væri
annaðhvort mcð dönskum hala eða höfði, cnn að Öðru Iciti
íslenskt. Danskan hafði í Rcykjavík það cinkalcyfi fram yfir
íslcnskuna, að best þótti fara á því, að kenna börnunum
hana fyrri enn íslcnskuna, clla, sögðu menn, gæti aldrei orðið
lag í errinuj á efra aldri tækist mönnum sjaldan að þraungva
því svo níður í kverkarnar sem vera ælti, og þvi væri eina
ráðið að byrja nógu sncmma á því. jbetta cr upphaf Rcykja-
víkur crrsins, sem um þær mundir auðkendi marga Reykja-
víkurbúa, hvar scm þeir komu fram í vcröldu , cins og málið
Galilæumcnn á Gyðíngalandi. Kvcnnbúnaðurinn í Reykjavík
virtist Sigríði svo hjákátlega lagaður, að hún vissi ckki að
hvurju sniði hún helst skyldi scmja sig, cf hún brcytti því,
scm hún hafði. Sumar voru þar hádanskar frá hvirili lil ilja;

71

og þótti hcnni það vel sæma þeim, sem danskar voru. Aptur
voru aðrar danskar að ofan til og niður að miðju, enn íslenskar
úr því, cða þá svo fornar að ofan , scm efri hlutinn væri frá
Sturlúnga tíð , enn neðri parturinn svo nýgjörvíngslegur, sem
hann hefði verið nýtckinn út úr gljsrrjángarabúð 1 Kaupmanna-
höfn. Sígríður hjclt þYÍ uppteknum hætti um búnaðinn, að
hún var hvursdagslcga 6 pcysu og pilsi mcð bláa skotthúfu á
höfði, sem fór hcnni fata bcst; enn skrautklæði hcnnar voru
trcyjuföt vönduð , scm systir hcnnar hafði gefið hcnni. Enn
þólt að Sigríði yrði mart nýstárlcgt í kaupstaðnum, þá var það
ckki s/ður, að kaupstaðarlýðnum yrði starsýnt h haua. I litlum
bæ, sem Rcykjavík þá Yar, cru það ekki alllítil tíðindi , þegar
nýr innbúi tckur sjcr þar bólfestu , hvort scm hann heldur
kcmur frá útlöndum eða úr svcitinnij J>að cru mciri tíðindi,
ef hann cr kvenninaður, enn stórtíðindi má það kalla , ef hinn
nýkomni kvcnnmaður cr afbragðs fríður, j>ví þá fer cins og þar
stendur "allra augu vona til þín."

J>ó var það einkum þcim sveinum bæjarins, sem þótti
koma Sigríðar mcstum tíðindum sæta; kvcnnþjóðinni þótti að
sönnu ofur mikið gaman að því , að skoða hana í krók og í
kríng, og stínga svo saman ncfjum um hitt og þctta, og gjöra
athugascmdir um það , sem ábóta væri vant, án þcss að þeim
þætti mikill fagnaðar auki í hcnnij öðruvísi var háttað um hina
úngu mennina 5 þcir vissu að þar var, cf til vildi, einum steini
meira enn áður, til skjóls og athvarfs. Hinn fyrsta hálfan
mánuð , sem Sigríður var í Víkinni, mátti svo að orði komast,
að ekki gcingju svo cða sætu tveir saman, að annarhvor ekki
vekli þannig máls" scigðu mjcr, laxmaður! hvaða stúlka er
það, scm nýlcga cr komin þar í húsið hjá hcnni maddömu
Á., mcðallagi há, þrcklcg og hncllin, ljóshærð og lagleg mcð efni-
lcg augu , og hcfur íslenska búnínginn , enn kcmur hcld jeg
aldrei út."

J>að var og dagsanna , að Sigríður gjörði ckki niargförult

Í>ar um Víkina, og fór sjaldan út, nerna að crindum, cnda átti
hiin þar aungva kunníngja, ncma þá sem voru þar í húsinu,
og cinna hclst stúlku eiria, scm Guðrún hjet cg var Gísladótt-
ir. Guðrún þcssi var citthvað í ætí við maddömu Á. og
þó ekki nákomin; faðir hcnnar bjó upp á Kjalarnesi og var
kallaður bjargálna maður. Guðrún þótti vera tilhaldsróa, og
undi hún ekki í fööurgarði 5 og með Jþví að hún var lagvirk til
handanna, þótti hcnni það betri atvinnuvcgur, að ráðast til
Reykjavíkur, enn að vinna að heyi cða tóvinnu hcima. Sat
hún þar við sauma og tók vinnu af konum þar í Víkinni, cnn
saumaði þcss á millum föt fyrir þá Bessastaðasvcina, og hafði
jafnan nóg að starfa, cr lítið var um klæðasmiði. Maddama
Á. ljeði henni húsnæði 5 og hafði hún loplhcrbcrgi citt lítið,
enn sat optast um daga niðri hjá frændkonu sinni. Hún hafði
nokkrum sinnum vcrið í giptíngabralli , sem ckki gat lánast,
enn nú virtist svo sem hún hefði snúið huga sínum frá þess-
háttar cfnum, og Ijeti nú flakka lausu við um hríð þar til
betur byrjaði , enda var allur dagur til stcfnu fyrir hcnni , cr
hún naumast hafði cnn náð tvílugsaldrinum. Guðrún var kona
vænlcg : nokkuð há vcxti og rjcttvaxin , hcrðabrcið cptir hæð,
myttismjó og úllimafögur; andlitið frcmur lángt cnn breitt;
munnurinn Yú\\\ og nefið rjett, enn tennurnar svo hvítar sem
skírt silfur væri. Hún var ckki rjóð í andliti cða þykklcit,
enn kinnarnar þó sljettar og hörundsliturinn hrcinn og hör-
undið smágjört; hún var hárfögur, cnn hárið þó ekki mikið;
augun voru svört og smá og svo tindrandi scm í hrafntinnu
sæi. ílún var hæglát hvursdagslcga og skcmtin, og þó að hún
hefði ckki notið ncinnrar framúrskaranði uppfræðíngar í uppvcxti
sínum, þá var hún þó allvcl að sjcr, og kunni vcl að haga
orðum sínum, hvur sem í ldut átti. Vcl var maddama Á.
til hennar, cnn líkaði þó ekki í öllu við hana. Drátt tókst
góð vinátta mcð þeim Guðrúnu og Sigríði; var það bæði að
Sigríður átti ekki völ að sinni á öðrum vinkonum, enda var

Guðrún hvurn daginn öðrum bctri við hano, og vildi ekki sitja
eða standa öðruvísi enn Sigríði mætti bcst líka, og ekki mátti
Guðrún ncitt fara svo að Sigríður v»ti ckki með. Maddömu
Á. líkaði það vel, að kært var mcð þcim Guðrúnu og Sigríði,
enn scigir þó cinhvurntíma cinslcga við Sigríði : n ef þú vilt
mínum ráðum fylgja, Sigríður mín! þá ræð jeg þjer til þess,
að {)ú fcstir aldrcigi svo fasta vináttu við nokkurn mann, að
þú trcystir ckki bctur skynscmi þinni og aðgætni, enn J>cirra
ráðum, cinkum á ókendum stað, og skal lcingi manninn rcyna ;
og seigi jcg þctta ekki í því skyni, að spilla þjer við nokk-
uin, heldur til þess að þú hafir jafnan varúð þína vakandi."
Sigríður þakkar henni fyrir cinlægni sína, og kvaðst hcnnar
ráðum fylgja vilja. Hjelst nú vinfcingi þeirra Guðrúnar cingu
að síður.

jbað var cinn dag sncmma um sumarið , að Guðrún kom
að máli við Sigríði, og scigir:

"Viltu ckki, Sigríður mín! koma í dag dálítið út mcð mjcr,
mjcr cr í hug að fara að skoða varnínginn hjá þcim kaup-
mönnunum 5 skipin cru flcst öll komin, og scnn byrja lcst-
irnar; maður verður að flýta sjcr að taka það, scm maður ætl-
ar og nýtilegt cr, áður cnn það er alt saman hrifsað upp og
kauptíðin byrjar, því þá er ftiðurinn úti , cnn nú er fátt um
þcssa dagana."

"Jyað líst mjcr vcl á" sagði Sigríður, "jcg hefi ekkert
nauðsynlcgt að gjöra í dag."

"X)á fcr jcg snöggvast upp að laga mig dálitið til, og vcrtu
þá tilbúin."

J)cssu játti Sigríður, og fór Guðrún að búa sig , enn kom
síðan aptur að lítilli stundu liðinni , og var þá Sigríður ferð-
búin. A leiðinni víkur Guðrún sjcr að Sigríði og seigir "citt
vcrð jcg að scigja þjcr , góða mín ! af því þú ert ókunnug
hjcrna \ Víkinni og nýkoinin úr svcitinni, þú vcrður að af-
klæðast hinum gamla manninum og vcra ckki svo þyrkíngsleg

74

eins og þjcr hættir við stundum, þegar þú kcmur í búðirnar;
við kaupmcnnina kcmur það sjcr vel, að vcra hcldur glöð í
bragði, og gcfa þcim undir fótinn, það cr saklaust."

"J>eir munu sjá um sig samt, vænti jeg," sagði Sigríður,
"að gefa ekki ofgóð kaupin."

"Ef ekki níðist ncitt úr þeim mcð því mólinu , þá fæst
það ckki með hinu verraj jeg cr farin að þekkja á þcim lag-
ið, góða mín l húða þeim út í öðru orðinu, og láta eins og
maður íinni alt að öllu, enn íleða þá í öðru orðinu, það er
aðfcrðin, ef maður á að hafa citthvað gagn af þcim."

"JVIaður getur J)ó ckki vcrið að tala þvcrt um huga sinn"
sagði Sigríður.

"Ójú, saklaust er það , Sigríður mín ! þú ert barn í lög-
um enn þá, hcyri jcg, enn bráðum munt þú verða betur að
þjcr, cf þú vcrður hjcr lcingi, og svona var jeg fyrstj enn
hjcr skulum við J)á byrja."

f>ær fóru nú lcingi dags úr cinni búð í aðra og skoðuðu
varnínginn; Guðrún fór að öllu scm kunnuglcgast, óð inn fyrir
borð í hvurri búð, reif niður úr hyllunum og skoðaðij stundum
fann hún sitt að hvurju og öllu nokkuð aptur þegar henni
þótti svo við eiga, gjörði hún lángar og snjallar lofræður og Ijet
aldiei munninn standa við.

"Fátt ætlar okkur að fjenast í dag" sagði Guðrún í því
hún stjc út úr einhvurri búð, scm þær höfðu dvalið í um
stund, "þcssu Iaumaði þó skinnið að mjer, það cru gyld tvu
lóð af góðum silkitvinna."

"Ekki sá jeg það" sagði Sigríður.

"Jjað var ekki von að þú sæir það, því hann húsbóndí
hans, scm augun hefur alstaðar, sá það ckki hcldur."
"Gaf hann þjer það ?"

"Og ekki hugsa jeg hann skriíi það í bókina^ hann cr
greiðugur, garmurinn, cf hann ætti nokkuð, cnn þetta á ekkert

75

ncma það scm hann — og nú förum við í búðina hans Möll-
crs, það hcfur lcingi verið fjeþúfan mín."

Möllcr sá, er átti búð þessa, var maður danskur og fór á
milli landa; átti aðsetur í Kaupmannahöfn, cnn var hjcr á sum-
rum. Hann var úngur maður og fríður maður. Viðsjáli þótti
bændum hann í kaupum, og sjaldan hafði hann mikið af nauð-
synjavörum, enn jafnan hafði hann nægtir af klútum og öðrum
óþarfa, og sá ávalt svo um, að hann hefði J>að, sem aðrir höfðu
ekki af þcssháttar, og því varð sjaldan snúið sjer í búð hans
fyrir kvcnnfólki. J>á er þærSigríður komu þar í búðina, hitt-
ist svo á að þar voru aungvir, nema kaupmaður og búðarmað-
ur hans, crlíristján hjet og nokkrir róðrarmcnn sunnan af Álpta-
ncsi, cr vöktu þar yfir, hvort ekki mætti hlotnast dálítið í
staupinu. Enn cr þær koma inn í búðina, seigir Guðrún við
Sigríði : "nú er ílt að þú kant ckki dálítið að "snakka" dönsku-
na, því Möllcr kann bctur við það."

"Já, ckki held jeg læri það í dag" sagði Sigríður.

"Jjú gctur þó altjent sagt "gú morcn" góða mín! það
cr bctra cnn ekkcrt, að byrja með."

f því þær gcingu inn eptir búðinni sagðiGuðrún: "hjcrna
skaltu sjá klúta og glíngur, góða mín! sem cr nokkuð öðruvísi
enn hjá hinum bjánunum."

Jbelta sagði Guðrún nokkurnveiginn hátt, og var auðheyrt
að hana gilti einu , þó það heyrðist. Kaupmaður Möller var
að grúfa ofan í búðarbók sína, cr þær komu inn ; cnn cr hann
hcyrir mcyjaraustina fram í búðinni, lítur hann upp og gcingur
á móti þcim og biður þær koma hcilar, "cða hvur er þessi
fallega stúlka, scm þjcr nú færið mjcr, jómfrú góð?" seigir
hann við Guðrúnu.

"Á, þckkið þjcr hana ckki, hún cr þó búin að vera hjerna
í Víkinni meir cnn tvo mánuði, hún heitir jómfrú Sigríður Bjarua-
dóttir, og kom í vor að austan til hcnnar maddömu Á."

"Jcg hefi hcyrt þess gctið, að þángað væri komin cinhvur

íallcg stúlka, cnn jeg liefi aldrci haft þá ánægju, að sjá hana
fyrri 5 maður cr svo sokkinn niður í þctta búðarvastur, að maður
fær ekki cinusinni tíma til að kynna sjcr, hvurju fjölgað hefur
hjcrna í VíUinni síðan jeg fór í fyrra."

"Enn nú er að gjöra vel við gesti sína og tilvonandi
skiptavini."

"ji>að cr ckki prðamJiL" sagði kaupmaður, og alt cr nú
til, vona jeg, og gjörið þið svo vel að koma inn fyrir og sjá
það sem jcg hcfi ; Kristján ! sæktu okkur eina ilösku af víni,
jcg verð að drckka vclkomandaminni gestanna og tilvonandi
skiptavina ; gjörið þið svo vel að koma inn fyrir."

Jjær stöllur geingu inn fyrir borðið, skcinkti kaupmaður
þeim fyrst sitt staup af víni hvorrij enn eptir það fóru þær
að blaða í klútunum , og var kaupmaður ofur stimamjúkar við
þa;r; var það auðsjcð að honum fanst mikið um Sigiíði, enn
var þó alt fátalaðri við hana cnn Guðrúnu; og cr þær höfðu
skoðað klútana, um hríð seigir Guðrún : "ckki þykir mjcr klútar-
nir hjá yður núna cins fallcigir, cins og þeir, scm þjcr
höfðuð í fyrra."

Kaupmaður sagði, að hann væri ckki búinn að taka alt
upp hjá sjcr cnn, og la-gju fallegustu klútarnir í kistu upp á
búðarlopti, og skipaði búðarmanni sínurn að fylgja þeim stöllum
þángað upp, ef þær vildu. Sigríður kvaðst halda að þær mundu
ekki hafa tíma til þess, að því skipti, er þær nú yrðu að fara
að halda heim aptur, enn Guðrún sagðist þó vilja sjá eilthvað
af þcim , og fór hún mcð búðarmanni, enn Sigríður varð þar
eptir niðri í búðinni og mældi kaupmaður henni ljcrept, er hún
var búin að biðja um. Enn er því var lokið, var Guðrún cnn
ckki aptur komin úr loptinu, og bcið Sigríður hcnnar þar í
búðinni, og ræddi kaupmaður við hana og spurði hana um hitt
og þcttað, sem honum datt í hug, og var hinn blíðasti í öllu við-
móti. Loksins tókSigríði að Icingjast biðin, og fór að sýna á
sjcr fcrðasnið, cr hún ckki gat komið sjer að að biðja kaupmann

77

að kalla á hanaj enn í því kom Guðrún og Kristján aptur, og
varð Sigríður þcss vor, að hann talaði nokkuð hljóðlcga við
kaupmann, enn lciddi síðan Guðrúnu að hyllunni og Ijct hana
velja sjer þar silkiklút 5 og var þá ckki tekinn sá lakasti. Kptir
það gcingu þær stöllur úr búðinnij cnn ekki lcið á laungu
áður vísur nokkrar komu upp suður á Álptanesi og cignaðar
útróðarmanni norðlcnskum, cr verið hafði þar í búðinni, og
þóttust menn vita, að þær litu eitthvað til þess, cr Guðrúnu
dvaldist svo Icingi í loptinu hjá búðarlokunni. Vísurnar cru
svona:

Uúðar í loptið hún Gunna upp gckk,
gráfíkjur nógar og sætabrauð fjckk^
Sigríður niðri í búðinni bcið,
bilti við straungum og Ijcrcptið sncið.

Fagurt cr loptið, og fult cr það ull,
fásjcð mun Kristján sýna þar gullj
og Icingi var Gunna í loptsölum há,
og litverpt í framan hún kcmur þcim frá.

Siðan tók Kristján silki ágætt,
(sclja þcir þcssháttar öðrum á vætt)
og hvíslar að Gunnu: "á hcrðarnar þín,
hafðu hann fallcgur, stúlkurinn roín !

Missæl cr þjóðin, oss dónunum dýr
dropinn opt gjörist og varníngur nýrj
cnn ókcypis stúlkurnar fallegu fá
fyrirtaks klútana Danskinum hjá.

Skömmu eptir þessa búðarfcrð kom Guðrún einusinni að
máli við Sigríði og scigir :

78

''iVf jer |>ykir vera orðinn vandi að lifa hjcma í henni Rcykja-
vík, ef maður getur ckki geingið svo tvö fet cinsömul með
kallmanni, að maður sjc ckki orðuð við hann."

"]i>að hcfi jeg ætíð haldið", sagði Sigríður, "að það væri
nokkuð vandasamt."

"J)að má nú fyrr vcra, eða veistu, hvað f>ví vcrður nú
taldrjúgast um hjcrna á Yíkinni ?"

"Nei, jcg tala við svo fáa."

"Og ekki nema það, að það cr búið að koma okkur Krist-
jáni, scm crhjá honum Möllcr, saman, og það hjclt jeg þó að
því gæti síst dottið í hug blessuðu, því orsök vcrður að vera

"Ekki held jcg það sjc, það cr víst ckki ncma hugar-
burður þinn, og ckki hefi jeg heyrt ncitt talað um það."

"J»að veit jcg, það forðast að láta þig heyra það, af pví
að það hugsar að jþú seigir mjcr það apturj cnn jeg trúi að
það sje komin út einhvur drápa suður á Álptanesi, út úr því
að jcg fór með honum hjerna um daginn upp í loptið, að sjá
klútana cins og þú vissir."

"Jeg hugsaði það og, að það væri varlcgra að fara þángað
ekki og því sagði jcg það við þig, enn hvurnin veistu þetta?"

"Jeg hefi heyrt sagt, að f>ær hafi verið þrjár að stínga saman

nefjunum um það inni hjá hcnni maddömu þær tala ekki

um sjóferðirnar sínar samt; enn það er ckki þar fyrir, mig gildir
cinu hvað þær þvaðra."

"jiað hcfur spilt fyrir að hann ljet alla, sem Yoru í búð-
inni, sjá að hann gaf þjer klútinn."

"Og ckki var, þó hann gæfi mjcr klútblcðilinn þann arna,
jeg held jeg hafi þá gjört svo mart fyrir hann, sem ckki hcfur
alt komið til rcikníngs; enn látum það þvaðra, jcg kippi mjcr
ekki upp við það scm hlaupið er mcð hjerna á milli húsanna,
mjer þyki verra, ef það lætur þig ekki vera í friði, og fcr að
bendla ykkur kaupmann Möller saman."

79

"j>að þyki mjcr þó líklcgt, að mcnn láti það vera."
"jjað væru þó eins mikil líkindi til þcss, cins og um okkur
Kristján."

"ji>að vcit jcg ckki, hvurnin þú gctur farið að scigja , þú
veist þó að jeg hefi valla sjcð hann, nema þarna í búðinni
um daginn."

"£ú hcldur þá að einginn hafi tckið eptir þcssum litlu
augum , scm hann skotraði til þín y þú þckkir vænti jcg ckki
þesshúttar augu?"

"Ónci" sagði Sigríður og skipti nokkuð litum við svarið.

"Og það mátti hcldur ekki heyra þessi smáræðis andar-
tök , þcgar hann var að tala við þig , svei mjer cf það suðar
ekki fyrir eyrunum á mjer cnn, þcgar jcg hugsa til þcirra, þú
hcldur cinginn hafi hcyrt það ncma jcg, og seinast kysti hann
á fíngurnar á sjcr, þcgar þú fórst, sástu það ckki ?"

"Jú það sá jcg, enn jcg vissi ekki, hvað það átti að þýða."

"Á, góða mínl þá skal jcg scigja þjcr það, þcir hjerna
kunna ymislcg pi paralæ ti, sem þeir bera ckki skynbragð á í
svcitinni, og svo mikið veit jcg, að honum líst vcl á þigj jcg
talaði við hann í fyrradag, því jeg kom þar snöggvast inn í búðina,
og þá fór hann undir eins að tala um þig og spyrja mig að
þjcr, og seinast bað hann mig að bcra þjcr kveðju sína og
það með, að hann vonaði til að fá, að sjá þig einhvurntíma
bráðum aptur."

"Æ ekki hcld jeg að jeg fari að gjöra mjer ferðirnar til
hans, og jcg vona til þin, að þú verðir ekki fyrst til þess, að
koma þcssháttar umlali á lopt." ,

"J>að getur þú reitt þig á , að ckki skal jcg tala um það
við nokkurn, nema hvað jeg seigi þetta í trúnaði við þig, enn
hitterþað, mjer þyki vænt um fyrir þína hönd, að honum líst
á þigj hvur vcit ncma það fari svo á cndanum, að þú vcrðir
konan hans ? og þá hcld jeg meigi seigja um það, að þú hafir

80

ckki farið til cinskis híngað suður, cf guð lofar þjer að ná í
flugríkan og fallegan mann og þar að auki kaupmann."

"J>að cr ekki víst að mcnn þ uríi að fara híngað suður á
land til þess að giptast, góða mín !"

"Og kvað getur maður þá fcingið, Sigríður mín ? upp
til sveitanna, prest, ef vcl tckst, og tekurðu það saman við
það að vera kaupmanns maddama hjcrna?"

"Æ, það hæíir okkur hest, hcld jcg, bóndadætrunum að
eiga bónda, jcg fyrir mitt leiti hugsa mjcr ckki hærra, enn eign-
ast hónda, ef það á annað horð liggur fyrir mjer að giptast."

"Já, ekki sýnist mjer þeir girnilegir núna blessaðir svcita-
bændurnir, og sannast cr að scigja um það, skíirri cr hún í
því Víkur skömmin að skcmtilcgra cr að horfa á þá hjcrna,
og ckki gánga þcir þó í ótal hlykkjum og bugðum, cins og
blessaðir svcitapiltamir okkar; því þó þcir haíi ekki staðið
ncma svo scm hálfan mánuð í búð hjcrna í Vikinni, þá kcmur
undir cins eitthvað viðfcldnara láthragð á þá enn dónana."

"J>að cr svoddan gáski í þjcr núna, Guðrún mín ! ekki
þoli jcg að hcyra piltunum mínum í sveitinni mikið la?i)rað"
sagði Sigríður og gekk burt; og varð samtal þcirra stallsystra
ckki lcingra að því sinni.

Líður svo fram sumarið og bcr ekki ncitt lil tíðinda, og kemur
að því að skip taka að sigla; vcrður það þá kunnugt, að kaup-
maður Möllcr ætlar ckki að fara utan um haustið, og býr hann
skip sitt og lætur það fara til Kaupmannahafnar; hcfur hann
nú lítið að starfa er verslun var úti, og tekur hann þá að fjö'lga
komum sinum i hús kaupmanns Á. og situr þar laungum um
daga á lali við kaupmann Á. J)essunæst taka skólapiltar að
koma suður og kom Ormur bróðir Sigríðar með þeim fyrstu,
og varð þar mikill fagnaðar fundur með þeim systkynum ; færði

r

hann henni hrjcf frá móður þcirra Ingveldi, og var það allást-

r

úðlcgt; seigir Ingvcldur þar að hún sakni hcnnar mikið; og cr
það ekki ólíklegt, því sumir menn cru svo gjörðir að þeir

81

sakna þeirra manna hvað mest, er þcir aldrei gátu litið rjettu
auga meðan þeir áttu saman við þá að sælda. Ormur dvald-
ist nokkra daga í Reykjavík, cnn fór síðan suður að Bessa-
stöðum, og œtlar að bíða þar þángað til skóli væri scttur.
Kaupinaður A. og kona hans báðu hann að vera velkominn hjá
sjcr svo opt sem hann vildi og ætti hægt með að Gnna systur
sína.

J>að var einn dag um þctla lciti og skömmu cptir að Orm~
ur var suður kominn, að vcður var fagurt, cnn veigir þurir,
og var rjcttað upp í Kollafjarðarrjctt, og rcið mart fólk úr Vík-
inni sjcr til skcmtunar upp í rjettirnar, bæði konur og flestar
geríistúlkur bæjarins, svo og margir kallmenn, sem við voru látn-
ir. Gjörðist þá mikill skortur rciðskjóta í bænum, og urðu
margir að sctjast aptur, scm höfðu ásctt sjer að fara. Kaupmaður
Á. og kona hans fóru. Guðrún hafði cinhvurstaðar gctað aílað
sjcr hests, cnn Sigríði vantaði rciðskjóta, og lcit út fyrir að hún
yrði hcima að silja, cnn þó lángaði hana til að fara, því hún hafði
aldrci komið þar upp cptir. Möllcr átti hcst gráan, það var
gæðíngur norðlcnskur að kyni, af Blcikálu ætt úr Skagafirði, cr
þá var mcst orðlögð um landið. Hesturinn var stríðalinn á
hvurjum vetri, cnn lítið riðið á sumrin, því sjaldan kom nokkur
annar maður lionum á bak cnn cigandi, og ckki hlýddi nokkr-
um að biðja um hann tii láns, hvað scm við lá. Líður nú
fram að hádeigi og ríða allir á stað, scm hcsta höfðu feingið,
cnn ckki hafði Sigríður cnn gctað útvcgað sjer neinn reiðskjóta,
cnn Guðrún bcið hennar þó, cf verða mætti að eitthvað
rjettist úr fyrir henni.

n Nú er hvurgi fyrir sjer að leita, Sigríður mín! jcg býst
við að þú vcrðir að sitja kyr, ncma þú viljir biðja hann kaup-
mann Möller um hann Grána hans, jeg held það sjc eini hcst-
urinn, scm til er hjerna eptir í Víkinni" sagði Guðrún.

"I?«ð gjöri jcg ckki, og jcg gct ckki ætlast til þess, að

(6)

hann Ijái nijer hann, þar sem hann vill ekki Ijá nokkrum öðr-
um hann."

"Vcit jeg það, að hann hefur afsagt þeim þrcmur eða
fjórum hjcrna í morgun um hann, enn hvar lícmur það þá
fram, sem hann scigir um |)ig, cfhanngjörir sjcr ckki manna-
mun ; og farðu, Sveinki litlil og skilaðu við hann kaup-
mann MöIIer, að hún Sigríður, sem er hjá honum kaupmanni
A., biðji hann að ljá sjer hann Grána sinn upp að rjcttunum

Sveinn litli fór og kom aptur að lítilli stundu liðinni og
teymdi þá Grána, og sagði að kaupmaður hefði bcðið sig að
skila, að hann hcfði ckki vitað að hún ætlaði að fara, ella mundi
hann hafa boðið hcnni hann að fyrra bragði."

Sjcr ])ú nú, góða mínl" sagði Guðrún "hvurnin Möllcr cr,
þar sem hann tekur því, cnda vissi jcg það, hvurnin fara
mundi, ef hann fcingi boð frá þjcr, enn ckki hcfði hann gjört
það fyrir aðrar hjcrna í Víkinnij því það cr cins og jeg scigi
þjcr, þó þú trúir J>ví ckki."

"Ekki trúi jeg nú því heldur fyrir að tarna" sagði Sig-
ríður, "cnn nú er þá best að ríða á stað, fyrst reiðhcsturinn
cr fcinginn." Síðan ríða þær stöllur, og með þ ví hcstarnir voru
góðir náðu þær flokknum, sem á undan var riöinn, skamt fyrir
innan Hellisárnar; og brá J>á mörgum í brún, cr J>cir sáu
Sigríði koma J>cysandi á Grána Möllcrs, og varð mönnum harla
fjölrætt um það, hvurju þaö sætti, að Sigríður hcfði orðið fyrir
þcirri mildi að fá hann. Um daginn skcmtu mcnn sjcr við
rjettirnar, enn sneru hcim um kvöldið og var þa komið fram á
nótt, cr mcnn komu aptur til Rcykjavíkur." —

"Nú cr þar til máls að taka, scm áður cr frá horfið, scm
Indriði Jónsson situr heima að Hóli og harmar Sigríði , og var
það lcingi, að hann sinti ekki störfum. J>ótti föður hans og
frændum það ílt, og báðu hann hy;:gja af Sigríði og Icita sjer
annars kvonfángs; sogðu þcir að ckki mundi hann leingi þurfa

83

að krjúpa fyrir knjám bændadætra þcirra, er þar voru í hjerað-
inu. Indriði tók því þímglcga, enn ekki hitti hann Sigríði
þann vctur, er næstur var eptir samtal þeirra Ingibjargar og

i r

Ingvcldar, og hafði hann það fyrir satt, scm Ingvcldur hafði
sagt, að Sigríður hefði ckki huga til hans fcldan; og cr það
frjcttist, að Sigríður ætlaði að ciga Guðmund Hölluson, virtist
honum óll tvímæli af um það mál. Indriði var smiður góður
á járn og trje, svo að þjóðhaga mátti kalla, og var hann alkendur
fyrir smíðar sínar þar eystra og víða í Norðurlandi. Maður
hjet Snorri, hann bjó á Barði, það cr í ji>íngcyjaþíngi; hann
var ríkur maður og búsýslumaður mikill. Hann gjörði Indriða
orð, að koma norður og smíða fyrir sig stofu. Forcldrar Ind-
riða hvöttu hann mjög þcssarar fcrðar, cr þau hugðu að
þannig mætti helst af honum Ijetta, ef hann tækist starfa nokk-
urn mikinn á hendur; og rjcðst Indriði að líarði 5 það var
mjög jafnsnemma, sem lýsíngar fóru fram mcð þeim Guðmundi
og Sigríði. lndriði var þar um vcturinn og fram á vorið, og
á þcim vctri brcyttist svo skapfcrði hans, að hann var nú
jafnan frcmur glaðlcgur og ræðinn, cr hann talaði við mcnn,
enn það þóttust mcnn ílnna, að hann byggi yíir cinliYurj-
um duldum harmi. Að lokinni stofusmíðinni sncri hann aptur
hcim að Ilóli og kom þar skömmu cptir það að Sigríður var
suður farin. Frjcttir hann þá, hvurnin farið hafði um skilnað
þcirra Sigríðar og Guðmundar; og þóttu honum það mikil tíð-
indi. Fór hann þá að gruna martj og álasar hann nú sjálfum
sjcr fyrir það, að hann hafi ckki sjálfur talað við Sigríði, og
vill nú fyrir hvurn mun ná hennar fundi. Forcldrar hans töldu
Sigríði sloppna úr greipum hans, er hún væri suður komin.
Indriði Ijet ekki letjast, og bjóst suður til Reykjavíkur, seint
a cingjaslætti ; og seigir ekki af ferðum hans fyrr cnn hann
kcmur í Borgarfjörðj þar hittir hann mann sunnlcnskan, cr
vcrið hafði í kaupavinnu fyrir norðan um sumarið; verða
þcir Indriði samferða. Sunnlcndíngurinn var kunnugur vcig-

C6«)

84=

inum , enn índriði hafði ckki farið J>ar um áður, og varð Ind-
riði honum feiginn, og þótt hann væri mjög áhyggjufull-
ur og óglaður, hafði hann J>ó mikla skemtun af honum, því
hann var kátur maður og vissi jafnan að finna eitthvaö
gleðiefni til að hafa af fyrir Indriða, þegar hann þótt-
ist finna, aö cillhvað lá illa á honum. Seigir nú ekki af
ferðum jþeirra fyrr cnn fcir koma í Gullbríngusýslu þá var
það einhvurn tíma að þcir riðu út úr túninu , á bæ nokkrum,
sem Jþcir höfðu farið hcim 65 og tckur Indriði til máls og
seigir :

"Er nú lángt eptir til Rcykjavíkur, Sigurður minn!"
"Sástu það ekki á mjólkinni, sem við fcingum að drekka?"
"Nei, jeg skil heldur ekki í, hvurnin slíkt má af mjólk-
inni ráða."

"Ojú , hún þynnist, góðurinn minn! eins og íslenskan,
eptir því sem sunnar dregur, og svo hcfur mjer reynst |>að, og
hefi jeg J>ó nokkrum sinnum farið hjerna um."

"Jjá skal þctta síðar marka" sagði Indriði; ríða þeir nú
scm leiðar liggja niður um Mosfcllssveit, og gjörist Indriði enn
móður af rciðinni , og vill skrcppa hcim á cinhvurn bæ og fá
sjer að drekka.

"Láttu það bíða fyrst" sagði Sigurður, "J>ví nú erum við
rjctt við HcIIisárnar."

"Er f>að bær?" sagði Indriði.

"Nci, pað cru kýr."

"Kýr?" h ■

"Já, kýrnar okkar fcröamannanna, sem aldrei verða geld-

ar ; og nú held jcg hvurt scm heldur er, að mjólkin og ís-

lcnskan sjcu nokkurnvciginn svo þunnar, sem þcim vcrður auð-

ið, og hjcrna eru Hcllisárnar."

Stíga þcir þá af baki, og leggjast niður að clrckka; sýpur

Sigurður stórum óg stendur scint upp, cnn brcgður síðan hend-

inni fyrir brjóstið, eins og hann ætli að æla.

85

"f>ú hcfur bclgt ofmikið af vatninu, laxmaður!" sagði
Indriði.

"Annað er verra" sagði Sigurður, "mjcr fanst cinhvur
stór skcpna fara ofan í mig, og býst jeg Viö að það hafl
verið lax."

"Jæja, láttu þjer J>að vel líka, cf svo cr" sagði Indriði
hálfbrosandi, "það cr sjaldan að guðsblcssan kcmur úr sjónum
upp í munninn á mönnum fyrirhafnarlaust."

"Hlæðu ekki að ósköpunum, veistu hvur átti fiskinn, kóng-
urinn átti fiskinn, og það cr bágt að giska á það, hvað stjórnin
scigir um það, því maður á aldrci að gjöra neitt ncma maður
viti áður, hvurnin kónginum muni líka það, cnn svci mjcr cf
jeg gat gjöit að því."

Eptir þctta stíga þcir Indriði á bak aptur, og cr þá farið
að rökkva .af dcigij ríða þcir nú ofan mclana , enn ckki tók
Sigurður aptur glcði sína, cnn hafði aptur og aptur fyrir munni
sjcr "sjcr er nú hvað ! hcfði jeg vcrið búinn að skrifa stjórn-
inni til um það , hvort fískurinn mætti fara ofan í mig". jjó
Yar hann alt af á undan og rjcði fcrðinni þeigjandi þángað
til Indriði scigir við hann:

"Hvar ætlar þú okkur að hafa náttstað, laxmaður?"

"Við ríðum beim að llauðará og vcrðum þar í nótt; J)ví
jcg vil ekki koma æði scint í Víkina."

"Hvur býr á Rauðará?"

"Ekki vcit jeg, hvað hann hcitir; jcg kalla hvurn scm þar
býr Eyrík, J)ó par verði húsbónda skipti á hvurju ári."
"Og hvað bcr til þcss?"

"Jjað, að hann alt af rckur hcsta, og lasta jeg ckki mann-
inn fyrir það."

jpcir ríða hcim að Uauðará, cinginn var j>ar úti og knýja
J>cir á dyr og kcmur f>ar út kona cin, og kveðja þcir hana og
spyrja úm bónda, cnn hún kvað hann vera að hestum.

"Skjótt cr frá crindum að scigja" sagði Sigurður, að við

86

kumpánar ætlum að biðja hjcr húsaskjóls fyrir oss í nótt, cnn
haga fyrir hcsta vora."

"Fáir kunnugir biðja hjcr gistíngar, cða crtu maður svo
ókunnugur, að þú vitir ckki að vjcr cigi höfum margar sæng-
ur hjerna á Suðurncsjum? og hjcr á bæ cr ckki ncma ein, og
sofum við í henni hcimilisfólkið, og cr ckki ábætandi , því við
crum fimm og tvcir krakkar að auki$ cnn hcsta ykkar veit jeg
að húsbóndinn hirðir, ef þið halið höptin og 4 skildíngar eru
undir hcstinn."

"Vandast tckur nú málið" sagði Sigurður, "og ckki vil jeg
vera þar við áttunda mann; cnn hrossin vcrðum við að
skilja hjcr cptir , Indriði minn!"

"jþarna hyllir undir bæ út á ncsinu" seigir Indriði.

"Og ckki er það bær, blessaður minn! það er byskups-
stofan." fM

"Hvað er annað enn ríða þángað, mig lángar hvort sem
cr að koma á byskupssetrið."

"]í>á mun það skilja fjclagskap okkar, því þó ckki virðist
lángt þángað, þá cr það sá annar vcgur cnn Ódáðahraun, að
jcg vil síst fara á öllu Islandi í náttmyrkri, og bágt gcingur
hcilögum anda að flytja byskupinn yflr það, þó vegabóta fjcl-
agið haíi ætlað honum þaðj við vcrðum hcldur að koma af
okkur klárunum og fara svo á gaungu til Rcykjavíkur."

Indriði kvaðst vilja fylgja hans forsjá^ og skilja þcir cptir
hesta sína og varnað á Rauðará og gánga til Víkurj cr þá
orðið koldiint og komið undir háttatíma, cr þcir koma í bæinn,
og er þeir geingu ofan cptir stígnum, sem liggur ofan í Vík-
ina fram hjá stiptamtsmannshúsinu , hlcypa þar frarn hjá þcim
margir menn og konur og þcysa ofan í bæinn og sáu þcir
Indriði, að það fólk mundi eiga þar heima í bænum, er það
fór mcð glcnsi miklu og háværni.

"Hvaðan ætli þctta fólk komi ?" sagði Indriði.

' ,: {»að veit jcg ckki , þó þyki mjcr líkast til , að það hafl

87

riðið í dag sjer til skcmtunar, og gctur vcrið að það komi ofan
úr rjcttuin, J>ví það er eitthvað um þetta leiti, scm þcir rjetta
þar upp í Kollaíirðinum, og þángað cr það vant að fara að
gamni sínu hjcrna úr Víkinni."

"Og mjcr heyrist það alt tala dönsku, er þá ekki töluð
íslenska hjcrna í bænum?"

"J>að cr þó sannast um ykkur Austfirðíngana, að þið
cruð misvitrir, og hyggnari var Hornfirðíngurinn um árið, hann
gat þó sjcð að það var ckki Hornafjarðar túnglið, sem kom
upp í kaupstaðnum."

"Satt er það" sagði Indriði "vitrari hefur hann veriðj enn
hvurt crtu nú að fara mcð mig, laxmaður?"

"Jeg ætlaði að fara mcð þig til hans Staupa-Jóns, ef
hann er ekki dauður, svo við gætum fcingið okkur þar ein-
hvurja hrcssíngu, enn ckki hcfur hann á boðstólum annað cnn
brennivín."

"Ekhi lángar mig svo mikið í það, jeg vildi helst fá mjer
rúm og fara að sofa, hjcr mun vcra nóg um gcstahcrbcrgi,

hugsa jcg."

"Og hcldur cnn ckki, og nú crum við þcgar hjá tvcimur,
það cr hvort scm þu vilt heldur hjerna undir skipsíðunni, eða
við búðargaflinn þarna, þó gct jcg ckki ábyrgst, að það sje
ekki ncin óværa í rckkjuvoðunum, af því hjcr koma svo margir."

"Já, ckki Iigg jcg þar, cnn án gamans að tala, gctum við
hvurgi fcingið að liggja inni?"

"Ekki er það allra, enn hitt cr það, að jcg á hjcr cinn
kunníngja og þar skulum við rcyna fyrir okkur." Sigurðurátti
kunnugtþar í húsi nokkru ekki lángt frá skytningi, þar átti heima
íslcnskur maður, scm L. hjct, og var citthvað riðinn við vcrslunar-
störf. J)ángað fóru þcir Indriði og voru þar um nóttina. Ekki
voru húsakynni þar stór, og voru gcstir látnir soía í sama
herbergi, scm þau sváfu í hjónin, og sváfu þau í rúmi, scm
stóð nær gluggunum , cnn gcstir báðir í cinu rúmi ckki lángt

•

frá dyrum, Um morguninn vaknar Indriði snemma og lítur
upp, sjer hann j>á að húsmóðir er staðin úr rekkju og situr
naumlega hálfklædd út viö gluggann, sem til strætis vissi, og
togaði með annari hcndinni sokkinn upp á hægra fótinn, cnn
með hinni hendinni lyptir hún upp gluggaskýlunni, og Iítur út.
Indriði vildi ekki að konan yrði vör við, að hann væri vakn-
oður, meðan hún klæddist, og togaði hægt yíirsængina upp yfir
höfuðið á sjcr; enn í sama bili æpir húsfreyja upp yfir sig
ámótlega, og svo hátt, að nötraði í hvurjum rapti, sem var í
húsinu. Sigurður svaf fast og vaUnaði ekki, enn Indriða þótti
best ráð að bæla sig hetur í fötunum , því hann hugsaði hálf-
veigis, að sú væri orsökin , að konan mundi hafa orðið vör
við, að hann leit upp. Bóndi húsfrcyju lá allsber í rúminu, og
var ekki farinn að hreifa sjer, cnn vaknaði nú við skrækinn,
og hrökk með andfælum fram á stokk, cnn ránkaði þó bráðum
við sjer, og gaut augunum á konu sína og mælti: guð náði
J>ig konal hvað geingur að þjcr?" Húsfrcyja varpaði mæðilega
öndinni og sagði:

"Söde L.! vil du barc scc! vilt þú bara sjá!"

"Hvað á jeg að sjá ?"

"Hvorlcdes dct styrter ncd ; hvurnin f>að sturtar niður."

"Guði almáttugum sjc lof og dýrð fyrir það!" sagði bóndi
og fór að hnyssa aptur að sjer rúmfötunum, sem hann í fáti
hafði kastað ofan af sjer, þegar hann tók viðbragðið, enn við
j>au orð, sem honum urðu síðast að munni, brá húsmóður svo,
að hún æpir í annað sinn:

Ih! J)ú Frelsins Guð! tal dog kristelig Menneske!
talaðu |>ó kristilcga, maður!" |>annig mælti hún og lypti
um leið augunum táravotum upp í loptið , rjett eins og
hún vænti þess, að guðs rjettlætandi reiði mundi þá og
þegar koma í þrumum og eldíngum og slysa bóndakindina í
rúminu.

"Já já! iná jeg ekki lofa guð fyrir rcgnið V" sogði bóndi,

89

"kcmur það ekki frá honuni, cins og hvurt annað vcður? cr
það ckki betra enn harkan og kuldinn ? cða ætli við hjerna í
henni Yík gctum síður vcrið án þcss, cnn aðrar skepnur og
kvikindi scm lifa og skríða á jörðinni ? og eitt vcit jcg golt,
sem því fylgir, og það er, að þú verður þá hcima í dag, hjartað
mitt! og gjörir við buxurnar mínar."

"Buxcne þinar! so þú formóðar, at jeg har Lcilighcd,
ljeleghcit að bcfatta með dcm i dag, mcð þcim í dag?"

"Já það cr jeg að halda, cða á jcg lcingi að vera að nudda
á þjcr um það, sem þarf að gjöra? og ætli þú haíir það er-
indi út núna að þú þurflr að hlaupa út \ ósköpin?"

"Om jeg har Erindc! hvurt jeg hef Erindi !

"Ætli það sje þá ekki crindið!!!"

"^þú getur þó innsjeð að jcg vcrð að móra Stínu lítt mcð
den Historie." —

Húsmóðirin fjckk ckki talað alt, sem hún ætlaði að scigja,
því bóndi greip fyrr málinu fram í.

"Mjcr cr sama hvurn skrattann þú þykist vcrða að hlaupa
með og þvaðra" scigir hann og bilti sjer um lcið við í rúminu,
cnn í sama bili scm hann slcpti scinasta orðinu, var hurðinni
að herbcrginu snögglcga lokið upp , og kcmur þar inn kona
nokkur, og cr þær komu auga hvor á aðra, húsmóðir og að-
komukona, tóku báðar undir sig skcið tnikið og hlupu hvor á
móti annari og æptu upp yfir sig, og svo jafnsncmma að ckki
mátli annað hcyra cnn að hljóðið kæmi úr cinum barka. Bóndi
blimskakkaði fyrst augunum á gcstinn, enn stakk síðan undir
sig höfðinu og hnipraði sig niður í mitt rúm , cnn húsmóðir
og aðkomukona, stóðu þar á gólfinu um hríð og föðmuðu hvor
aðra með slíkum vinalátum og fögnuði, eins og að þær hefðu
eliki sjest í mörg ár, cnn önnurhvor væri nýkomin af skip-
broti. Leingi gat ckki lndriði hcyrt nein orðaskil á því, sem
þær sögðu, cnn loksins hcyrir hann að húsmóðir tckur svo
til orða :

90

"Guð, Stínc! þú kant ekki þcinkja þjcr, hvað jeg leingðist
eptir að tala mcð þig, þú inátt þó, þú vcrður þó að hcyra
þá historíu, þcink bara ! Móller cr forlovaður."

"J>að kann þó aldrci vera mögulcgt?" sagði aðkomukona
og tók um lcið þvílíkt viðbragð, að hvurjum, scm við hcfði
vcrið, mundi helst hafa dottið í hug, að hún hcfði vcrið stúngin
undir síðuna með hnífi.

"Jú, það skal þó vcra aldcilis víst, jcg heyrði það fortalt
scm ganski bestcmt hús Larsens í gjær."

"Og með hvuiri?"

"0! það cr fortrelTiIigt! með henni Sigríður Bjarna-
dattir."

"Nei, virkilcga ! nú kann jcg ckki annað enn stúðsa! mcð
barnapíunni hjá hcnni maddama Á. ? jeg kann þó aldrci fori-
stilla mjer að það geti bángið rjett saman!"

"Jcg forsikra þig! það skal þó vcra ganskc afgjört."

"Men guð ! hann má jú vcra hrcint tossaður! nú gct jeg
fyrst begripið, hvursvcgna hann hefur verið rcnna þángað í
húsið á hvurjum cinasta dcigi 5 cnn hvað scigir þú , trúir þú
ckki, að hann cr tossaður að foiiova sig mcð soddan cinni
taus, hún cr jú ekki annað enn hrcin og simpil barnapía?"

"£>að cr ogso nokkuð af því allra bcsta, sem jeg hef
hcyrt, og tcink bara í gaar Ijct hann hcndi riðc paa hann Graane
sín op í rjcttcne."

"So má það þó endilcga vera satt, því annars plciír hann
ckki að lána hann Grána sinn til nokkurs « — ■ enn hvað þein-
urðu að dcn gamla maddamc B. vil seigja til þctta, trúir þú
ekki að hún skal blive hreint tossuð."

"J»ú gctur trúað það vill móra hcnni, ha! ha !"

"Við mcigum þá cndilcga til hcnnar, til að fortclja hcnni
þá historiu."

"Jú, enn vcistu hvað? sýnist þú ckki, að við gjörum bcst
i að gánga til jómfrú Kílscns í forvciginn, í'or hana skuluni við

91

þá cndilega fá mcð til þeirrar gömlu, jþví hún kan þá slaðra
svo það er fortræíTilegl."

"Jú, hana mcigum við cndilcga hafa mcð, ó! það cr gúð-
dómlcgt!"

Jietta var scinasta orðið, sem Indriði hcyrði af viðrædum
þcirra húsmóður og aðkomukonunnar, því að svo mæltu stukku
þær bíiðar út úr hcrbcrginu mcð miklum ys og fataþyti. J>cgar
Indriði hoyrði nafn Sigríðar nefnt í samræðu þeirra konanna,
hafði hann þokað dálítið yfirsænginni ofan af höfðinu á sjer, svo
að hann gæti hcyrt betur og komist að umtals efninu, og þó
málfæri þcirra ckki væri allskiljanlcgt fyrir þá, scm óvanír voru
• Rcykjavíkur málinu, komst hann þó að því, að það mundi þá
þykja mcstum tíðindum sæta þar í Víkinni , að einhvur kaup-
maður Möllcr ætlaði sjcr að ciga cinhvurja stúlku, scin Sigríður
hjeti, lijarnadótlir, og þó Indriði hcfði niátt gcta því nærri, að
fleiri gætu vcrið mcð því nafni þar í Víkinni, cnn Sigríður frá
Túngu, varð honum það þó hclst fyrir að giska á, að þctta mundi
vcra hin sama og sú, cr hann ætlaði að hitta og brá honum ei
alllítið við þessi líðindi. SkÖmmu eptir þetta vaknar Sigurður,
og vill þcgar fara að fara á fætur. Taka þcir lndriði þá að
klæðast og svo bóndi. Allir voru þcir kuinpánar nokkuð dauíir
og fátalaðir, og bar sitt til fyrir hvurjum: Indriði þóttist hafa
orðið áhcyrandi þcirra frjctta , er hann vildi hclst aldrci Iieyrt
lial'a: bóndi brá buxuuum upp við gluggann, áður enn hann fór
í þær og roðnaðí við; enn Sigurður geyspaði og ók sjcr og
sagði, að sig hefði drcymt á þá Icið um morguninn, rjctt áður
cnn hann vaknaði, að þann vctur mundi ckki aflast þar á
Ncsjunuin annar íiskur, cnn skötur og hámcrar. Bóndi sagði
við gcstina, að svo vœri ástatt í kotinu að ekki yrði neitt
greitt fyrir þeim fyrr enn konan sín kæmi aptur heim, og væri
þcim því bcst, ef þcir ættu nokkur crindi þar í bænum, að
Ijúka þcim af, og koma þar að stundu liðinni, og skyldi þá
vcrða citthvað hlynt að þcim. Gcingu þcir Indríði þá út, og
var nú regninu stytt upp og komið bjart veðurj og stakk Sig-

92

urður uppá að þeir skyldu gánga upp að Skólavörðu svo að
hann gæti sýnt Indriða landslagið þar syðra; á það fjellst Ind-
riði og geingu þeir norður úr bænum, og upp Skólastíg, enn
er þeir voru koninir svo Iángt upp eptir stígnum , að skamt
var a5 vörðunni, sjá |>cir gánga spöl korn á undan sjer tvo
kvennmcnn, og Iciddi annar barn.

"Við skulum gánga Ögn hraðara," scigir Indriði, ''svo við
komustum fram hjá þessum stúlkum, hún er svo lík á bak-
svipinn stúlku, scm jcg þckti fyrir austan, þcssi, sem geingur
hjcrna til vinstri, jeg held jeg þckki hana."

"Ekki hcld jcg að jcg gcti verið að clta þær, það er víst
einhvur hjerna úr Víkinni" sagðí Sigurður, þó grciddu þcir
nú sporið, enn af því svo skamt var eptir til vörðunnar, þá
stóðst það á, að þær voru gcingnar fram hjá vörðunni, þcgar
þeir Indriði komu þángað. "Jjær gánga hjcr um bráðum aptur
hugsa jcg, og þá gcturðu sjeð hana, enn nú skulum við litast um
hjerna upp á vörðunni." Jjcir gcingu upp á vörðuna, enn Sigurður
þcigir um hríð, og skygnist í allar áttir, cnn tckur síðan til
orða og scigir: "Híngað hefði fjandinn ált að fara með Krist
hjerna um árið, fyrst hann á annað borð vildi sýna honum
ríki vcraldarinnar og þcirra dýrð ,* og híngað mun Jörgcnscn
okkar hafa orðið gcingið, þcgar skollinn hvíslaði því að honum,
að ryðjast hjcr til ríkis, taka sjer hirð, og setjast um Rcykjavík,
og þraungva Dönum til að gcfa upp borginaj cnn ckki veit jcg
hvað þú crt að gæta að, þarna inn á mclunum og tekur svo
ckki cptir því, sem jcg cr að scigja þjer."

"Ójú, Sigurður minn!"

"J>að cr nú Kcilirinn, scm þú sjcrð þarna, fjallið að tarna
til suðurs, uppmjótt, einstakt og strýtumyndað, þú getur reitt
þig á það, að á honum cr hádcigi, hvaðan sem þú sjerð hann ;
þctta cr Ilafnarfjörður, cnn kaupstaðinn sjálfan sjcrðu ckki ;
hraunin skyggja (í; og undir hæðinni, scm jcg bcndi núna á,
standa Garðarj og þctta er Álptanesið, sem Álptncsíngurinn

93

cr ix) cnn jeg hcld þú heyrir ekkcrt af því, scm jeg cr að scigja
þjer, þú hcfur altaf augun inn á melum."

"Jú, jeg tck cptir öllu, Sigurður minn! scm þú scigir."

"jpað eru Bessastaðir, sem þarna standa á cyöinu millum
voganna ; enn Lamhús bera í kirkjuna , og þetta er Grásteinn,
mikið mcrkilcgur stcinn, á grandanumj þetta er Skcrjaíjörður,
og nú komum við híngað á Seltjarnarnesið, hvurnin list þjcr
•á það?"

Indriði þagði, enn Sigurður horfði framan í hann ogsagði:
"Jeg held jeg gcti giskað á, hvað þú hugsar, laxmaður!
þjcr dcttur líkt í hug cins og mjer, þegar jcg kom híngað í
íyrsta sinn, jcg sagði við sjálfan migj mart hcfur guð minn
góður smiðað bctur cnn ncsið að tarna , cnn mikil cru vcrkin
mannanna, og heldur cnn ckki cr það staðarlegt að líta yfir
Víkinaj enn ekki gct jcg sagt þjcr mikið til húsanna, jeg þekki
fæst af þcim, ncma þctta cr dómkirkjan, scm stendur þarna
rjett við tjörnina, og garður jallsins hjcrnameiginn við lækinn,
og sannast er ura það, að mart skipast á mannsæíinni, þetta
var "tugthús" í mínu úngdæmi, þá sat Jóhann stríðsmaður og
Jóhanncs Limur þar við lítinn kost, og hjelt einginn að það
mundi verða aðsctur landshöfðíngjans. Hjcrna til hægri handar
sjer þú fyrst móhraukana, scm þeir "taunglast og tiggjast um,
sem gaddhestar um ílt fóður"j enn það eru laugarnar, scm
þarna rýkur upp úr, haganlega cr þcim fyrirkomið, þar gctur
maður þvcigið af sjer íslcnskuna ; og nú man jeg ekki meira
að sýna þjer hjernamcigin við fjörðinn, nema Laugarnes, og
Yiðey, eyjuna þarna stóruj fjallið að tarna, það cr Esjan, hún
cr cnn þá eins og guð hefur gjört hana; og þetta er hann
Bárður kallinn Snæfellsás, sem blasir þarna við hafið, enn ckki
skaltu hneixlastáþví, þó hann fari aptan að siðunum og snúihíngað
bakinu að höfðíngjunum; enn scttu þig nú niður, laxmoður! hjcrna
á bckkinn, jcg ácptir aðscigja þjcrnokkuð, scmjcg veitenn þúvcist
ekki, af því þú crt ókunnugur hjema syðra, scttu þig niðurl"

94

"Æ, scigðu mjer það cinhvurntíma scinna," sagði Indriði
og horfði upp cptir mclunum og sá að stúlkurnar, scm þcir
höfðu sjeð áður voru snúnar aptur, og voru þegar komnar að
vörðunni, "jcg vil að við gaungum nú heim aptur og vitum,
hvort ekki er búið að bcra á borð fyrir okkur morgunverðinn."

"Jjað er og satt, jeg cr orðinn matlystugur aptur, þó jcg
æti laxinn í gærj" sagði Sigurður, og stóð upp aptur, "cnn
J>arna cru stúlkurnar þínar komnar aptur, jcg vissi það , að
þær inundu fara hjcr um aptur, enn hvaða lafalúði er það,
scm kominn cr í fylgi með þeim , láttu mig sjá ! það cr líkt
honum kaupmanni Möllcr, já, það er cinginn annar cnnhann!"

"Nú, er þetta kaupmaður Möllcr?" sagði Indriði og brá
nokkuð við, svo að Sigurður tók eptir því og Iítur framan í
hann og seigir:

"jpckkir þú kaupmann Möller?"

"Nei, enn jcg hefi heyrt hans getið," sagði Indriði, og
leit aptur til þeirra Sigríðar, rjett í því þær geingu fram hjá
vorðunni. Indriði þekti þá glögt að annar lívcnnmaðurinn var
Sigríður.

"jjckkir þú kvennmannin, Laxmaður V

"Ilvurnin gctur þú hugsað að jcg þekki hana?" sagði
Indriði, "jeg þekki aungvan mann hjcrna syðra."

"Jeg spyr þig að J>ví, af því mjer hcyrðist þú seigja áðan,
að hún væri lík stúlku, sem þú hcfðir þekt fyrir austan."

"Já, cnn nú sje jcg, að það cr ekki, sem jcg hjelt."

"J>að var líklcgra, cnn hitt sje jcg, að kaupmaðurinn
þckkir hana, guð gæfi að jcg væri cins danskur og hnnn, sjorðu
ckki, hvurnin hann hoppar og skoppar kríngum þær, cins og
hann sjc á hjólum ) þctta kcmur sjer nú vel við stúlkurnar að
tarnal"

"Æ, hvað varðar mig um það," sagði Indriði, fremur
önuglegur í svari.

"Jjað getur vcrið, Laxmaður! enn hvað kcmur til að mjcr

4

95

sýnist þú Utir eins illilcga til hans, cins og Jþig sárlángaði
til að berja hann?"

"Hvursvcgna ætti mjer að geta dottið það í hug," sagði
Indriði, "hann hefur ekki gjört mjcr ncitt ílt manntötrið það
jeg viti."

Mcðan þcir ræddust þetta við, höfðu þcir gcingið ofan af
vörðunni og hjcldu nú beina lcið heim eptir stígnum. J>ær
stöllur og Möller fóru spöl korn fyrir , og þó svo lángt, að
ekki máttu J)cir Indriði hcyra orðaskil á því, scm þau rædd-
ust við. Sigríður hafði tekið barnið á handlegg sjcr, því það
var orðið þreytt af gánginum; cnn kaupmaður gekk rjett við
hliðina á hcnni og ræddi við hana, og það sá Indriði að hún
einusinni lcit um öxl, og sýndist honum hún fcsta snöggvast
augun á sjcr, enn leit aptur af honum, og þótti honum, scm
tillit hennar væri á þann hátt, scm þá crmenn líta á cinhvurn,
cr þeir þykjast þekkja , enn gcta þó ckki komið fyrir sig.
Ekki töluðust þcir fjclagar mcira við, og gcingu þeir þannig
niður í bæinn að jafnan voru þær Sigriður góðan kipp á undan.
Loks koma þær að híisi cinu og þar fara þær inn, cnn kaup-
maður kvcður þær, og sjcr Indriði að hann tckur um Icið í
hcndina á Sigríði. J»eir Indriði gcingu heim , og var Indriði
mjög svo daufur og, fátalaður það cptir var dagsins; þóttist
hann nú sjálfur hafa sjcð þess nokkur dcili, sem hannafhend-
íngu heyrði um gctið um morguninn. Hann vill fyrir hvurn
mun hitta Sigríði, vissi hann nú og, hvar hún átti hcima, og
ásetur sjcr að gánga á fund hcnnar daginn cptir. Enn scm
hann cr að hugsa um þcttað mál, dettur honum það í hug, að
svo mcigi fara, að hann annaðhvort ekki hitti Sigríði hcima, eða
þó að hann finni hana, að hann þá gcti ekki talað cinslcga við
hana 5 virðist honum það því ráðlegast að hann skrifi hcnni til
brjcf, og hafi það með sjer til vonar og vara, að hann gcti
skilið það cptir þar í húsinu. J>ctta gjörir hann , og geingur
síðan niður í bæinn og til húss Á. kaupmanns. Litlu fyr cnn

96

Indriði kom þar, var maddama A. farin út. Hún átti kunn-
íngjakonu fram á Ncsi og var stundum vön að gánga þángað,
þegar gott var veður með iiörn sín, og þctta sinn var hún
þángað farin og Sigríður með henni, og leiddi hún þörnin. Kaup-
maður Á. var í búð, og var einginn hcima, ncma Guðrún cin.
Indriði ber þar að dyrum , og kom Guðrún J)cgar til dyranna.
Indriði var svo klæddur, að hann var á bláum trcyjufötum úr
vaðmáli; Guðrúnu grunaði hclst, að gestur mundi vcra ein-
hvur úlróðrarmaðurj henni þótti því rjettast, að hafa vaðið
fyrir ncðan sig, og lauk stofunni ekki upp ncma tit hálfs, og
stöð svo á þreskildinum og hjelt annari hendinni um snerilinn,
eins og hún vildi láta hann skilja, að þcsskonar menn væru
mcnn vanir að láta afleysa erindi sín fyrir utan stofudyrnar,
án þess að þcir væru lciddir í stofu. Indriði hcilsar Guðrúnu
hægvcrsklega og tekur síðan til orða:

"Er ckki hjcrna í húsinu stúlka, scm Sigríður hcitir?"

,, Ójú' , sagði Guðrún nokkuð þurlega, "hcldur tvær cnn
ein, jcg vcit ckki Yið hvorja þcirra þú átt?"

"Hún" sagði Indriði, og þrcif af ólíkindalátum hcndinni
ofan í vcstisvasa sinn, og tók þar upp brjcfið, "hún, á að vcra
Bjarnadóttir, trúi jcg, já Bjarnadóttir ; viljið þjcr ckki gjöra
svo vcl fyrir mig, að scigja henni að hjcr sjc maður með brjef
til hcnnar að austan?"

"Hún cr ckki hcima sem stendur, enn jeg skal taka við
brjefinu."

"Mjcr hcfði þótt vænt um að tala við hana sjálfur" sagði
Indriði , og roðnaði við, "jcg var bcðinn að skila lítilræði
með því."

"jja geturðu komið híngað á morgun^ enn það er best
að hún fái brjeíið sem fljótast; það getur vcrið að það sjc
citthvað, sem þarf að svara."

"Já, það getur veriö" sagði Indriði, og scigið þjer hcnni
fyrir mig, að jcg verði ckki leingur hjcrna í Víkinni enn í dag

97

og á morgun, svo hún hafi svarið til, þegar jcg kcm í fyrra-
málið."

"Jcg skal scigja hcnni það, cnn cr nokkuð að frjctta að

austan?"

Indriði ællaði að fara að svara Guðrúnu einhvurju, enn í
því gcingur maður snúðuglcga fram hjá honum, og kastar blíð-
lega kvcðju á Guðrúnu, enn lætur scm hann sjái ekki Indriða.
Guðrún tckur vcl kveðju komumanns og biður hann inn gánga,
cnn læsir síðan stofunni, og geingur Indriði þá burt. Maður
sá, sem heilsaði Guðrúnu, var kaupmaður Möller. Guðrún
verður fyrri til máls og seigir:

"Hjer er ofur fáment heima, eins og J)jer sjáið, herra
Möllerl það er ekki heima fólkið."

"Fólkið IJ' sagði kaupmaður" altjent nokkuð af því, jeg
hefi þó þá ánægju að sjá yður heima."

"Já" sagði Guðrún, og kínkaði brosandi kollinum framan
í MöIIcr, "jcg á við fólkið, scm þjcr ætluðuð að finnaj það er
alt fram á Nesi ; ekki cru allar fcrðir til fjár, herra Möllcr!"

"Nei , jeg sje það að það muni brcgðast stundum 5 enn
hvaða maður var það, sem þjcr voruð að tala við áðan?''

"J>að vcit jeg ekki, hvað hann hcitir; fað var einhvur
dónsi að austan , sem kom mcð brjefið að tarna til hennar
Sigríðar, og vildi fá að tala við hana; það er Iíkast til frá
henni móður hennar."

Guðrún kastaði brjefinu á borðið þar í stofunni, og lcit
kaupmaður utan á það, og sá að það var skrifað með kall-
mannshönd; síðan snýr hann því við og starir um stund á
lakkið, cnn seigir síðan:

"Frá hcnni móður hennar! þa& kvcnnmannsnafn hefi jeg
aldrci hcyrt fyrr, heitir konan Indriði?"

"Nei, nú get jeg ekki að mjer gjört að hlægja að yður;
hvurniu gctur yður dottið það í hug að hún heiti Indriði? ha!

(7)

98

hn! ha! þjcr eruð ckki orðnir útlærðir í íslenskunni cnn þá,
hcrra Möller!"

"Nú, vcrið þjcr ekki a5 hlægja að mjcr, jómfrú góð! gat
það ekki vel vcrið að hún hjcti Indriðij þcssi íslensku kvenn-
mannsnöfn cnda bæði mcð "dí og dúr" og hjcr stendur á sign-
ctinu Indriði, sjáið þjcr In-drí-dí."

"Ojú, það cr scm þjcr scigið, cnn þá cr annaðhvort um
það, að það cr ekki frá henni, eða hún hcfur lakkað það með
signcti cinhvurs annars — - bíði þjcr við, nú dettur mjer nokk-
uð í hug, hvur skollin má vita , nema þctta brjef sjc frá cin-
hvurjum pilti, herra Möllcr! hún hcfur stundum vcrið að
seigja mjcr frá einhvurjum strák fyrir austan, scm Indriði hcit-
ir, það gæti þd aldrci verið frá honum" sagði Guðrún og skygnd-
ist um Icið inn undir brotið á brjcfinuj ""staddur í Rcykjavík""
það gct jcg lcsið, þctta cr víst citthvnð kátlcgt, jeg fcr nð
vcrða forvitin ; hvur scm nú hefði lykilinn að þessu brjcG."

"Hann hcf jcg" sagði kaupmaður, og rjctti fram vísifíng-
urinn "þcssi kall geingur að hvurju brjefi, sýnið þjcr mjcr, 6
jcg að Ijúka því upp fyrir yður?"

"Hvaða vitleysa!" sagði Guðrún og sló mcð hendinni á
fíngurinn á MöIIcr. "J>að er Ijótt, að brjóta upp brjcf eða
haldið þjcr að þjer vilduð láta fara svo með brjefin yðar?"

"ftjer cigið víst við, að það sje Ijótt, ef manni tekst ckki
nð læsa því aptur, svo ekki sjáistj sýnið þjer mjer brjefgreýið !"

"Nei, þjcr fáið ckki að ciga ncitt við það."

"Nú, ekki sknl jcg — enn þnrna skrapp það upp brjcf-
skömmin af sjálfu sjcr."

"Hvað á nú þctta, nú rifuð þjcr það upp" sagði Guðrún
og Ijct sem henni þætti heldur fyrir.

"Nci, jeg scigi yður satt, það skrapp upp sjálft; enn nú
cr ckki annað fyrir, jómfrú góð ! cnn að bcra sig að læsa því
aptur" sagði kaupmaður og brosti við, "við gctum þá svarið
fyrir að hafa Icsið það."

\

99

"X>ví verður nú ekki læst aptur, svo það sjáist ckki."

"jjað lœt jeg vera, jómfrú góðí eða hvað lialdið þjcr að
hún geti vitað um það, með hvaða signcti því hcfur verið
læst austur á landi

"Og það cr nú satt" sagði Guðrún.

"Og hvur œtli gcti þá sjeð a því, hvort það hcmr verið
lesið cða ckki ? enn ekki er það fyrir það, ekki lángar mig til
að sjá, ncma frá hvurjum það cr."

"jpað lángar mig líka hálfveigis til, og nú cr búíð að rífa
það upp , hvort scm hcldur er, látum oss nú sjá, hjer slcndur
"þínum til dauðans elskandi Indriða Jónssyni" átti jeg ekki
kollgátuna; nú hcld jcg maður vcrði að lcsa mcira."

"Já, cnn Icsið þjcr nú hægt, svo jcg gcti vcl skilið, enn
ekki mjög hátt, cf cinhvur stendur hjer í nándinni."

"jíað cr þá fyrst" sagði Guðvún og fór að lcsa:

"staddur í Rcykjavík.

9

Astkæra Sigríður mín góð !

Guð gcfi þjer allar stundir gleðilcgar!
Jcg skrifa þjcr þetta brjef í því skyni, að það gæti kom-
ist til þín svo lítið á bæri , ef svo óheppilega tekst lil fyrir
mjcr, að jeg annaðhvort get ckki fundið þig hcima, eða ekki
feingið að tala við þig cinslcga um það, scm mig lángar til
að nefna við þig og er eina crindið mitt híngað suður. Enn
brjcfsefniö er það, að biðja þig að íinna mig, cf þú gctur í
dag eða á morgun. Jcg á scm slendur hcima í húsinu hjá
honum L. og vcrð þar allan daginn í dag og á morgun og bíð
þín, því jcg vona til þcss, Sigríður mín góð! að þú sjert ckki
svo búin að glcyma því , að við cinusinni vorum málkunnug,
að þú vcitir mjcr ckki þá glcði, að sjá þig og lofa mjer að tala
við þig nokkur orð. Og þó það væri satt, scm jcg hefi hcyrt
flcygt síðan jeg kom híngað, bið jcg þig samt að láta það ckki
aplra þjer frá að íinna mig, því þú veist, að um ckkcrl hcfi

(7")

100

jeg að ásaka þig, og það skaltu vita fyrir víst, Sigríður mín!
að aldrei getur mjcr orðið illa við þig fyrir þvf, þó svo væri,
að ógæfa mín hefði vakið í huga mínum ástæðulausa von; og
að vísu þætti mjcr það ljettbærara, að þú sjálf segðir mjer,
að nú væri það fram komið, scm þú cinhvurntíma sagðir við
mig, þcgar við vorum ýngri, að ckki mundi fram koma: "að
þú gleymdir mjer", cnn sá cfi, scm leingi hefur píntmig, þar
scm jcg vcit ckki , hvort hugsun mín um þig hcfur nokkurn-
tíma vcrið annað cnn tiJefnisJaus hugarburður og ímyndun
sjálfs míns.

Vcrtu alla tíma blcssuð og sæl! og neitaðu ekki um þessa
cinu bæn þínum til dauðans

clskandi
Indriða Jónssyni."

Eplir að Guðrún var búin að lesa brjcfið, sló nokkuri
þögn á þau, cnn síðan tekur kaupmaður til orða, og seigir:

"Nú hcfur þctta mál tckið aðra stcfnu, cnn jeg hugsaði ;
fáið þjer mjer þctta brjcf, það er best gcymt hjá mjcr; þjcr
sjáið, hvurnin í öllu liggur, það vantar ckki mikið á, að þctta
sje biðilsbrjcf, og manfíinum er annað enn garnan, og hvur
vcit, hvað úr því má vcrða, cf hann fær að finna Sigríði, cins
og hann ætlast til í brjefinu; cnn mjcr cr ant um hagi Sig-
ríðarj jcg hefi cinhvurntíma slcpt því vi# yður í trúnaði, að
mjcr er orðið hlýlegt við hana og því sýnist mjer hún cin-
hvurs annars bctra vcrð, enn að fara í hendurnar á cinhvurjum
óvöldum svcitamanni."

"jþað cr nú ekki svo ónýtt fyrir hana" sagði Guðrún og
leit í gaupnir sjer, "cf þjcr ætlið yður það mcð hana, sem
sumir hjerna eru að gcta til."

"Hvað er það?''

"Að þjer ætlið yður að eiga hana. ,>
?, 5að eru ekki mín orð; enn maður hugsar svo mart, og
yður í cinlægni að seigja, þá hcfi jeg hugsað mjer það svona:

101

Sigríður ætti að komast í góðra manna hendur, jeg tek nú til
dæmis, fara til mín og vcra fyrir framan hjá mjer eitt eða
tvö missiri fyrst, annað mál er það, að mart getur lagast með
límanum; enn þjcr ættuð að verða kaupmanns-kona, eða
"faktors"-kona hjcrna í Víkinni."

"Jeg! að vcrða kaupmannskona , það vcit jeg ekki,
hvurnin það ætti til að bera."

"Mart hefur cins óliklega orðið ; gjörum til að mynda ráð
fyrir, að jeg yrði leiður á því að vcra leingur í þcssu blessuðu
landi , og sctti hann Krístján , scm hjá mjer er, mcð 7 eða 8
hundruð dala launum fyrir verslunina mína , þá gæti hann nú
farið að kvongast.''

"Já" sagði Guðrún nokkuð undirfurðulcg'' "jeg skil ekki í
að jcg væri nær maddömudæminu fyrir það."

"Enn ef maður bcnti Kristjáni til þess, að hann gæti ekki
feingið verslunina, nerna mcð því cina skilyrði, að hann ætti
þá slúlku, scm maður liltæki, svo hafa menn stundum
verið vanir að koma því í kríng."

"J)ctta cr ckki ncma gaman fyrir yður, kaupmaður góður !"
sagði Guðrún , og lcit hlægjandi framan í kaupmann.

"X^að cr full alvara" sagði kaupmaður og greip um Icið
hcndina á Guðrúnu" full alvara og ásctningur minn , cnn ekki
er vcrt, að láta bcra á því$ cnn þegar jeg fer hjcðan alfarinn, ,
{)á gildir mig cinu, þó það sjáist, hvurjir hafa verið vinir mínir
og að jeg hcli munað cptir þeim — enn brjefið að tarna verður
að fara líkan veg, sem önnur þcsskonar, er villast út af
rjcttri leið.'*

"Enn heyrið þjer, kaupmaður góður! mannskömmin kemur
híngað á morgun í fyrra málið, eins og hann sagði, og hvað á
J)ú að scigja um brjeíið ?"

"Látið þjcr mig ráða, menn vcrða að sjá svo um, að
hann giöri sjcr aungvar fcrðir að finna hanaj og vcrið þjcr
nú sæiar ! þctta fcr ekki leingra enn millum okkar".

Eptir það gekk kaupmaður burt; enn það er að scigja

102

;if Indiiða , að haun j>óttist hafa komid vcl ár sinni fyrir
borð , er hann hcfði gctað komið brjefi sínu laglega til
Sigríðar, og vænti hann að Sigríður mundi koma til fundar og
viðtals við sig daginn cptir, eins og til var mælst í brjefinu;
var honum fremur vcnju Ijctt í gcði, því hann smíðaði sjer
ymsar hugmyndir, sem allar lutu að einu: að það gæti ekki
verið salt, sem sagt var um Sigríði og kaupmann iMöllcr, því
Sigríður væri svo stilt og gætin stúlka , að hún mundi ekki
llasa að slíku vandamáli, enn vcrið að cins skamma stund í
Keykjavík; aptur gæti það vcrið, að kaupmanni litist vel á hana,
og vildi koma sjer í mjúkinn hjá hcnni, og þetta mætti vcra nóg
til þess, að það væri fullyrt, sem þó ekki væri. jbannig lcið
iiú dagurinn og svaf Indriði af nóttina; enn morguninn eptir
var hann að vcnju sncmma á fclli, og sat við borð, sem var
þar í stofunni og snæddi árbít mcð húsbónda og Sigurði og
ræddu þeir um hitt ng þettaj enn sem þeir höfðu matast,
kemur þar piltur nokkur í stofuna, og spyr, hvort ckki sje
þar aðkomumaður nokkur, scm Indriði heiti, og að austan.
Indriði sagði til sín, cnn pilturinn fær honum brjef, og geingur
út síðan. Indriði lcit ulan á brjefið og sá, að á því var kvenn-
mannshönd. Hann stakk brjcfinu á sig, og gckk skömmu
slðar út. Hann efaðist ckki um það , að brjeíið væri frá Sig-
ríði, og vildi því liclst Icsa það í cinrúmi, til þcss cinginn
skyldi sjá, hvurnin honum yrði við , hvort hcldur það færði
honum gleði cður sorgarfrjcttir. Hann gckk út úr bænum og
suður með tjörninni að auslanverðu, því hann hugsaði að þar
mundi vera minstar mannaferðir á; leitaði sjer síðan upp gras-
bala cinn, ckki lángt frá tjörninni, þar sem dálitið barð bar
af, svo hann sást ekki úr bænum, og tckur síðan upp brjefið
og Ics það og var það svona:

"Hciðarleigi ýngismaður!
Mjer brá ckki lítið við, að fá brjcf frá yður í gærj cnn
meiia brá mjer þo* við að sjá, að það var skrifuð hjcr í Reykja-

103

vík. Nú þó að jeg gjörði rjcttast í, að svara f>ví ckki, virð-
ist mjer samt, að mjer sjc nauðugur einn kostur, að senda yður
pennan miða, til þess að taka af öll tvímæli. Jcg œtla þ á ekki
að álasa yður fyrir það, að þjer hafið vcrið helst til óaðgætinn,
cr þjer senduð mjer þcsskonar brjcf, án þcss að þjcr áður
kæmust að því, hvort nú stæði svo a högum mínum, að yður
væri til nokkurs að fara því á flot, sem þjer hálfveigis minn-
ist á í því, og hcfðuð þjcr þó mátt gcta þvi nærri , að mart
má skipast á skcmri tíma , cnn þcim , sem liðinn cr síðan við
sáustum síðast. Hitt vcrð jcg að láta yður vita , að kríngum-
stæður m/nar eru Ihmnig lagaðar, að það gæti ekki orðið yður
til ncinnar gleði, að jeg talaði við yður, cf það cr eina crindið
við mig, sem jeg þykist ráða af brjcfi yðarj sömulciðis vona
jeg, að þjcr sjáið sjálfur, að þarfleysa cr að skrifa mjcr flciri
brjcf um þetta efnij og á hinn bóginn gæti slíkt orðið mjer
að boga, cf þessháttar kæmist í hendur þeim mönnum , sem
jeg vil ckki hafi vcrri hugmynd um mig, cnn jcg vcrðskulda.
Að cndíngu óska jeg yður allra heilla, og verið sannfærður
um , að það mundi vera mjer mikil ánægja bráðlega að frjetta
það, að þjcr halið snúið huga yðar til cinhvurrar annarar, sem
cr yður verðugri cnn yðar

Sigiíður Ujarnadóttir."

fíeir, sem einln urntíma hafa reynt það , að fylgja kærum
ástvini til moldar, og hafa sjeð yndi augna sinna, og trúfastan
Iciðtoga alt í cinu hvcrfa ofan í hið myrkva skaut grafarinnar,
þaðan sem hans er aldrci aptur von til þcssa lífs, munu geta
ímyndað sjer, hvurnin índriða varð við, cr hann las þetfa brjcf,
sem flutti alla von hans, þcnna trúa Iciðtoga æskumanns-
ins , til grafarinnar. Indriði sat þci«zjandi og starði á brjcfið
og las það optsinnis upp aptur og aptur, cins og hann gæti
ckki trúað sjálfum sjer, að hann sæi það rjett, sem hann sá
og las. Sólin blessuð leið frá austri til suðurs og frá suðri
í vesturált; fuglarnir þutu í loptinu kríngum Indriða, þar scm

104

hann sat cins og jarðfastur steinn, og skuggarnir þokuðust upp
eptir balanum og upp á fætur honum, enn Indriði vissi ekki
hvurju fram fdr, og lárin, sem eru fylgisveinar harmsins og
cinvcrunnar og menn ckki skammast sín fyrir, þcgar einginn
sjcr til, styttu honum svo stundir, að hann gáði þess ckki hvað
tímanum lcið. Loksins stoð hann upp , og ællaði líkast til að
snúa aptur heim til bæjarins, enn með því að hugur hans var
í einhvurri leiðslu og svíma, gáðí hann ckki að, hvað hann gckk,
og stcfnir austur mcð tjörn; þannig gckk hann um hríð, og
verður hann þá ekki fyrr var við, enn sleigið er með hendi á
herðarnar á honum, og er þar kominn Sigurður fjelagi hans ;
hafði hann lcingi um daginn Icitað hans allstaðar, þar scm
honuin gat til hugar komið, og nú geingið þennan vcg, cf svo
líklega sem ólíklcga mætti til bera , að Indriði hefði geingið
þángað. Indriði hrökk við þegar slcigið var á hcrðamar á hon-
um, enn Sigurður Icit hálfhlægjondi framan í hann og sagði:

''Hvað ertu nú að hjcrvillast, laxmaður?"

"Jcg gekk híngað að gamrú mínu" sagði Indriði "og nú
ætlaði jeg heim aptur."

''Á ! þá þyki mjer þú ckki fara skemstu lciðina , ef þú
ætlar að gánga í auslur þángað til þú kcmur tvl veslursins,
því hjcrna cr Reykjavík! cnn hvað er að sjá þig, maður! það
cr eins og þú haGr sveist blóðinu í allan dagj manni getur
dottið mart í hug, þcgar maður sjcr þig; skollinn hefur þó,
vænti jcg, ckki skotið sömu ílugunni í munninn á þjer,' scm
honum Jörgcnscn hcitnum, að vilja fara að stjórna landinu?
þú hcfur tekið þcim stakkaskii>tum síðan í gær að við geng-
um upp að vörðunni, að jeg þekki þig ckki, og svo þyki mjcr
þú orðinn þúngur undir brúnina, scm þaðan mundi bráðum og
koma það veður, sem ekki Ijcti neinn stein óhrærðan í þessu
landi."

"Æ, það gctur þú vcrið óhræddur um, að ckki ætla jcg að
steypa kóngurn eða keisurum, cnda tek jcg það ekki illa upp,

105

þó þú gjörir að gamni þínu, enn hitt mátt þú vita , að mart
getur aflað manni áhyggju og óglcði, sem maður gefur ekki um
að ræða um við alla."

''Æ, guði sje lof fyrir að J)að eru eingin stjórnarumbrot
í höfðina á þjcr, annars hefði jeg sagt að þjer væri hollast
að koma heim með mjer að borða miðdagsmatinn , því þess-
háttar menn cru vanir að verða svo hægir og blíðir, eins og
gymbrin, sem gctið er um í kvæðinu í Fjölnir, undir eins og
þcir fá citthvað gott að hasta á svánginn, þó þeir áður væru,
scm glcpsandi vargar, og látum oss nú gánga heim til vonar
og vava, því maturinn biður okUar." j>ví næst geingu þcir
heim, og seigir nú ekki annað frá lndriða, enn að hann dvaldi
í Reykjavík einn cða tvo daga, enn rjeði ckki aptur til austur-
fcrðar; var það og hvorttvcggja, að farið var að líða á haust, og
allra vcðra þcgar að von, enda hafði harmur sá, er hann nú
átti við að þrcyta, unnið svo á hcilsufar hans, að hann treysti
sjcr ekki til að takast svo lánga og örðuga fcrð á hendur, og
rjeði hann það af, að hann kom hestum sínum á fóður upp í
Mosfcllssveit, cnn fór með Sigurði suður í Garðahvcrfi og hafð-
ist þar við framan af vctrinum , ýmist við smíðar cður íiski-
róðra, og nefndist f>or1eifur og kvaðst vcra nerðlcnskur að kyni,
og bað Sigurð ckki gcta þcss, hvur hann væri.

Af því, scm sagt cr hjcr að undarförnu, mun Icsarinn geta
ráðið, að nokkur tilhæfa var í því, að kaupmaður Möllcr Icgði
um þær mundir mciri hug á Sigríði, enn nokkra aðra stúlku
þar í Víkinnij enn eins og það er satt, að almannarómurinn
styðst optast nær við cinhvurja átyllu, eins víst er það, að hann
gjörir opt úlfalda úr mýfluguuni. Jiannig var það og um það,
er mcnn nú töluðu sín á milli í Reykjavík, að þau Sigríður
væru þegar trúlofuð, þó lítið ætti á að bcra. Möller hafði
aldrei enn þá vikið orði að því við Sigríði sjálfa, scm til ásta
Hti, cnda hafði hann ckki fcingið færi á því, að tala cinslega
við hana. ficgar hann kom þar í húsið, var hann jafnan

106

glaðlegur í viðmóti og ræðinn við þær stallsystur. Hann sá
það, að lundarfari Sigríðar var svo varið, að glens átti ekki
við hana, og þvíi forðaðist hann jafnan alt þessháttar; sjaldan
hældi hann Sigríði mikið upp í eyrun , enn þcgar hann gat
hennar við aðra útí frá, talaði hann fremur hlýlega um hana,
einkum er hann ræddi við þá, scm hann hugði að mundu
flytja henni það aptur. Ekki gaf hann henni stórvægis gjafir,
sem margir hylla að sjcr konur mcð, cnn stundum vjek hann
henni hinu og þcssu smáveigis, sem lítið var í varið; enn
hvurnin sem a því stóð, hittist jafnan svo á, að það var það,
sem Sigríði í þann svipinn vanhagaði mest um.

Af þessu kom það, að Sigríði var frcmur þelgott við kaup-
mann Möller, og var það að líkindum , því á ókcndum stað,
þar sem menn ekki ciga frændur cða vini , fá menn jafnan
góðan þokka á þeim , er verða til þess, hcldur að víkja að
manni góðu cnn illu. Nú þótt Sigríði væri hlýlcgt við MöIIer
af þessum orsökum, sem nú htífum vjer talið , þá er hitt þó
vist, að ekki hafði Sigríður cnn hneigt ástarhug til Möllers eða
nokkurs annars manns þar syðra. Sigríður var kona stöðug-
lynd, enn svo er varið um þær konur, er svo eru skapi farnar,
að hjarta þeirra snýst sjaldan fljótt til ásta, ef þær einhvurn-
tíma hafa lagt hrcinan og cinlægan huga lil cinhvurs manns,
sem þær hljóta á bak að sjá.

J>að var cinhvurntírna skömmu fyrír jól, að Ormur, bróðir
Sigríðar, kom sem optar inn til Reykjavíkur, að finna systur
sína og var þar í Víkinni fram eptir dciginum og varð það
kunnugt þar í bænum, að piltar væru þar. Ormur ætlaði mcð
skólabátnum yfir um aptur um kvöldið; bciddi hann þá systur
sína, að fylgja sjer á veg suður á Skildíngancsmcla, svo að
þau gætu því lcingur talað og masað saman. J>etta gjörði
Sigríður, og hafði kaupmaður Möller einhvurn sncfil af, er þau
fóru suður um bæinn , og skömmu síðar tekur hann hatt og
vctlínga, og geingur upp í gegnum bæinn eins og hann ætlaði

407

á þá leið, scm liggur norður úr bænum, cnn cr hann kemur
að læknum, skotrar hann til hliðar og yfir á Austurvöll og
þaðan að tjörninni og geingur mcð henni og fylgir jafnan börð-
unum, og er hann þykist vera kominn svo lángt, að ekki meigi
sjá til ferða hans úr bænum, snýr hann upp á Skildínganes-
mela og litast þar um, enn sjer ekki til þcirra systkinaj
hcldur hann þá á fram og alt þángað til, er hann kemur að
hól þeim, sem er Reykjavíkurmeigin við mýrina, þaðan vissi
hann að sjá mátti ailar mannaferðir um mclana; þar nemur
hann staðar og sjer þá bráðum, hvar kvennmaður kemur sunnan
yfir stillurnar og stefnir til Víkur. MöIIer stefnir þá ofan af
hólnum og í veiginn fyrir hana. Sigríður sjer manninn og
kennir hann þegar, enn lætur þó scm hún taki ckki eptir hon-
um, og grciðir hcldur sporið í því skyni, að hann skuli ekki
ná sjcr 5 cnn MöIIer var drjúgstígari og nær hann henni góðan
kipp frá hæðinni, og hcilsar hcnni blíðlcga og ávarpar hana
þessum orðum :

"Vitið þjer, jómfrú Sigríður! hvurs jeg óskaði mjcr rjctt
í sama bili, sem jeg náði yður núna?" J>etta skipti lá vel á
Sigríði og tók hún glaðlcga undir raiðu Möllcrs og sagði :

"Hvurnin á jcg að vita það? enn ætti jeg að gcta cin-
hvurs um það, mundi jcg helst geta þcss, að þjer óskuðuð
yður að ullin yðar og fiskurinn scldist vel í Kaupmannahöfn í
vetur, því er það ckki sagt um ykkur kaupmcnnina: þar scm
yðar fjársjóðir eru, þar eru og yðar hjörtu?"

"Ekki veit jeg það, hvort þessi grein á fremur við okkur
kaupmennina enn aðra ," sagði kaupmaður og tók með meiri
alvöru undir svarið cnn Sigríður hafði vænt, "og jcg seigi fyrir
mig, að ekki hef jeg fest svo hugann við fjársjóðuna að jeg ekki
hugsi líðara um annað^ enn fyrst að þjcr gátuð ckki undir
eins í kollinn, þá ætla jeg að seigja yður það, hvurs jcg ósk-
• aði mjer."

"Nú það cr gainan að hcyra það," sagði Sigríður og lcit

108

framan í Möller, ar því hún furðaði sig a því, með hvílíkri
alvörugcfni hann talaði."

"Jíjcr meigið ekki hlægja að ósk minni, þó yður í fyrstu
virðist hún kátleg, jeg óskaði mjer að mclarnir j)cir arna væru
orðnir fjórum sinnum lcingri , enn þeir cru."

"Nei, ckki held jcg að jeg geti gjört það fyrir yður, að
láta vera að hlægja að hcnni, og lil þess munuð þjer og hafa
ætlast, því hvað gæti yður gcingið til þess að óska þessarar
heimsku,- væru þcir allir saman sljettur og fagur grasvöllur,
þá gæti jeg skilið í því, hvurs vcgna þjcr vilduð að þcir væru
stærri, enn einsog þcir eru, gilti mig að minsta kosti einu,
þó þcir væru talsvert styttri."

"Mjer væri sama , hvort hcldur þeir væru lángir cða
skammir endrarnær, ef þcir að cins væru núna fjórum sinnum
leingri, cnn þcir eru; því skoði þjer til , væru þeir fjórum
sinnum Icingri, hefði jcg fjórum sinnum leingri ánægjustund."

"I>að mun vera svo að skilja, að þjcr cruð eins og börnin,
sem hafa gaman af að yasla pollana \ yður þykir gaman að að
vaða aurinn og krapið upp í ökla ?" sagði Sigríður og brosti
við 5 cnn kaupmaður svaraði alt að einu alvörugcfinn eins
sem áður.

"Nei, ckki þyki mjcr nú það, cnn hitt cr það, að jcg væri
glaður og ánægður, þótt jeg ætti alla mína æfi að vaða eld og
fara yfir ófærur, ef jcg ætti að vinna það lil þess, að geta
notið yðar fylgdar." Sigríður leit enn þá cinu sinni framan í
Möller, eins og hún ætlaði að komast eptir, hvurnin stæði a
því, að hann hagaði svo kátlega orðum sínum fremur venju.
Hún sá þá, að honum stökk ekki bros, enn hcingdi niður höf-
uðið, cins og honum byggi cinhvur mikil áhyggja í skapi;
hugsaði hún þá, að ckki tjáði að taka orðum hans mcð gamni
cinu, og scigir:

"Jcg hef aldrei hcyrfc yður tala svo undarlcga, cins og núna,
herra Möllcr!"

109

"Jeg hef hcldur aldrci getað komið mjcr a5 , eða fcingið
tækifæri til þcss, að tala við yður einslcga, þó mig haG opt
lángað til þcss." J>egar Sigríður heyrði, að kaupmaður sncri
svona orðum sínum, tók hún að grciða sporið, alt cins og
henni væri um og 6 , að samtalið leingdist mikið og hún yrði
J>ví feignust að komast sem fyrst heim í bæinn,- kaupmaður
varð þess fljótt var og lítur ofur ángurværum augum til hcnnar
og seigir:

"Æ, jeg hjclt þjer ætluðuð, jómfrú góð! að lofa mjer að
verða yður samfcrða þennan litla spotta, scm er cptir til bæj-
arins, enn nú cruð þjcr farin að gánga svo hratt, að — "

"pað kcmur til af J>vf, að jeg hcld að jþjer hafið hitt
óskastundina áðan, og melarnir J>eir arna a>tli aldrei að þrjótaj
cnn hitt vitið J>jcr, að mjer þykir æt/ð skemtilcgt að tala
við yður."

"Og f>ví cr nú miður, að jeg held að sú ælli að verða
raunin á um mclana, að ósk mín ekki muni rætast 7 því
nú eigum við ekki lángt að garðinum og líkast til verð jeg
ckki heppnari með J>á óskina, sem jcg ætlaði að bcra fram
fyrir yður, mfn e— ;" |>að er bágt á J>að að giska, hvaða orð
J>að var, sem Móller tæpti á og ætlaði að scigja , og eins dvisfc
cr J>að og órðugt fyrir oss, er ekki þekkjum hugrcnníngar
Móllers, að skera úr J>vf , hvað til þess kom, að hann talaði
ekki orðið út til fulls: hvort J>aö var hcldur, að honum í sama
bili varð litið framan í Sigríði og sá að hún var hlóðrauð út
undir cyru, eða hitt, að rjett um sama mund gekk fram hjá
J>eim maður nokkur f>ar úr Víkinni, sem Möller J>ekti$ enn
J>að vitum vjcr að hann þagnaði á c-inu, og þagði litla stund
enn J>ó ckki svo leingi, að hann gæfi Sigríði ráðrúm til að svara;
byrjar hann {>á aptur og seigir:

"Jcg mælist ckki til mikils, bónin sem jeg ætlaði að bera
fram fyrir yður, cr sú, að jeg ætla að biðja yður að fara til mín
í vor eð kcmur!" Sigríði hafði orðið hálfveigis hverft við, þegat

110

Möller fór að ympra á orðinu, sem ekki varð leingra enn c,

og skipti mjög litum, cnn er hún nú heyrði, að ekki varð ann-

að úr enn þetta, hefur hún, ef til vill, hugsað með sjcr: það |

fór betur að hjer fæddist mús , enn ekki önnur stærri skepna $

roðinn för aplur að þynnast á kinnunum á henni og hún svar-

aði kaupmanni cinarðlcga :

"Hvurnin getur yður dottið í hug að biðja mig J>ess ? þjer
vilið, að jcg er vistuð eplirleiðis hjá hcnni maddömu Á. og
jeg á þar svo gott, sem jeg gæti átt nokkurstaðar hjcr syðra;
eða ætli þjer að fara að búa?"

"Ekki veit jeg, hvort jeg á að kalla það svo, cnn jeg hef
ásctt mjer epiirleiðis , að taka mjer kvcnnmann til að vera hjá
mjer í húsinu og búa til fyrir mig matinn, jeg cr orðinn harla
lciður á því, að þurfa að sækja alt til annara, scm jeg þarf
með, cnn ckki skuluð þjcr, jómfrú góð ! þurfa að kvíða því,
að þjer þyrftuð að gánga í alt, það cr sjálfsagt að jeg tæki
einhvurja griðkonu yður til aðstoðar; og 'hvað kaup og atlæti >■
snertir, vildijeg sjá svo um, að þjer hefðuð hvorugt betra nokk- j
urstaðar annarstaða^. ,,

''Þ^ þetta kynni að vera altsaman vel boðið , þá er
fyrst að seigja þar um, að jeg er mjög svo fákunnandi í
öllum búnaðarhætti hjer; jeg er vönust sveita búnaðinum , og
um fram alt er á það að líta, að jcg er vistuð, cða því reynið
þjer eigi að útvega yður aðra bústýru, scm bæði værí betur við
yðar hæfi, og óvistuð? ,,

"Ekki fer jeg þessu á flot" sagði Möller, "nema svo að
cins, að bæði maddama Á. og aðrir, sem hlut ciga að máli, sjcu
því ekki mótfallnir^ enn því ber jeg þetta mál frcmur fyrir
yður enn aðrar, að jeg tek yður fram yíir allar, scm jeg þckki
hjer og geti þjer ekki láð mjer, að jeg helst kýs að hafa þann
kvennmann mjcr við hönd, sem jcg vcit að er ráðvönd, trú
og mjer er þclbetra við enn nokkra aðra stúlku." jj ess *
seinustu orð í ræðu sinni sagði kaupmaður á þann hátt, sem

\

111

hann vildi að Sigriði skyldi verða þau minnisstæð; cnn ekki
gat hann rætt flcira um þctta efni að f>ví skipti, því nú voru
J>au komin inn í bæ, og skilði kaupmaður þar við Sigríði, og
gekk nú aptur nefsneiðíng ofan að tjörn og sama vcg, sem hann
hafði áður farið. Sigríður íhugaði orð Möllers, og þótti hcnni
allundarlcga borin fram tilmæli hans um vistarráðin , cf ckkert
byggi meira undir, og hafði þó ekki orð á um viðtal þeirra við
flciri mcnn ; enn ekki leið á laungu áður það varð augljóst,
að Möller hafði verið full alvara og gjörði þetta mál uppskátt
fyrir kaupmanni Á. og konu hans, og skoraði fast á þau, að
gcfa Sigríði upp vistarráðin, cnn lagði jafnframt mikið að
Sigríði um að fara til sín. Sigríður leitaði ráða hjá maddömu
Á. Maddama ljct sjcr fátt um fmnast, enn sagði þó, að kaup-
maður Möllcr mundi virða það svo, scm þau hjón stæðu á móti
að þcssi ráð ta^kjust og lettu hana , ef hún ncitaði að fara til
hans; leið nú svo fram eptir vetrinum, að Sigríður hvorki aftók
það með öllu cða hjet því og kvaðst vcrða að ráðgast betur
um það við huga sinn og bcra það undir Orm bróður sinn;
enn cptir því þóttist Guðrún taka, að Sigríði brygði cinhvurn-
veiginn kátlegar cnn áður við, í hvurt skipti scm Möller kom
þar í húsið og heilsaði henni, og komst Guðrún svo að orði
um það, að hún sagði að Sigríður væri farin að scigja cptir.

J>að var citt kvöld nokkru eptir miðjan vetur, að þær
Sigríður og Guðrún sátu tvær cinar f stofu. Vcður var fag-
urt; sólin var að setjast , og kvöldroðanum kastaði á gluggana
og inn um stofuna. Guðrún sat á stól út við gluggann, og var
að sauma og þagði; sá sem þá hefði sjcð hana og tekið cptir
brosunum, sem voru að smáflögra um munnvikin á henni, og
sjeð hvurnin spjckopparnir á kinnunum á hcnni ýmist voru að
myndast eða hvcrfa, mundi hafa hugsað: annað hvort cr um
það, stúlka mín ! að þú crt sokkin niður í cinhvurja skcmti-
lega hugsun, eða hitt, að einhvur fallcgur piltur er hjer í nánd,
og gefur þjer auga; þú hefur veður af honum , enn læst ckki

113

sjá hann, slær J> ví augunum niður og Jþykist ekkí gæta að öðru
cnn saumunum ; enn getur J)ú ckki með öllu dulið það sem
dulið á að vera, hugrenníngar þínar læðast á vörum þjcr.

Sigríður sat allskamt frá Guðrúnu í Icgubckk cinum og
hafði í fángi sjcr dálitla meyju ofur fallcga. J>að var dótlir
þeirra hjónanna, sem Sigrún hjet og Sigríður unni mikið. Sigríð-
ur svæfði meyjuna í keltu sjer og kvað þetta við hana :

Ljóshærð og Iitfr/ð
og Ijctt undir brún,
handsmá og hýreyg
og heitir Sigrún.

Viska með vexti
æ vaxi J)jcr hjá!
veraldar vjelráð
ci vinni þig á!

Svíkur hún scggi
og svæfir við glaum,
óvörum ýtír
í örlaga straum.

Veikur er viljinn,
og veik eru hörn ;
alvaldur, alvaldur
æ sje þeim vörn !

Sofðu, mín Sigrún!
og sofðu nú rótt,
guð faðir gefi
góða þjcr nótt!

J>cssar vísur raulaði Sigríður aptur og aptur og þcss á
millum þessar alkcndu hendíngar:

Bí bí og blaka,
álptirnar kvaka,
jeg læt scm jcg soG,
enn samt mun jeg vaka.

Enn er Sigrún litla var sofnuð, lagði hún hana hægt í
legubekkinn og lítinn kodda undir höfuðið, og breiddi svuntuna
sína ofan á hana, cnn scttist sjálf út við gluggann allskamt frá
Guðrúnu og horfði um hríð út. Alt var kyrrt á strætum bæj-
arins; dálitill snjófölvi var yfir jörðunni ; veðrið var hreint og
heiðríkt og sólin var þegar sígin, og sló blóðrauðum geislum
um allan vcstursjóinn 5 Jökulinn hylti upp; fiskibátarnir voru
að koma að, sumir að lenda, cnn sumir voru komnir inn fyrir
cyjarnar og skriðu fagurlega í logninu. Sigríður horföi stund-
arkorn þcigjandi á blíðu og fegurð náttúrunar, og var auðsjeð
að henni fanst mikið um, enn siðan seigir hún við Guðrunu:

"Allstaðar cr guð minn mönnunum góður, og miki5 er
blcssað vcðrið að tarna fagurt, og mikið yndislegt cr a5 horfa
út núna, það cr cins og jcg sjái blcssuð ijöllin mín fyrir austan,
þegar jeg Iít upp til Esjunnar."

"Já" seigir Guðrún hálfhlægjandi; vcðrið er gott, góða
mín ! cnn það hefur verið svo opt , það sem af er vctrinum,
cða sjcr þú nokkur nýsmíði á sjónum cða Ijöllunum?"

"Nei, enn jcg sjc blcssaða bátana, scm eru að koma hlaðn-
ir að landij og aldrei hefi jcg sjeð Jökulinn svo tignarlegan,
cins og mjcr virðist hann vera núna. n

"Æ, Sigríður mín ! okkur brcgður nú ckki við það hjcrna
á Suðurnesjunum, að sjá þessar slorslcyfar, þa5 er lítil fegurð
í þeim, sýnist mjer, og um fjöllin þín, góða mín! cr það að
seigja, að mjcr virðist þau núna cins og þau cru vön."

"Ó, þú skilur mig ekki" sagði Sigríður og stundi dálítið

114

við, "mjer þykir svo vænt um fjöllin, jeg cr upp alin við fjöll,
og því er {>að cins og það glaðni yfir mjer í hvurt skipti, scm
jcg lít hjcrna upp til fjallanna og mig lángi til að vera komin
mitt á milli fjallanna aptur."

"Jcg held þú sjert altaf að hugsa um þau og sjóinn og
bálana og grasið á jörðunni" sagði Guðrún hálfhlægjandi, ''jeg
lái þjer það ckki, enn maður getur hugsað um flcira, og veistu
hvað jeg er nú að velta fyrir mjer í huganum?"

"Nei, enn jeg þykist vita, að það sjc ekki um fjöllin eða
bátana."

"Jiar attu kollgátuna, Sigríður mín! jeg er að hugsa um
það, hvurnin viö munum skemta okkur, ef guð lofar á sunnu-
daginn, sem kemur."

"J>að hcld jeg vcrði Iíkt eins og núna, cf við lifum og
verðum heilbrigðar."

"^á skyldi rækallinn fara í minn stað til danslcikanna , cf
maður skemti sjer ckki bctur við þá, cnn þegar maður mellist
heima; nei, góða mín ! þá kcmur nú fyrst hátíðabragurinn á
hjcrna í Víkurgrcyinu , pegar menn gcta loksins komið sjcr
saman um, að hoppa úr sjer ólundina ; og veistu það, á sunnu -
daginn, sem kemur, á að verða danslcikur ; því hefur vcrið skotið aÖ
mjcr, og par að auki hefur mig dreymt fyrir |>ví að við komum
þar báðar, enn með hvurjum atburðum það vcrður, er enn
óljóst fyrir mjer; því lítil likindi eru um mig, sem kann að
dansa, enn minni um þig, aumíngjann, sem ekki kant annað,
enn þetta, sem jeg hefi vcrið að kcnna þjcr."

"Vcrtu ckki að aumkva mig fyrir það, góða min!" sagði
Sigríður, "jcg gct ekki sagt, að mig lángi svo mikið til þess,
og allra sist til þess að dansa, því það yrði til hncixlisj jcg
hcfði að cins gaman af a& horfa á."

"Já, þú getur farið , þó þú dansir ekki , þetla fer hún
systir mín og dansar hún ckki 5 og á jcg ekki að skjóta því
að honum kaupmanni MöIIcr, að þig lángi hálfvcigis til að fara

"Nei, góða mín! það ætla jcg að biðja þig fyrir alla muni
að láta vera" sagði Sigríður, og skipti um Icið litum.

"J>að cr þá rjettast að jeg gjöri það ekki, því ef honum
\ * þykir eins vænt um þig og hann seigir, þá mun ckki þurfa
að minna hann á það."

"Vcrtu nú ckki að fara mcð þessa heimsku allajafna, hvað
œtli honum gcti J>ólt vænt um mig, það cr cinginn orsök
til þcss."

"Jjað vcit jeg, ekki önnur cnn sú , scm er vön að vera,
þcgar pilti líst á stúlku, og ætlar sjcr að ciga hana ; eða crtu
svo einföld, clskan mín! að þú sjáir ekki, hvað býr undir því,
að hann cr að biðja þig að fara til sín í vor? ckkcrt annað
cnn að hann sjer það fyrir, sem líklegast á fram að koma, að
það drcgur saman mcð ykkur, cnn vill gcfa þjer færi á að kynnast
sjcr fyrst$ svona var um hana systir mína og manninn hennar,
\ það byrjaði svo á millum þeirra, að hún fór fyrst til hans."

"X>ó jcg fari til hans, sem ekki er víst enn þá, skaltu
sanna það, að jeg verð ckki Icingi hjá honum, því ef jeg gjöri
það, þá cr það einasta þessvegna, að hjónin hjerna hafa heldur
mælst til þcss að jcg væri þar rjett í sumar."

"Og síðan?"

"Fer jcg híngað aptur, cða eitthvað, jeg veit það nú ekki."

"Nei , þá verður alt komið í kríng og þú orðin maddama
Möller ; mikil gæfa er það sem sumum mönnum fylgir, það er
eins og lánið sæki eptir þcim, hvurnin scm þcir rcyna til að
ílúa undan því; og ckki hcfði það vcrið haldið, þegar þú komst
híngað, að þú ætlir að sækja híngað að vcrða kaupmanns
/ maddama."

"Jeg held við verðum það líka líkt báðar" sagði Sigríður,
enn það var auðsjcð að Guðrúnu líkaði ekki þetta svar, því hún
fann að í því lá, að Sigríður vantreysti því, að hún gæti líka
náð í kaupmann, og svaraði heldur þurlega :

116

"fjað er þá ekki fyrir það, þó þcim þyki það sumum
ólíklcgt núna, þá getur drottinn minn á cinhvurn hátt sjcð fyrir
mjcr, J>cir cru ckki allir farnir burtu hjeðan, scm nú eru hjcrna
f Víkinni."

Að svo mæltu feldu þær Guðrún talið 5 enn svo fór að
spár Guðrúnar áttu sjer ekki lángan aldur, því daginn eptir,
að þær stallsystur ræddust þctta við, kom Möller þar og bar það
upp fyrir Sigríði, að hann hefði ásctt sjer, að bjóða henni að
fara með sjer, cður scm hann komst að orði, biðja hana gjöra
sjcr þá ánægju, að lofa sjcr að hafa hana fyrir íylgistúlku á
danslciknum. Sigríður svaraði tilmælum hans hæversklcga,
cnn bar það þó fyrir að hún væri harla fákunnandi í þessháttar
cfnum og óvön að koma á slíka gleðifundi; Möller sagði um
það, að hinum faUegu stúlkunum fyrirgæfist mikið í því efni,
þó þær bæri ekki æfinlega scm kunnáttulegast fótinn í dansin-
um. Nú þótt að Sigríði væri um og ó, að fara með Möller,
þótti hcnni það rjettast, að ncita ekki svo siðsömum tilmælum
orsakalaust, og bar hún þctta mái undir maddömu Á., og sagði
hún, að raunar hcfðu þau hjónin vcrið búin að ásctja sjer, að
láta hana fara með sjer til dansleiksins, enn þarcð Möllcr hcfði
boðið hcnni, gæti og farið vci á því, að hún tæki því boði, og
skyldi hún þó aungvu að síður vera þcim hjónum mcst fylgi-
söm. Er þetta þvínæst afráðið, og leið nú svo fram eptir
vikunni, að ekki er Guðrúnu boðið, enn aungvu að síður hafði
hún mikinn starfa alla þá viku í því að laga og snotra föt
sín og kjóla, og á hvurri nóttu dreymdi hana drauma nokkra, er
allir hnigu að því, að þar mundi koma cinhvur fríður og fagur
ýngismaður og Iciða hana í dansinn.

jjetta rættist og á laugardaginn, og cr þar kominn Krist-
ján búðarmaður kaupmanns Möllcrs, enn því hafði hann ekki
boðið benni fyrri, að nokkur ágreinfngur hafði vcrið millum
þeirra dansstjóranna , hvort Guðrún væri nógu göfug til þess,
að geta komið á það mannamót, sem jafntignar konur væru

117

fyrir, scm á þessum mannfundi. Á sunnudaginn kcmur Guð-
rún að máli við Sigríði og seigir:

"Ekki vcit jcg , hvað þú hugsar , Sigríður mín ! að vcra
ekki farin að búa þig neitt undir með fötin, sem þú œtlar þjer
að hafa í kvöld."

"Jjað er nú golt við íslenska búnínginn minn" sagði Sig-
riður "að bann þarf ekki lángs undirbúníngs við; maður þarf
ekki annars enn taka hann upp úr kistunni og fara í hann."

''Hugsar þú þjer að vera á íslenska búninguum í kvöld,
góða mín !"

"ji»að er hvorttveggja að jeg á ekki önnur föt að vera í,
enda vil jeg ekki vera öðruvísi búin."

"Mcð hvíta strókinn þinn á höfðinu, vœnti jeg, er ekki
svo?"

"J>ú átt við faldinn minn? jeg á rjett að seigja spánýjan
fald, jcg hcld þú haGr ckki sjcð hann."

"Nei, og guð almáttugur forði mjer frá, að sjá hann nokk-
urntíma á höfðinu á j)jer."

"jjví þá? það var þó sagt fyrir austan, að mjer færi hann
ekki sem vcst."

"Fyrir austan ! því gct jcg trúað, enn hjcrna, góða mín!
verður það til hncixlis og aðhláturs, að hafa það á höfðinu;
gjörðu mjcr það ckki, clskanmín! til raunar og armœðu að hafa
óhræsis íslcnska búnínginn í kvöld; það cr annað mál, þó þú
skjótist mcð hann í kirkjuna, þar er ekki tekið svo mikið eptir
því, hvurnin maður er klædd, enn við dansleikinn, góða mín!
verður maður þó að minsta kosti að vcra ckki svo afkáralcga
klædd, að aðrir hlægi að manni og bendi á mann, undir cins og
maður snýr að þcim bakinu."

"Jcg cr nú ekki svo spjchrædd, Guðrún min! enn hitt er
það, jeg sje það á cptir, að jeg átti aldrei að lofa þvi að fara,
því mjer vcrður svo, hvort scm er, ofaukið þar."

"Scigðu nú ckki að tarna, góða mín! jcg cr sannfærð um

118

að þú skemtir þjer vel; cnn gættu nú að, í j>ví scm í sjálfu
sjer er lítið í varið, eins og þetta, hvurnin maður er klædd, a
maður að laga sig eptir {>ví, sem öðrum er geðjþckkast, ogjeg
efast ekki um, að honum kaupmanni Möller líkar það bctur,
ef |>u ert á dönskum fötum, og líst þá betur á þig" sagði
Guðrún og kínkaði kolli að Sigríði. Sigríður hljóðnaði við og
seigir:

"|>ú vcist Þ a 5» aS jcg gjöri mjcr ckkí svo mikið far um,
að láta honum Iítast á mig."

"Seinna koma sumir dagar og koma þó," sagði Guðrún, og
áttu þær stallsystur nokkuð leingri ræðu um þetta cfni , sagði
Guðrún að það væri rjcttast, að þær bæru þetta mál undir
álit MöIIers og heyra, hvað hann segði; ekki vildi Sigríður það,
og fór svo að Sigríður ljct Guðrúnu ráða, og utvegaði Guðrún
henni danskan búníng hjá stúlku nokkuri þar í Víkinni, sem
var veik, og gat því ckki farið. Um kvöldið komu þcir Möllcr
og Kristján að sækja stúlkur sínar og fylgdust þau nú öll þar
úr húsinu og geingu lil skytníngs, því þar skyldi dansleikurinn
standa ; cnn ckki ætlum vjcr að fylgja Sigríði lcingra enn þar
til dyranna, og tökum þar aptur til sögunnar, sem stjarnan
var geingin nær miðaptansstað, enn nónstað, og Ijósin í kjerta-
hjálminum í danssalnum voru sum sloknuð, sum nær dauða
enn lífi, og gusu við og við blágráum loga upp úr kjertapípunum,
enn cnn þá lifði á nokkrum kjertisstubbum, sem innsigluðu með
logandi feiti kjóla og treyjur ýngismanna, er fram hjá geingu,
svo að þeir gætu haft það til jarðtcikna daginn eptir, að
þeir hefðu "komið" í danssalinn, "sjeð og sigrað"; mann-
tötrið, er feinginn hafði vcrið til þess , að snúa sveifinni á
hljoðfærinu, scm dansinn var stíginn eptir, var geinginn úr
salnum, lúinn og laraður í hendinni, og dansinn var hættur.
þegar dansinum var hætt, tóku mcnn að gánga hcim. Jjeir
fylgdust allir kaupmaður Möller, kaupmaður Á. og Kristján og
leiddi hvor sína stúlku. Veðri var svo varið að túngl var í

119

fyllíngu og himininn hciðríkur og norðurljós sem mest má verða;
snjór var nokkur á jörðu og gángfæri gott, frost lítið, enn logn
og blíða.

jjcgar þau komu út, tekur kaupmaður Á. svo til orða við
þá Möllcr og Kristján :

"Jeg vcit ckki hvað ykkur líst, enn hitt vcit jcg, hvað mjcr
þætti bcst; mig lángar til að rjeita_mig ögn upp, áður cnn við
förum hcim; vcðrið cr svo blcssað og blítt, að jcg held það
væri rjcttast að gánga sjcr dálítinn kipp, til að mynda hjcrna
suður mcð tjörninni ; það cr heldur ekki illa til fallið að fylgja
skólapiltunum á veg, sem vcrið hafa gcstir okkar í kvöld og
nú cru að fara á stað, hcyrið þið til, þarna byrja þcir að sýngja,
það cr svo sjaldan að mcnn heyra hjer fallcg hljóð og vcl súngið,
og látum okkur gánga í humóttina eptir þeim." Allir fjcllust á
það, scm Kaupmaður sagði, og gcingu suður með tjörn, enn
skólapiltar sncru út á miðja tjörnina og fóru cptir ísnum skcmstu
lcið og súngu siðsamlcga og fagurt ymsar vísur, cr þeir kunnu,
og var þctta citt af því scm þeir fóru mcð:

O , fögur cr vor fósturjörð

um fríða sumardaga,
or laufin grænu litka börð ,

og lcikur hjörð í haga,
enn dalur lyptir blárri brún

mót blíðum sólar loga,
og glitrar llötur, glóir tún,

og gyllir sunna voga.

Og vcgleg jörð vor áa er

með ísi þakta tinda ,
um hciðrík kvöld að höfði sjer

nær bnýtir gullna linda ,

120

og Iogagneistum stjörnur strá

um strindi huliS svellum,
enn hoppa álfar hjarni á,

svo heyrist dun í fellum.

|>ú, fösturjörðin fríð og kær!

scm feðra hlúar beinum ,
og lífið úngu frjóvi fær

hjá fornum bautasteinum,
ó, blessuð vertu fagra fold!

og fjöldin þinna barna
á meðan gróa grös í mold,

og glóir nokkur stjarna.

jicssar vísur súngu þcir piltar tvisvar eða þrisvar sinnum,
og var það auðsjeð að J>cir einkum völdu þær frcmur cnn aðrar
vísur, cr skólapiltar voru vanir að sýngja, að þcim þótti þær
helst lýsa tilfinníngu sinni það skipti, enn ckki fyrir því, að
þær sjeu eins vcl gjörðar og ílest annað, cr kveðið hefur vcrið
um fósturjörð vora. A mcðan þcir súngu, geingu þau Möllcr
öll hægt fram með tjörninni og hlustuðu þcigjandi á, enn piltar
stefndu, sem áður seigir, suður cptir miðri tjörn, og smú-
saman miðaði þeim**svo á fram og fjarlægðust, að loksins heyrðu
þau ekki annað cnn cyminn í loptinu af saungnum, og um síðir
dó hann og mcð öllu. Snúa þau þá öll 'saman aptur á leið
til bæjarins og geingu þannin, að kaupmaður Á. og kona hans
fóru kippkorn á undan, þar á cptir gcingu þau Kristján og
og Guðrún, og MöIIcr og Sigríður Icingst á eptir, og góðan spöl
eptir þcim Kristjáni og Guðrúnu. Á mcðan þau fylgdust
öll og hlustuðu á saunginn, töluðu þau Möllcr og Sigríður litið
saman; cnn er þau nú sncru hoim til bæjarins, tekur Möller
þannig til orða ofurlcga blíður:

"f>að er mjer sönn ánægja og glcði að jcg þykíst sjá það

121

á yður, besta Sigríður ! að þjer hafið skcmt yður vcl í kvöld,
og ræð jeg það af útliti yðar, Jþví þjer cruð eins hýr eins og
rós á vordeigi." jiað sem Möller sagði, voru heldur aungvar
ýkjur. Sigríður hafði um kvöldið skemt sjer við dansleikinn
betur cnn hún nokkurntíma áður hafði getað ímyndað sjer;
hún var óvön þesskonar gleði og glaumi; enn öll sú gleði og
glaumur, er maður er óvanur, hrífur hvurn mcst. Möller hafði
við hvurt atvik leitast við að sýna, hvursu ant honum væri
um hana, svo að Sigríður gat ekki fundið annað cnn vild og
vináttu í hvurju tilviki hans. Hún hafði um kvöldið ásamt
öðrum konum notið dalítils af víni, scm jafnan hefur þau áhrif,
að tiIOnningar manna verða þar af örari. J»egar hún kom út
frá dansleiknum, var blíða og fcgurð veðursins á þann hátt, að
ckki gat hjá því farið, að það yrði að fylla hvurja viðkvœma
sál með undrun. Af þessu kom það, að Sigríður í þctta skipti
var eins og í einhvurjum gleðidvala cða ef vjer mættum svo að
orði kvcða, það var cins og sál hennar hefði sökt sjer niður í
citthvað óskiljanlcgt djúp ununar og gleði. Ji>egar Möllcr ávarp-
aði hana þcssum orðum, sem vjer fyrir skömmu gátum um,
svaraði hún:

"Hvurjum á jeg að þakka nema yður, herra Möller! fyrir
þá ánægjustund, scm jcg hcfi lifað í kvöld, mjer finst á þcss-
ari stundu scm jeg sje búin að gleyma öllu, sem mjcr hefur
vcrið mótdrægt híngað tili'"

"í>jcr gctið því ekki nærri, hvursu mikil glcði mjer er að
hcyra það, að jcg hcfi getað einusinni vcrið yður að gcði, cnn
lcingi ætlið þjcr að ncita mjer um þessa einu bón , sem jcg
hefi bcðið yður, eða haldið þjer að þjer munuð hafa nokkra
ógæfu af því að fara til mín?''

"Ónci, jcg vona til að þjcr viljið mjer vel, og mjer finst
að jeg nú geti ekki annað enn orðið við þcim tilmælum yðar,
fyrst yður þykir nokkru um það varða. I því bili að Sigríður
sagði þctta, bar svo við að kaupmaður Á og kona hans, er gcingu

spölkorn á undan, svcigðu fyrir húsgafl einn, svo að dálítið bar
af millum þeirra og Möllcrs og Sigríðar, er J)au geingu fram
með húshliðinnt 5 lúnglið skcin í heiði, cnn hefði það þá gctað
mælt, mundi það líkast til hafa sagt: einn, tvcir, þrír og sá
scinasti ögn lcingri enn sá fyrstí, og ekki kalla jeg það að kyss-
ast börn, einhvurntíma hefi jcg nú sjcð annao eins. Enn er
J>au Möllcr voru geingin fram mcð húshliðinni, stóðst það á að
kaupmaður A var kominn að dyrunum á husinu sínu og staldr-
aði þar við, þar lil þcir Krístján og Möller voru komnir, þar
skildu þcir Möllcr og Kristján við þær. Sigríður var orðin
örjþjrejtt og úrvinda af svefni og fjell undir eins í svcfn, þcgar
hún var komin í rúmið og svaf fast og draumlaust alla nótt-
ina og fram á bjartan dag , fór síðan á fætur, enn var mjög
svo óglöð um daginn ; enn Guðrún Ijck als oddi og talaði valla
svo citt orð, að það liti ckki citthvað að því, cr gjorst hafði
á danslciknum og hvursu vcl hún hcfði skcmt sjcr þar, og
ekki gat hún ímyndað sjcr neina aðra orsök til óglcði Sigríðar
enn þá, að hún mundi hafa feingið höfuðvcrk af dansi og mis-
svcfni, cnn það var þó í rauninni ckki tilcfnið, hcldur hitt, að
Sigríður sá það eptir á, að hún hafði verið helst til fljót á sjer
um það, er hún þcgar hafði heitið Möller og um leið sýnt honum
þau atlot, er hún ekki mundi hafa gjört, cf hún hcfði gætt sín.
Sigríður tók mikið mark á draumutn, cnn síðan hún kom til
Rcykjavíkur, hafði hana sjaldan drcymt ncitt, cr hún þættist
gcta tekið mark á, cnn undarlcga virtist henni nú bregða við
eptir dansleikinn, cr hún aptur fór að hafa drauma á hvurri
nóttu, þó voru það einkum tveir draumar, cr hana drcymdi um
þctta lciti, sem henni þótti mestívariðj sá var annar draumur
hcnnar, að hcnni þótti að Björg systir sín koma lil sín, og þótti
henni hún vcra fremur dauf og döpur f bragði og tala heldur
stygglega við sig og seigja: ''Nú ætla jeg að fara norður aptur,
Sigríður mín ! og fáðu mjcr aptur silfurbcltið , scm jeg gaf
þjcr, þú hcfur hvort scm cr ekki að gjöra mcð það ? það á

4

1

ekki við danska búnínginn" Jjcssi draumur var ckki lcingri,
cnn svo mikillar ógleði aflaði hann Sigríði, að hún gat ekki
tára bundist, þcgar hún hugsaði um j)að , hvursu raunalega
systir sín hcfði litið út, og þýddi hún svo þenna draum, a5
henni mundi hafa mislíkað það við sig , ef hún hcfði lifað, cr
hún hcfði látið það að orðum Guðrúnar, að taka upp annan
búníng. Sá var hinn annar draumur, er Sigríði drcymdi, að hún
þóttist cinusinni vera komin austur og vera stödd fram á
Fagradal og í sömu brekkunni , sem hún var optast í , þcgar
hún var Iítil og sat þar hjá fjenu ; henni þótti veðrið vera fag-
urt og hún sæi yflr allan dalinn , hún þekti hvurt örnefni, og
hvurt gil og hlíðargeiri blasti á móti henni, cnn sólin skein í
hciði j þá varð henni litið þar í brekkuna og þóttist hún koma
auga á dálítin topp af blágrcsi, scm hún mundi cptir að hcnni
hafði opt þótt gaman aö horfa á á mornana, þcgar sólin skein
scm glaðast og þau glóðu af dögginni. Enn alt í einu þólti
henni að hún sæi draga upp skýhnoðra einn norðan til í dalnum
og úr honum koma bilur mikil) og þaut yfir brekkuna, og virtist
henni sem hún sæi þegar vindurinn fór yOr blágrcsið svo það
íölnaði og í sama bili hcyrði hún sagt: "ef jcg fer hjcr um aptur,
þá skulu þcssi dalablóm deyja til fulls." Ekki vissi Sigríður
að ráða þenna draum, enn svo mikils ángurs hafði hann aflað
hcnni í svcfninum, að ckki gat hún gleymt honum cða látið vcra
að hugsa um hann, og hvurt skipti , sem hún íhugaði hann,
rifjaðist upp fyrir henni endurminníng umliðins tíma og æsku-
áranna, og fanst henni þá scm aldrei hcfði hugar sinn vcrið
cins fastur við það, cr hún unni mcst og hafði yndi af á mcðan
hún var ýngri, og óskaði sjer að vcra komin aptur austur;
cinnig virtist hcnni svo, sem hún sæi fram á það, að ekki
mundi hún lifa ánægjusömu lífi , þó svo færi að saman drægi
mcð þcim Möller. Út úr þcssu var hún mjög svo hugsjúkj
cnn api.ur á hinn bóginn, þegar Möllcr talaði við hana og sýndi
henni hýrlcgt viðmót, gat hún ekki feingið af sjer að scigja

honum það, scm hcnni í brjósti bjó, að hún iðraðist cptir að hún
hefði gcfið honum nokkurn ádrátt; það var cins fyrir henni og
mörgum, cr komnir cru á villigötuna, að þeir gánga hana, þó
þeir vilji það ekki, og við hvurt fótmál sjái að hún færir þá
nær og nær ofærunni, enn nú hættum vjer hjcr að seigja frá
Sigríði um stund.

f>ess er gctið hjer að framan, að Indriði hafðist við framan
af vetrinum suður í Garðahverli, og nefndist jjorleifur. Kaup-
maður L. átti f>á verslun í Hafnarfirði,* hann var danskur mað-
ur, og þótti afbragð flcstra útlendra manna, er hjcrlcndir voru
um þær mundir, fyrir sakir hrcinskilnis og velvildar við lands-
mcnn. Hann var maður roskinn og átti hcimili í Kanpmanna-
höfn, enn kom híngað á hvurju sumri til að sjá eptir, hvurnin
verslunin færi fram. J>etta sama haust var hann sjúkur, er
skip sigldu og trcystist ekki að fara tvíveigis, enn batnaði aptur
skömmu cptir að skip voru farin. Einhvurntíma um vcturinn
bar svo við, að hann sneri skegg af lykli þcim, er gekk að
svcfnhcrbcrgi hans, enn mcð því fátt var um góða smiði
í Firðinum, gat einhvur þess, að þar í Garðahverfinu væri
maður norðlcnskur, scm væri besti smiður. Ljet þá kaup-
maður sækja jiorleif, og stakk hann upp skrána og gjörði síðan
nýjan lykil að. Kaupmaður leit á lykilinn, og þóttist ckki hjer
á landi hafa sjcð fagurlegar geingið frá nokkuri smíð. Jpetta
varð upphaf kunníngskapar þeirra kaupmanns og J>orIeifs, og
fann kaupmaður skjótt, að hann var ei að cins mcsti þjóðhagi,
hcldur og að hann var vel að sjer um marga hluti, og maður
hinn vitrasti. Bað nú kaupmaður hann að ráðast til sín og
vera hjá sjer við smíðar það eptir var vetrarins, og var J>or-
leifur þess fús. Ekki leið á laungu áður kaupmaður lagði vin-
áttu við I>orIeif og Ijet hann matast með sjcr sjálfum og hafði
skcmtun af viðræðum hans. J>að þóttist kaupmaður finna , að
Jjorleifur byggi yfir nokkrum þúngum harmi, cr hann færi leynt
með, þólt hann væri glaður og viðfcldinn við þá, sem yrlu á

125

hann. ]>orleifur var um veturinn nokkra hríð að gjöra við
skipsbát fyrir kaupmann, og stóð báturinn inni í timburhúsi
einu, og fór hann jafnan fyrri til smíða, enn nokkur annar maður
væri kominn á fœtur þar í kaupstaðnum. Kaupmaður kom opt
til J>orIeifs á daginn og ræddi við hann, enn eptir einu tók
hann, er honum virtist mjög svo kátlegt, að svo snemma sem
J>orleifur fór til smíðanna, voru þó morgunverk hans harla
lítil í samanburði við það, scm hann afkastaði á jafnlaungum
tíma á daginn. Fór hann þá bctur að taka eptir þcssu og
gætti að smíðinni á kvöldin og Icit síðan á, á mornana, er hann
kom á fætur; sá hann J)á stundum að litlu sem aungvu var
viðbælt, þó j>orleifur hefði farið fyrir allar aldir til smíðahúss.
Hann ásetti sjer að vcrða þcss vísari, hvurju það sætti, og
cinn morgun lætur hann í kyrþcy vekja sig, áður enn jjorleifur
cr upp staðinn, og gcingur til smíðahúss. Húsið var þiljað
sundur í miðju; í öðrum cndanum var Jjorlcifur að bátsmíð-
inni, cnn hinn cndinn var hafður fyrir varníngsbúr; og þángað
fór kaupmaður og settist við rifu eina, sem á var þilinu. j>or-
lcifur kom skjótt mcð Ijós, eins og hann var vanur, enn ekki
tekur hann til smíðanna, cnn scst þar á trje eitt, styður hönd
undir kinn og starir fram fyrir sig um hríð, enn siðan tekur
hann úr Yasa sínum brjef nokkurt og lcs, og virðist kaupmanni
sem j>orleifur æ byrji að lesa það, cr hann hefur endað það,
og sýnist honum hann við og við þerra tár nokkur af augum
sjer , fcr svo lánga hríð uns kaupmaður hcyrir mannamál fyrir
utan húsið, þá stckkur Jjorleifur upp og grípur lil smíðanna.
Eptir þctta þóttist kaupmaður hins sanna vís um lundarfar
Jjorleifs, geingur burt og fæst ci um við ílciri mcnn ; enn cin-
hvurju sinni, er þeir J or 'eifur voru tv cir saman í stofu, tekur
kaupmaður svo til orða og seigir:

'^að er þó satt, sem mælt er um yður Islcndínga, að
þjcr eruð menn dulir og ekki allir þar sem þjer cruð sjcðir,
og scigi jeg þetta ckki til ámælis."

126

»'Svo J>yki mjer" sagði jiiorleifur, "sem þetta sje meira
sannmæli um hina fornu Islendínga cnn samtíða vora, mjer
virðist nú flcstir menn vera svo , að þeir beri utan á sjcr það
scm þcir eru; enn hinir gömlu Islcndíngar báru kjarnann innaní
sjer, og því varð tíðum að brjóta hnotina til kjarnans, nú þyki
mjer rjettast að láta hana vera óbrotna, cður því mælið þjer
þella, kaupmaður góður?"

"Mjcr datt það svona í hug af því jcg þóttist nýlega hafa
komist að raun um, að dómar manna um suma menn eru mjög
svo fjærri rjcttu."

"Ekki veit jeg það" sagði J>orlcifur, "hvurt þeir cru svo opt
skakkir, þeir styðjast við það, scm jcg sagði áðan, að flestir
bera kostina ulan á sjcr, og að annað er ei inni fyrir enn að
utan má sjá; er það þá ckki rjctt að dæma þá cptir því scm
sjcst? af ávöxtunum skuluð þjer þckkja þá."

"Ekki er jcg svo fróður í ritníngunni , að jcg Yiti mcð
víssu, hvort þcssi grcin er venjulega rjett skilin; hitt veit jeg
að til cr og önnur grcin, sem svo er: guð er sá, sem hjörtun
og nýrun ransakar 5 og ekki tck jeg það aptur , scm jcg sagði
um það, að opt væru dómar manna fjærri sönnu, og má vera
að það sjc optast aðalgallinn á þcim, að þeir cru skorðaðir
við hið ytra; jcg þckki til að mynda cinn mann, scm cptir hinu
ytra að dæma er glaður og ánægður, og það hygg jcg flcsta mæla,
að ckki sjc lífið honum þungbært, og þó er jcg sannfærður um,
að þessi hinn sami maður hefur einhvurn þann harm í brjósti
að bera, sem ekki liggur svo ljctt á honnm, scm mönnum
virðist/*íí ' : ' <<i^ knhl °wl-

f>orlcifur þagnaði dálítið við, enn svaraði síðan glaðlcga:

"^að verður þá að koma af því, að í honum er einhvur
kjarni, sem þcir sjá ekki, er að cins glápa á hið ytra."

"Enn þá kcmur aptur að því, scm jeg sagði áðan, að ekki
eru allir þar scm þeir eru sjcðir, enn nú hefi jcg talað svo
bert við yður, að ckki gctur hjá því farið, að yður gruni við

127

hvum jeg á, jeg vcit að þjcr búið yfir einhvurjum duldum
harmi, og mætti jcg telja mig meðal vina yðar, mundi jeg biðja
yður að seigja mjcr, hvurt tilcfni er til harma yðar, og þess
mundi jcg helst til gcta, að það vícri annaðhvort sorg cptir
góðan vin cða sprottið af ástum. ,, jjorleifur þagði þá aptur
nokkra hríð og leit í gaupnir sjcr, enn tekur síðan svo til
máls: i £»••). r. , . uuw ■;m-?4í'-!. inV.&t •jitt&T icfóg #21* Vf\
"Alt er vini sínum ycI scigjandi, og að vísu þykist jcg
hafa þcss raun, að þjcr sjeuð minn vinur og einginn fiysjúngi,
og fyrir því ætla jeg að seigja yður það, er eg heG llesta aðra
um dulda og er þar þá fyrst til máls að taka, að nafn mitt er
Indriði, cnn j)orlcif heli jcg kallað mig hjer syðra fyrir því,
að jcg hcfi viljað dyljastj faðir minn hcitir Jón og býr á Ind-
riðahóli fyrir austan, og er ætt mín öll þar eystra. Sönn cr
gáta yðar um það, að óglcði sú, cr mjer er nú orðin næsta
hjartgróin, cr af ástum sprottin, enn slúlka sú, er jcg harma,
var dóltir nágranna föður míns og heilir Sigríður, og lcika
eingin tvímæli á um ]>að, að hún cr fleslum konum frcmri að
fegurð og viturleika. Sá varð fyrstur kunníngskapur okkar, að
við áttum bæði að gæta fjár á eyðidal nokkrum og einsogorð-
tækið^ scigir maður cr manns gaman, höfðum við yndi hvort af
öðru, enn þá vorum við börn að aldri. Forlögin skildu okkur
um stund og sáustum við ekki fyrr aptur, enn við vorum orðin
fullvaxin, þá var sá ylur, er jeg bar í brjósti mínu til Sigríðar
snúinn í hreina ást, og hið sama þóttist jcg sjá að hcnni mundi
innan brjósts, cf augum kvenna er að trúa. Að svo búnu
beiddi móðir mín Sigríðar mjer til handa , enn móðir hcnnar
synjaði að þau ráð mættu takast; lcikur mjer þó grunur á, að
ekki hafi hún sjálf verið að spurð. Litlu síðar fastnaði móðir
hcnnar hana manni þar í sveitinni, cnn Sigríður sleit því heiti
áður brúðkaup færi fram, enn um þær mundir var jeg í Norð-
urlandi, enn Sigríður rjcðist híngað til Rcykjavíkur og cr nú
heitin manni þar í Víkinni. jjannig er von mín mcð öllu

128

horfin, var hún og á veikum grundvelli gjör, þarsem varstað-
festi einnarkonu; hcfur það og leingi mœlt verið, að henni sje
varlega trúandi; virðist mjer sá maður, er henni treystir, fari
eins sönnu fjærri og sá, sem cr alinn upp í fjalldölum, og í
fyrsta sinni kæmi að sjáyar sandi í fögru vcðri, logni og ládeyðu
og horfði út á hinn víða sæ og segði í huga sínum: þessi sjór
er sljettur, sem fagur völlur og bærist ckki, aldrci gctur hann
skipi grandað. Nú þótt að þessi hugarburður æsku minnar
og von sjc að öllu horfinn, er hann þó nægur til þcss að valda
mjer ógleði, því ástinni er öðruvísi varið, cnn þcim hlutum,
sem eyðast í eldi og verða að rcyk, að þcir íljúga í ósjáanleg-
um ögnum út í hið víða lopt og hverfa með reyknum , enn
ástin , scm brcnnur út, gctur aldrci horfíð að öllu cða þirlast
burt útí ósýni líðarinnar, því að reykur hcnnar vcrður eptir í
minníngu þcss, scm einusinni var."

Kaupmaður hlýddi með athygli sögu Indriða, cnn cr hann
þagnaði, tckur hann svo til orða:

"Nú haGð þjcr gjört vcl, er þjer haíið sagt mjer af hið sanna
um hagi yðar og sýnt mjer í því mikið vináttumark, og kann
jeg yður þökk fyrir það, má og vera að nú bcrið þjcr Ijcttara
harma yðar eptir enn áður, er þjer hafið við nokkurn um rætt,
því dulinn harm hygg jeg hvurjum þýngstan. Ekki mun jcg
þykjast þurfa að spyrja yður um það, hvur sú Sigríður sje, er
þjcr hafið um getið, því aungva hygg jeg vera aðra, cnn þá,
sem fór til kaupmanns A. í vor eð varj enn hitt er mjer for-
vitni á að vita, hvurjura hún er heitin þar í Víkinni."

"Hann heitir Möller'' sagði Indriði "og er kaupmaður í
Rcykjavík."

"Kaupmaður Möllcr!" sagði L. og brosti við.

"Já, það er vísl að hann heitir Möller, og jeg hcfi ckki að
cins ástæðu, heldur vissu fyrir, að það er satt scm jeg scigi, að
hún ætlar að ciga hann."

"J>á eru |>ar fleiri kaupmcnn, enn jeg þekki, með því
nafni, cða gctið þjcr sagt mjer, hvar hann á heima ?"

"jjað er svo eitt hús í Rcykjavík, að jcg þckki glögt og
kann að lýsa : það eru J)rjú hús á millum þcss og hússins,
sem hann kaupmaður B. er í , og i þeim endanum, scm snýr
að læknum, cr sölubúðin og cr gcingið í hana frá húsendanum ;
aðrar dyr gánga frá strætinu inn í mitt húsið, og listarnir á
gluggunum, sem snúa til strætisins, eru grænir."

"j?á er það sami maðurinn, scm við eigum báðir við, enn
þá þykir mjer líkast til, Jjorlcifur minn! æ, mjer cr orðið svo
tamt að kalla yður jjorlcif, Indriði minn! ætlaði jeg að seigja,
að þctta fari eitthvað milli mála, eða hvur cr sú vissa, sem
þjcr þykist hafa um þetta?" Indriði sagði honum þá frá hið
sanna, fyrst, hvurs hann hcfði orðið áheyrandi, cr hann varnótt-
ina hjá L. í Reykjavík, þá að hann sá Möller á gángi mcð hcnni
upp hjá Skólavörðunni, og að honum sýndist hann þá láta svo
að henni, sem þau væru gagnkunnug; og Ioksins lók hann upp
brjefið Sigríðar og sýndi kaupmanni og las hann það, enn sagði

"Að vísu cr það satt, að svo lítur út, sem Sigríður sjc
riðin við cinhvurn mann þar í Víkinni, enn ckki er Mollcr
nefndur, og gct jeg ekki sjcð af því, að sá maður, scm hún
ætlar að ciga, sjc Möllcr frcmur enn cinhvur annar, cnda gctur
það ckki vcrið." Indriði sagði þá enn til stuðníngs ætlun sinni
um þctla mál, að hann um vcturínn hcfði á laun látið kunn-
ingja sinn, cr hann ætti þar syðra og Sigurður hjcti, halda
spurnum um hagi Sigríðar, og hefði hann þá fyrir skömmu flutt
honum þær frjettir, að það væri af ráðið, að Sigr/ður færi til
Möllcrs um vorið, og væri það talað, að það væri í því skyni,
að hann ætlaði að ciga hana.

"Allar ástæður yðar," sagði kaupmaður, "f þessu máli,
sannfæra mig ekki að heldur, |>ví jeg veit, að það væri óhæfa

130

að hugsa þaðj Möllcr er maður kvongaður, þó fáir viti það hjer
í landi, og þcgar jcg vissi seinast lil í sumar, var konan hans
á líG.' 7 Indriða brá svo Yið þessar frjcttir, að hann setti dreyr-
rauðan og þagði um stund, enn sagði síðan:

"Nú sje jcg, hvurnin í öllu Iiggur, Sigríður er einlæg og
hrcinskilin, og hjarta hcnnar cr svo iaust við hrekki, að hún
gctur ekki imyndað sjcr þá hjá öðrurn, og því er hægt að lcggja
snörur fyrir hana; enn ekki læt jeg þá skömm cptir mig liggja,
að vara hana ekki við svikunum, þar scm jcg cr þess hins
sanna vís orðinn. Að svo mæltu stóð Indriði upp og gekk
skjótlega fram eptir gólGnu og tók að hncppa að sjcr trcyjunni,
cins og hann ætlaði þegar að snarast út; kaupmaður L. slóð
þá upp og gekk í vciginn fyrir hann og mælti með mikilli
stillíngu :

''Flas cr ekki til fagnaðar, Indriði minn! eða hvað ætlið
þjcr fyrir yður? ekki cr til ncins að hlaupa svona út í vitleys-
una; ekkert vandamál fcr vcl úr hcndi, cf ckki eru viturleg
ráð við höfð, enda virðist mjcr ckki nauðsyn til bcra, að hrapa
svo að þcssu, að þjcr r^eigið ekki bíða til morguns, þá á jcg
fcrð inn í Rcykajvík, og þætti mjer ráð, að þjcr færuð með
mjer og sæuð svo, hvurnin skipaðist, og sje það annað cnn
munnmæli um Sigríði og Möllcr og einhvur brögð eru í tafli af
hans hálfu, mun það eigi örðugt að kippa því í liðinn aptur,"
Við þessar umræður scfaðist Indriði, og cr það því næst af
ráðið, að Indriði skuli fara mcð kaupmanni daginn cptir til
Reykjavíkur. }>ennan dag átti kaupmaður að sækja boð nokk-
urt hjá kaupmanni einum þar í Víkinni, er B. hjet 5 það var
afmælisdagur hans. Seigir nú ekki af ferðum þeirra kaupmanns
og Indriða, fyrr cnn þcir komu til Reykjavíkur; það var nær
miðjum dcigi, stje kaupmaður af hcsti sínum í koti einu fyrir
norðan bæinn, og Ijct gcyma hann þar, enn Wður Indriða að
hafast þar við öðru hvurju, þar til að hann gcri honum nokkra
vísbcndíngu. Til kaupmanns B. kom L. kaupmaður um þaft

131

leili, sem menn átu dagvcrð, og var þar fyrir mart manna þar
úr Víkinni og svo úr Hafnarfirði; ckki var kaupmaður Möller
þar mcðal annara gcsta, og hafði hann skorast undan að koma,
og beðið kaupmann B. cigi virða það svo, scm honum væri það
til óvirðíngar gjört. J>ar var vcisla góð um daginn og voru
þau þar bæði hjón, kaupmaður A. og kona hans. Húsakynni
voru frcmur lítil hjá B., og þótti honum því bctra að bjóða
gcstum sínum til skytníngs, þegar staðið var undan borðum, og
drykkjan skyldi byrjn um kvöldið, cnn þær urðu þar cptir kon-
urnar hjá maddömu B. J^etta sama kvöld sátu þær stallsystur,
Sigríður og Guðrún, heima, og líður fram undir rökkrið og ber
ekkert öðru nýrra til tíðinda, annað enn það , að á Guðrúnu
sóttu vcnju fremur gcispar og Iciðindi, og tckur þá Sigríður
svo til orða:

"|>að væri sagt, Guðrún mín! cf þú værir núna á cin-
hvurjum bæ upp í sveit, að það mundi koma hjer einhvur
ókunnugur og sækti að þjer."

"Jcg vildi satt væri, Sigríður mín!" sagði Guðrún, "að
hjcr kæmi einhvur að rabbií við okkun* okkur til skemtunar í
kvöld í leiðindunumj alt cins á hún nú systir mín skemtilegt,
að vera boðin þar hjá honum kaupmanni B., eins og við að
nielLiist hjerna hcima, Og því sci^i jeg það, ekki veit jeg hvað
maður getur óskað sjer bctra, cnn að vera kaupmannskona og
vera alstaðar boðin og velkomin í hvurju samkvæmi og lifa við
glaum og gleði, og þurfa ekki að taka hendinni til neins, nema
þcss, scm manni má bcst líka, og ckki trúi jeg öðru, enn að
jeg mundi minnast cinhvurntíma á mína fyrri æfi, cf það ætti
fyrir mjer að liggja, að komast í einhvurja skárri stöðu, enn þá,
scm jeg cr núna í," sagði Guðrún og teygði sig upp í sætinu,
cins og hún fyndi það á sjer, að maddömublóðið væri þegar
farið að renna í æðunum á sjer.

"Ójá, Guðrúnmín!" sagði Sigríður, "maður veit opt, hvurju

^ ' m;m ^Mim w (0-) '

132

maður sleppir, enn ekki, hvað maður hreppir, — enn j>cy l þey l
þarna irúi jeg sjc barið; hann lætur ckki lcingi bíða sín, sa
sem að þjcr sækir." J>að var kaupmaður Möller, sem þar
var kominn, og heilsar hann þcim blíðlega, enn Guðrún vcrður
fyrri til máls og seigir:

"Nú, hvurnin stendur á, að þjcr sneiðið yður hjá að taka
þátt í gieðinni og glaumnum í kvöld?"

"Og jeg vcit það ckki," sagði MöIIer, "mjer fanst að jeg
hefði aungva laungun til þess í kvöld, jeg hjelt að mjer mundi
leiðast þar og því var jcg hcima, enn nú hefur það komið fram
á mjer, sem jcg ætlaði að varast, mjer tók að leiðast og því
kom jeg híngað."

"Og hjcr voru sumir," sagði Guðrún, og leit brosandi til
Sigríðar, "að óska þess, að þjcr væruð komnir, og alt saman
fcr nú cptir óskum." Sigríður þagði og roðnaði við , því hún
vissi, hvað Guðrún átti við; enn kaupmaður sneri málinu til
Sigríðar og seigir:

"Enn cinkum var það þó yður, bústýrucfnið milt! scm
jcg þurfti að tala við í kvöld, jeg þarf að ráðgast um hitt og
þetta við yður, áður cnn að við flytjum saman ; það cr nú til
að mynda eitt, húsakynnunum þarf að umbreyta, mig vantar
bæði búrið og eldhúsið fyrir yður; smiðirnir koma til mín á
morgun, og því þætti mjer best að hcyra, hvað þjer Icggið tit
um það, hvurnin við eigum að haga þvi öllu saman; ætla þjcr
vilduð ckki gjöra svo vcl, og brcgða yður yfir um snöggvast
núna?" J -sv h$

"Jeg hefi Iítið vit á því, kaupmaður góður!" sagði Sigríður,
"og í kvöld er það orðið ofscint."

"Jjað er nú satt, jómfrú góð! enn skoði þjer tií, jeg vildi
heyra hvað yður litist, áður enn farið er að hreifa við nokkru,
og nú flanaði jeg til að scígja þcim að koma undír cíns á morg-
un, og því væri það, ef þjer hefðuð tíma og tækifæri í kvöld."

"Enn þjer viljið nú Ifklegast ekki hafa mig með, hcrra

133

Möller! að lcggja á ráðin með ykkur," sagði Guðrún og kínkaði
kolli framan í kaupmann.

"Já, það er því betra scm flciri eru, og jeg hefl líka
mikla trú á, að þjer munduð gefa cinhvur góð ráð$ og látum
okkur þá halda á stað, cða má jeg ckki vænta þess, að þjer
veitið mjer þá ánægju ?"

"J>að sýnist mjcr," sagði Guðrún og hvíslaði um leið að
Sigríði: "æ, hvað á nú þcssi tcptruskapur lcingur að þýða, að
láta hann vera alla jafna að gánga cptir sjer um svo lítið."
Er það nú skjótt að seigja, að þær stallsystur geingu á stað
með Möllcr.

Hús það, sem Möllcr átti hcima í, var ekki mjög stórt,
enn allsnoturt, að því sem gjöra var í Reykjavík. |>ví var skipt
í tvo hluti; < öðrum endanum var sölubúðin, það var allur
nyrðri hclmíngur hússins. Á nyrðri hússhliðinni voru dyr og
anddyri inn af, næstum því svo lángt, sem húsið var breitt til.
Til hægri handar úr anddyrinu var geingið til gcstastofu Möllcrsj
stofan var ckki brciðari, enn svaraði hálfri brcidd hússins, enn
svo Iaung, scm vestari husscndinn var til. Aðrar dyr lágu úr
anddyrinu, samsíðis við stofudyrnarj þcssar dyr voru að skrif-
stofu Möllcrs. Innar af skrifstofunni var aptur herbcrgi það, sem
MöIIer svaf f, og mátti úr því bæði gánga í skrifstofuna og fram
í gcstastofuna, og sncru gluggarnir á því og skrifstofunni út
að dálitlum kálgarði , cr lá baka lil við húsið , og skildur frá
strætinu að austanvcrðu með rimagarði. Ytir þessum cnda húss-
ins var og lopt og nokkur hcrbergi í, enn eklu voru þau noluð
til annars, cnn að Kristján, búðarmaður Möllcrs, svaf í einu
þcirra, og piltur cinn, sem Möller haföi sjer við hönd til smá-
vikaj og ekki voru þar fleiri í húsinu, enn þeir þrír, því Möller
fjckk að mat og alla þjónustu. Möllcr Iciddi þær stallsystur
inn í stofuna og stóð þar Ijós á borði.

"Iljcrna sjáið þjer nú hýbýlin, jómfrú góð! jcg vildi óska
þcss, að yður litist vcl á yður; sjáið þjcr, þctta cr gcstastofan;

134

■

hjema innar af cr herbergi, sem jeg hefi haft til að sofa i f
enn nú hefi jeg hugsað mjer það svona : hjcrna á hliðinni, sem
snýr út til kálgarðsins, læt jeg gjöra dyr og setja þar fram af
dálítið trjebyrgi, og læt svo gjöra cldhús þar scm skrifstofan
nú cr, enn hjcrna, sem svefnherbergið mitt er, verðuraðvera
búrið yðar; hvurnin líst yður á þessa raðagjorð?"

"Jeg hef lítið v/t á því," sagði Sigríður, "þjcr ráðíð því
öllu og sjáið, hvað haganlegast er, betur enn jcg gct sjeðj enn
jcg get ekki sjcð annað, cnn þctta geti farið vel."

"j>að er mest undir því komið, hvurnin yður þykir best
fara, því þegar þjcr eruft scstar hjerna að hjá mjcr, ciga allir
hlutir að lúta yður og vera cptir yðar vilja, rjctt cins og þjcr
væruð húsfrcyjan í húsinu. Hjer er að sönnu alt viðhafnar-
lftið, cnn ef til vill cins viðkunnanlegt, eins og í baðstofunum í
svcitinni; hjerna á vegginn hefi jeg hugsað mjcr að heingja
speigil, sem jcg á, því í þessum, som þarna er rjett fyrir ofan
Icgubekkinn, gctið þjer ekki sjeð yður , þcgar þjer vaknið með
rósunum á mornana."

"Nei, þess ætla jcg að biðja yður, hcrra Möllcr! að hafa
ekki fyrir því, að fjölga spciglunum fyrir mínar sakir," sagði
Sigríður hálfhlægjandi, "cða hvað ætlið þjcr þá að gjöra af
myndaspjöldunum, sem þar hánga núna?"

"I^au mciga, hcld jeg, missa sig, þctta ermyndinaf hon-
um Napóleon, mjer cr farið að Iciðast að horfa leingur þarna
á hana, og þetta cr myndin konunnar minnar." Jjcgar Sigríður
hcyrði þcssi orð, varð henni eins við, cins og hún hefði vcrið
rckin í gegn og roðnaði út undir cyru, enn svaraði aungvu. jjað
fór eins fyrir Möllcr þcssu skipti, cins og mönnum vcrður opt,
að þcir tala stundum það í athugalcysi, scm þeir mundu hvað
helst láta ótalað, ef þeir hefðu gáð að kríngumstæðunum , og
á þann hátt kcmur inart upp, sem fæsta mundi gruna. Enn
af því að Möllcr gáði ckki að, hvað hann sagði, varð hann þcss
hcldur ckki var, að honum hafði orðið mismælt, cður rjcttara

135

sagt, að hann hafði sagt það, sem hann ætlaði ckki að seigja;
það var J>ví eins og hann vissi ekki, hvaðan á sig stóð veðrið,
er hann leit framan i Sigríöi og sá, að hún alt í einu varð
blóðrauð í framan. Guðrún hafði tekið eptir, hvað ileipraðist
fram úr Möllcr og seigir:

"Jeg þykist skilja, að þjer hauð ekki tekið cptír því, sem
þjcr sögðuð, hcrra Möllcr!"

"Hvað sagði jcg?"

"I>jer sögðuð, að þctta væri andlitsmyndin konunnar yðar."

"Á , sagði jcg það ? ha ! ha ! mjer hcfur J>6 hcldur enu
ekki orðið haskalcga mismæli, jcg ætlaði að scigja, að þetta væri
einkvur gömul kcllíngarmynd, enn það vill til, að það er ckki
hætt við að nokkur mundi trúa því, að þcssi skcpna væri konan
mín 5 og látum okkur ckki tala mcira um það , stúlkur ! cnn
líst ykkur ckki, að við drekkum okkur nokkur staup af víni,
áður enn þið farið heim aptur, og röbbum dálítið saman, og
setjustum hjerna inn í svcfnhcrbergið mitt, því ef ljósið sjcst
hjcrna í glugganum út til strætisins, cr ckki að búast við öðru,
enn að þcir strcymi hjcr inn, undir cins og þeir koma frá skytn-
íngnum, og við fáum aungva ró að tala og skemta okkurj enn
nú læsum við stofunni, og hjcrna er lykillinn, jómfrú Gíslasen!
þjer skuluð ráða, hvað leingi við sitjum að drykkjunni," sagði
Möller og rjctti hann að hcnni brosandi , "enn þjcr, jómfrú
Sigríður! jcg ætla að biðja yður að láta, scm þjcr sjcuð þegar
orðnar bústýra hjá mjcr, og sctjist þjer hjerna í bckkinn, ogjeg
ætla að lcyfa mjcr að tylla mjcr við hliðina á yður."

Nú víkur sögunni aptur þángað , sem B. situr mcð gcsti
sína á skytningi; þcir drekka þar fast um kvöldið; þó voru
þar cnn allir vcl sjáandi , cnda voru að eins þrjár drykkjar-
skálir að öllu tæmdar, og hin fjórða var á fcrðinni, enn einginn
mundi þar sá vera inni , að ekki mætti þurrum augum þora
að sjá þær sex. jjar var hcitt nokkuð inni um kvöldið og
gjörðist kaupmanui L. nokkuð ómótt, og gckk hann út að fá

136

sjer svöluu og verður honum reikað niður cptir bænum; dettur
honum þá í hug, að hann hefði ekki sjeð kaupinann Möiler
mcðal annara gesta um daginn, og þótli það undarlcgt, því
Möllcr var ekki vanur að sneiða sig hja þess háttar samkvæm-
um$ hugsar hann nú að grenslast eptir, hvort hann væri heima,
og geingur J)ángað og ber að dyrum, enn einginn kom út, og
snýr þá aptur sama vcg; enn í Jþví hann fer fram hjá hús-
hliðinni, vcrður honum litið til glugganna, og sjcr hann þá að
gluggatjoldunum cr niður hlcypt, enn Ijósi brá fyrir í stofunni,
og sýnist honum sem tveimur eða þremur skuggum brcgði þar
fyrir, cnn alt i einu hvcrfur ljósið, cins og það annaðhvort
hefði vcrið slökt cða borið í annað herbcrgi. Kaupmanni L.
var kunnugt þar um húsakynni og vissi, að svcfnherbcrgi Möllers
sneri út til kálgarðsins, og annarslaðar cnn þángað hefði ekki
getað verið farið mcð ljósið, og var honum forvitni á að vita,
hvort ekki hcfði svo vcrið; hann geingur því fram fyrir hús-
gaflinn og þar um, scm sund nokkuá skildi hús Möllers frá
næsta húsi^ og cr hann kemur fyrir hornið, sjer hann undir cins
Ijósið í þeim gluggunum, sem sneru út að garðinum; enn á
glugganum öðrum utanvcrðum sýnist honum cinhvur svört fligsa,
cins og þar væru hcingd föt til þerris. Kaupmaður stígur þá
yfir rimagarðinn og læðist að glugganum; vcrður hann þcss nú
var, að honum hafði missýnst, og að þar voru ckki föt, cr hann
sá sortann, heldur að þar var maður, sem lá þjett upp að
glugganum og hafði læst hvorutveggju hcndinni utan að trje-
veggnum og límdi sig svo fast upp við hann og lagði cyrað
vendilega við glerið og hlustaði cptir, hvort hann mætti heyra
það, sem talað væri inni í húsinu, og varð ekki var við kaup-
mann, fyrr cnn hann stíngur hcndinni við honum, þá hrekkur
hann við og lítur upp, og bendir kaupmanni að hafa ci hátt
um sig. J>að var Indriði, sem fyrir var. Kaupmaður vcr&ur
fyrri til máls, enn talar þó hljóðlcga :

''Hvurniii stcndur á því, að þú crt hjerV Indriði minn

137

"Minnist þjer ekki á það," sagði Indriði, "jeg fór híngað
niður í bæinn í rökkrinu og þá sá jeg álcingdar, hvar Möller
leiddi tvær stúlkur híngað inn, og var önnur þeirra Sigríður;
jcg ætlaði að gánga til þcirra og hafa tal afþeim, enn áðurcnn
jcg náði þeiro, voru þau öll komin inn og lokuðu á cptir sjer;
síðan gckk jeg híngað og er jcg þess nú vís orðinn, aö þau
sitja í þessu herbergi við glaum og gleði mikla, enn ckki gct
jcg nein orðaskil heyrt, þó jeg hafi verið að bera mig a5 hlusta,
og cr það í fyrsta sinni, sem jeg hcfi haft þá iðju, að standa á hleri.' ,

"Og hvursu leingi ætlar þú hjcr að standa?" "|>ángað til
Sigríður fer hjcðan úr húsinu aptur, þó það verði ckki fyrr cnn
á morgun."

"Jæja, bíddu hjcrna fyrst,- nú ætla jcg að vita, hvort jcg
gct ckki fundið Möllcr, því jeg sje, að hann er þó heima, mjor
þyki liklegt að hann Ijúki upp." Að svo mæltu gekk kaup-
maður sama veg, sem hann hafði komið, og er hann gekk aptur
fram hjá veggnum á húsinu, varð hann var við, að þar stóð
maður við húsvegginn og fálmaði fyrir sjer með höndunum og
sýndist honum hann líta svo út, sem hann væri ckki mcð öllu
rjclt gáður. Kaupmaður gckk til hans, cnn undir cins og mað-
urinn kom auga á kaupmann, tckur hann þannig til orða:

"Hvur crt þú , rýjan mín? ,> Kaupmaður sagði til sín.
Hann þckti þegar manninn :

"Nú, það cruð þá þjcr, Jón minn! hvurnin stendur &
ferðum yðar?"

"Jeg skal seigja yður," sagði Sigurður hálfdrafandi , "af
því þjer eruð dánumaður og vænn maður, jeg skal seigja yður,
jcg cr ofur lítið kendur, jeg skal scigja þjer cða rjettara sagt
yður, hvurnin var, jcg fjckk nokkur stanp hjá garmimim hon-
um Gvendi, og því cr jcg ögn hýr, cnn ekki er jeg drukkinn,
fari það böIvað. ,,

"Jeg sje það, að þjcr eruð kcndur, cnn jcg spurði að því,
hvurt þjer væruð að fara."

138

í'Jájj nú skil jcg, nú, jcg skal seigja þjcr það, grejið mitt!
yður ætlaði jeg að seigja, þjer ryrirgcfið mjer það, kaupmaður
góður! jeg skal seigja yður eins og var, jeg ætlaði að gcfa
honum Möllcr hjcrna á hann, þetla er fantur, enn f)jcr eruð
dánumaður og það hcf jcg alt af sagtj skoði J>jer nú til, hann
hefur skrifað, skrattinn sá arni, fjóra potta af estras í rciknínginn
minn , enn fari jeg í sjóðbullandi , cf jcg hcf tckið nema f>rjá,
já, það er nú það." Rjett í því Jón sagði þctta, var stofudyr-
um Möllcrs lokið upp og kom þar út kvennmaður, það var
Guðrún; enn er hún verður vör við mennina þar fyrir utan,
verður henni hverft við, og tekur til fótanna og skýst fram hjá
þcim. Jón kom auga á hana, cnn með því, að hann var nokkuð
voteygður af brcnnivíni og sá ekki nema í þoku, gat hann
ekki grcint, hvort það var maður eða kona, sem skrapp fram
hjá honum, og líkast til hugsaði hann það vera Möller, sem
út kom og þýtur sem eldíng á eptir Guðrúnu út í myrkrið,
blótandi og ragnandi. Kaupmaður L. skipti sjer ekki af Jóni,
enn gekk til stofudyra og fann að þær voru ólæstar, því Guðrún
hafði vcrið svo flumusa, að hún gætti ekki að loka á cptir sjer.
Kaupmaður gjörir sig hcimakomiun og geingur inn og alt innar
að svcfnhúsdyrunum; hann ber hægt á dyrnar og lýkur þcim
síðan upp, áður enn honum væri gcgnt, sjcr hann þá í hcrberg-
inu , að staup standa þar á borði, cnn Sigríður situr náföl í
icgubekknum og kaupmaður Möller stcndur þar ckki alllángt
frá á gólíinu mcð hönd á brjósti sjer og á öðru hnje, álíkt því
þá cr hciðnir mcnn forðum fjellu fram fyrir blótstöllum sínum
og lutu goðum sínum. Möller varð, sem nærri má geta, hverft
við, er inn var komið, cnn kaupmaður L. Ijct sjcr ckki biit við
verða og kastar kvcðju á Möllcr og seigir síðan hálfhægjandi
á danska túngu: "nú furðar mig ckki á því, að þú hcfur ekki
fylt ílokk okkar á skytníngi í kvöld, cnn varaðu þig á því, að
jcg seigi ckki konunni þinni cptir þjcr, þcgar jcg íinn hana."
Möllcr áttaði sig fljótt, cnn brást rciður wð orð L. kaupmanns,

139

og kvað það fjærri góðum siðum, að læðast inn í hús manna
sem þjófur, og koma flatt upp á menn. "Ekki grunaði mig
það," sagði kaupmaður L., "að þú mundir taka svo illa gam-
anyrðum mínum, enn fyrir því, að þú hcfur snúist þannig undir
þetta mál, þá skaltu og vita, að ekki þykir mjer það sóma sjcr
vcl fyrir þig, scm crt maður kvongaður, að draga á tálar ein-
falda og saklausa stúlku, sem er óvitandi um hagi þína, enn
að Öðru lciti virðist mjcr rjcttast, að láta þetta mál niður falla;
cnn yður, jómfrú Sigríður! sýnist mjer sæmra að gánga út hjeðan
og tala við Indriða fornvin yðar, sem hjcr er kominn og stendur
hjcr fyrir utan, cnn að taka ástarhjali kvongaðra manna. Sig-
ríður stóð upp þeigjandi og gekk út í skyndi, enn kaupmcnn urðu
þar cptir og kíttu um þctta. Jjegar Sigríður kom út fyrir
anddyrið á stofunni, kemurlndriði þar hlaupandi í flasið á henni,
og verður þeim báðum í fyrstu svo bilt við, er þau þektu hvort
annað, að hvorugt gat um stund komið upp nokkru orði, enn
þegar Sigríður loks mátti mæla nokkuð, seigir hún :

"Hvurnin stcndur á að jcg sjc þig hjerna? Indriði minn!
guði sje lof að jeg íjekk núna að sjá þig, jeg hcld hann hafi
scnt þig til að hjálpa nijcr, hann hcfur ætíð vcitt mjer lið, þegar
mjer hcfur lcigið mcstá, cnn seigðu mjer, hvaðan ertu kominn?"

"Jeg hef vcrið hjerna fyrir sunnan í vetur, síðan jeg fjekk
frá þjer brjefið í haust."

"llvaða brjcf? jeg hef aldrci sent þjer neitt brjef f og hvurnin
átti jcg að þora það, að skrifa þjer til? enn ekki ber jeg á
móti því, að einu sinni var það, að mig lángabi til þess að þú
hcfðir viljað tala við mig, enn þá hafa líkast til þeir, sem þjcr
voru næst skyldir, ckki hvatt þig til þess."

"J>ú scigist aldrci hafa skrifað mjer til?" sagði Indriði,
"seigðu mjcr þá, Sigríður mín! hvurnin stcndur á þessu brjefi ?"
hann rjctti þá að hcnni brjcíið.

"I^að vcit jcg ckki," svaraði Sigríður, "enn þú mátt trúa
mjcr lil þcss, Indviði! að jcg hefi aldrci skrifað þjer cina línu,

140

eða sjeð ncinn bókstaf frá þjer." jpegar Indríðí heyrði þetta,
datt í fyrstu ofan y6r hann og þagnaði við, eins og hann gæti
ekki komið því fyrir sig, hvurnin á þcssu stæði , enn síðan
greip hann hendina á Sigríði og seigir:

"Jcg er sannfærður um, Sigríður mín góð! að þú getur
ckki skrökvað að mjer, og þó a5 jeg ekki að þcssu sinni geti
áttað mig í því, hvurnin á því gctur staðíð , að forlögin alt af
hafa verið að flytja okkur hvurt frá öðru og skilja okkur meir
og meir, hcö jeg þó aldrci getað trúað því, að þú vildir ekki
optar sjá mig, cins og þarna stcndur í brjeíinu." Sigríður greip
þá þcigjandi um hönd Indriða og starði á hann, og sá hann, að
tárin komu fram í augun á hcnni, enn ckki gat hún komið
upp ncinu orði, og cinginn, scm þá hcfði sjcð Sigríði, mundi hafa
getað misskilið Sigríði, og sjcð, hvað hana lángaði til að seigja.
Indriði tók þá aptur lil orða, um lcið og hann lcit framan í
hana: "Sigríður mín góð! jcg sje nú, hvao þú hugsar, guði
sje lof fyrir það, að jcg cr hjcr á þessari stundu, jeg sje að
þú lítur mig með hinum sömu ástaraugum sem fyrri, og sje
það svo, að hjer haD verið lagðar fyrir þig þær snörur af vond-
um mönnum , er þú skyldir í falla, þá cr jeg nú sannfærður
um, að guð hefur opnað augu þín svo, að þú sjerð hættu þá,
er þjer cr búin."

"jiað getur þú verið sannfærður um," sagði Sigríður, "að
á þessu kvöldi hefi jcg sjcð, hvur ráð voru lögð af þeim, sem
voru mjer illviljaðir, og er það ckki mín forsjá, hcldur þcss,
sem styður veikan vilja, að jeg hcf hjá þcim komist, enn látum
okkur ekki eyða flciri orðum um það. Vcgur sá, scm liggur
frá frcistíngum hcimsins og glaumsins til hrösunarinnar og last-
anna, cr skammur*, guði sjc lof fyrir það, að jcg bar gæfu til
þess að sjá, hvar jeg var stödd, þcgar jcg var komin á hann,
enn þá er það og best að rífa sig frá glaumnum og sollinum,
er máttinn vantar að standa fyrir strauminumj jcg fer burt

141

hjcðan, jeg vona til þess, að þú hjálpir mjer til þcss að komast
austur og skiljir ekki fyr við mig."

"Nei,' , sagði Indriði, "guð gefi að jeg þurfi aldrei að
skilja við þig, fyrr cnn dauðinn aðskilur okkur."

"Ó,, guð gcO það," sagði Sigríður, og þessi orð staðfestu
þau Sigríður og Indríði með heilum kossi. Eptir það gekk
Sigríður heim og ræddi ekki um, hvað gjörst hafði, cnn Indriði
fann kaupmann L. að máli um kvöldið og sagði þá hvor öðrum
frá öllum atburðum, er gjörsthöfðu; enn daginn eptir kom kaup-
maður L. að máli við þau húsbændur Sigríðar og sagði þeim
á laun frá, hvurnin á stæði og bað þau leyfa að Sigríður færi
þegar til hans ; og brugðust þau vel undir, cnn ckki kom
Möllcr að máli við Sigríði eptir þetta og fór Sigríður svo úr
Víkinni, að kveðjur þeirra Guðrúnar og Sigríðar urðu fáar. jbau
Indriði og Sigríður voru í Hafnarfirði það scm eptir var vetr-
arins, enn um vorið, þegar veígir voru orðnir færir, bjuggust
þau til austurfcrðar. Jjeir Indriði og kaupmafcur L. skildu mcð
vináttu. Fylgdust þau nú öll austur, Indriði, Sigríður og Orm-
ur; og seigir ekki af fcrðum þcirra fyrr cnn þau komu einn
dag síðla að Indriðahóli , og var þar tekíð á móti þeim með
mesta fögnuði. Á Hóli frjettu þau systkin, að íngveldur móðir
þeirra hafði fyrír þrcm vikum tekið sótt, og var mjög þúngt
haldin. Ormur reið þcgar um kvöldið yfir að Sigríðartúngu,
enn Sigríður var orðin svo þrcytt af fcrðinní, að hún treystist
ekki að fara með honum um kvöldið, enn bað hann að scigja,
að hennar væri þángað von snemma morguninn eptir. Jiegar
Ormur kom að Túngu, var móðir hans mjög svo máttfarin,
en hafði alla rænu og glaðnaði mikið yfir henni við komu Orms
sonar hcnnar. Ormur sagði henni frá, hvað tíðinda hafði orðið
um þau Indriða og Sigríði um vcturinn, og að þau væru austur
komin. fngvcldur spurði undir eins að, hvort hún mundi ckkí
ciga von að sjá þau, og sagði þá Indriði sem var, að þait
hefðu gjört ráð fyrir að koma þar næsta dag. Líður svo nóltin.

cnn um morguninn skömmu fyrir dagmál súst til þeirra Indriða
og Sigríðar, og er Ingvcldi var sagt það, skipar hún stúlku
þcirri, sem hjá hcnni var og veitti hcnni þjónustu, að taka
tvo kistla, cr þar voru í sængurherbcrginu og setja fyrir framan
rúmstokkinn hjá sjer; síðan ljct hún hana hjálpa sjer til að
færast ofar í rúminu, og rcis svo upp við höfðalagið og bcið
þcirra svo. jjcgar þau Indriði komu, gcingu þau að sænginni
og hcilsuðu Ingveldi mcð kossi, enn hún benti J)cim að setjast
á kistlana, og gjörðu þau það. J>að var cins og þcim yrði
öllum orðfátt dálitla stund; Sigríður sá, að vcikindin höfðu
gcingið svo hart að móður hcnnar, að hún var orðin harla tor-
kcnnileg í andliti og nærri því ekkert ncma beinin, augun döpur
og hcndurnar magrar og æðabcrar. Signður starði um hríft á
móður sína, cnn klappar síðan mcð hcndinni á hcndina á henni,
sem hún hafði lagt fram á stokkinn út undan fötunum, og scigir:

"Ósköp cr að sjá, hvað þjer eruð orðnar óþekkjanlegar,
móðir mfn góð !"

"Ójá, elskan mín! það má nú nærri geta eptir alt, scm
jeg hefi tekið út, og guð veit, hvað jeg á nú eptir ólifað, enn
hamíngjunni sje lof, að jeg fjekk að sjá þig; jeg seigi þjer það
satt, Sigríður mín! jeg átti ekki aðra ósk cptir óuppfylta í þcss-
um hcimi, enn þá að tala við þig, áður cnn jcg dæi, og þá
aðra að guð vildi bæta úr því, sem jeg hafði gjört þjer rángt.
Maður trúir því ckki, meðan maður er heilbrigður, cnn sá tími
kemur, þegar maður vcit, að maður á ekki annað cptir, cnn að
stíga ofan í gröfina, að maður gctur ckki látib vera að líta á
það, scm maður hcfur gjört, og það cr vei, þcgar guð gefur
manni rænu til þcss, og þá vildi maður að mart væri ógjört,
scm gjört var, enn að maður mætti skilja hjer við sáttur við
alla menn. Guð hcfur nú uppfylt báðar óskir mínar, og jcg
skammast mín ckki að biðja þig fyrirgefníngar á því, að jeg
var þjcr ckki, cins og jcg skyldi vera, góð móðir." Sigríður gat
ckki svarað ncinu fyrir tárum, cnn hallaði sjer þeigjandi ofan

143

að hönd móður sinnar og kysti hanaj cnn Ingveldur tók aptur
til orða og sagði: þrcifaðu hjerna undir koddann minn að frara-
anverðu, þar finnur þú lyklana mínaj Ijúktu síðan upp skorna
kistlinum mínum, þú þekkir hann. " Sigrífcur gjörði eins og
móðir hennar bauð henni. "j)arna í handraðanum ciga að vera
nokkur brjef, bundin saman með rauðum borðaspotta ; þar er
brjcfið, scm þú scndir með hcnni Gróu og láttu hana ekki
gjalda þess, scm er að kenna hcnni móður þinni.' ,

"Ef jcg get, móðir mín! skal jeg heídur gjöra henni gott
enn ílt, guð hcfur snúið þcssu öllu okkur til hins bcsta og er
ckki vert að minnast á það framar," sagði Sigríður og kysti
aptur móður sína.

"Já," sagði íngveldur, "þaö vcrður að koma fram, sem
hann hcfur ákvarðað, cnn við mennirir sjáum skamt og okkar
ráð mciga sjer lítils.

j^f samtali þcssu, cr var nokkuð lcingra enn hjer er ritað,
má það sjá, hvaða brcytíngu hugarfar Ingveldar hafði tekið.
Hún var nú þess hvað mcst fýsandi, cr hún áður hafði með
öllum brögðum reynt að sporna á móti, og ckki ljet hún sjer
annað líka, enn að þau Indriði og Sigríður færu undir eins að
láta lýsa með sjer, og ljetu þau það eptir hcnni, jafnvel þó
þau hcfðu ásett sjer að frcsta því til haustsins; enn ekkí
auðnaðist Ingvcldi að lifa þángað til þau fóru saman, því hún
andaðist dciginum áður enn veislan skyldi standa, og varð fyrir
því að fresta henni um nokkra hríð, þar til Ingveldur var
jörðuð ; og var þannig brúðkaup þcirra Indriða blandað sorg
og gleði.

Um Yeturinn eptir voru þau Indriði og Sigríður að Hóli
í góðum fagnaði, og tókust þeirra ástir góðar. Einu sinni, er
á leið veturinn, kemur Indriði að máli við konu sína: "það er
ætlan mín," scigir hann, "að bcst muni vcra fyrir okkur að fara
að reyna búskapinn. Víst er um það, að hjer erum við í góðra
foreldra húsum; enn rjettast álít jeg þó fyrir hvurn úngai*

144

mann , scm hefur nokkur efni, að ráðast í eitthvað það , sem
meigi verSa honum til gagns og sæmdar, og fósturjörð hans
til nota$ og hvur er þá vegurinn fegri og skemtilegri, enn að
reisa bú?

"því vœnt er að kunna vel að búa,
vel að fara mcð herrans gjöf
og það eigum við að nema, og getum við þá treyst því, að
jörð gefur arð eptir atburðum."

"Jeg felst á það, sem þú scigir, elskan mín!" sagði Sig-
ríður, og klappaði mcð hendinni á vangann á manni sínum, "enn
hvar ætlar þú okkur að fara að búa?" "Margur mundi mæla
það, að við þyrftum ekki að vcra jarðnæðislaus, þar scm við
eigum fjórar jarðir og allar vænar."

"Ekki eru þær lausar, sem stendur, og þó svo væri, mundi
jeg ekki hvetja þig til að taka nokkra af þeim, og leingi hefur
mig lángað til að vcra hjerna í sveitinni, enn nú er hjer ekkert
jarðnæði laust."

"{»á förum við að Fagrahvammi," sagði Indriði og brosti við.

"Hvar er hann, heillinmín!" sagði Sigríður, "þá jörð man
jcg ekki til að jcg hafi heyrt ncfnda."

"Jíú skalt fá að sjá hana cinhvurntíma bráðum, við ríðum
þángað einhvurntíma eptir sumarmálin." Meira vildi Indriði
ckki seigja henni að því skipti; enn einu sinni um vorið, þá
cr snjór var úr hlíðum leystur, enn geirar grænir, lætur Tnd-
riði söðla tvo hesta og biður konu sína búast til ferðar "skulum
við nú fara að sjá Fagrahvamminn," seigir hann. Sigríður bjó
sig sem hún aulaði til kirkju, og brosti bóndi hennar að því,
enn seigir henni þó ekki meira um áfángastaðinn. Stíga þau
nú á bak hjónin, enn cr komið var út úr túninu, þar scm gatan
beygist ofan mcð túngarðinum og rcnnur ofan í hjcraðið, snýr
Indriði hcstinum á fjárgötur og fram í dal. Kátlegt þótti Sig-
ríði þetta, cnn hugsaði að þctta væri leikur cinn af Indriða, og
til þess gjörður að fá hana mcð sjer á skemtireið, er veður var

115

fagurt. þau ríða nú fram dalinn og var hann þá orðinn al-
grænq og næsta fagur um að Jíla. Loksins komu þau í hvamm
einn fagran, það var fremst í landarcign Indriðahóls; ckki hafði
Sigríður þar fyr komið, cnn- þó kannaðist hún glögt við sig,
cr hcnni varð litið yfir ána; blasti þar við Álfhóll og hlíðin,
sem hún hafði sctið lijá í forðum. I miðjum hvamminum
stjc Indriði af baki og tók konu sína úr söðlinum. Landslaginu
cr svo varið, að hvammur þcssi myndast af tveimur lágum gras-
hörðum, cr girða hann á þrjár hliðar og skýla fyrir öllum vind-
um, ncma landsuðri. Fyrir ncðan hvamminn liggja sljcttar
grundir, cr í við hallar ofan að ánni. Ain rennur þar um sljcttan
farvcg og er lygn, cnn nokkuð breið. Á þcssa hliðina blasti
við iðgræn hlið, enn tvö gil stcypast þar hvílforsandi ofan af
brúninni og falla saman lítið citt fyrir ncðan miðja hlíðina og
mynda dálitla túngu. Eptir miðjum hvamminum rennur lækur,
cr sprcttur upp undan stórum steini þar í hlíðinni fyrir ofan,
enn upp mcð læknum og upp úr sjálfum dalbotninum gánga
smádældir, scm eru vaxnar aðalbláberjalýngi , cinir og víðir-
runnum. Hvammurinn millum barðanna cr rennisljcttur , ncma
ofur lítill ávalur bali cður hóll í honum miðjum frcmra mcigin
við lækinn. Hvammurinn cr svo víður, að vcl mætti búa þar
til tíu kúa tún cða rneira. Grasið í hvamminurn var eins og á
öllu harðvclli, scm vantar rækt og áburð, harla lágvaxið , cnn
kríngum stcinana, og þar scm kindurnar híngað og þángað voru
vanar að bæla sig, stóðu upp fagrir og þjcltir grastoppar, grænir
scm smaragð. J>ar af mátti sjá, hvílíkur frjófgunarkraftur lá
þar dulinn í jörðunni.

Vcðrið var blítt, og hvammurinn ofur hýr, og þvf var ckki
aö furöa, að blíða og fcgurð náttúrunnar yrði að fá á hvurn þann,
cr guð hafði gclið athugasöm augu og viðkvæmt brjóst, til að
skoða og dást að hans handavcrkum. Indriði víkur sjer þá að
konu sinni og scigir:

"Elskan mín! jeg sjc, að þjer líst bjer vcl áþig; þcnrian

146

livamm hcfurguð ætlað til þcss, aö einhvur skyldi búa í honum,
og gjöra grundina þá arna að túni, cða hcldurðu ekki það? þctta
er nú Fagrihvammur, scm jeg hcfi talað um við þig, og hvurgi
vU jeg búa annarstaðar cnn hjer; skoðaðu, hjerna á balanum
sjest cnn fyrir tóptinni af húsinu mínu; nú vcrður að reisa það
við og stækka það, svo við gctum bæði vcrið í því, því nú
skilur áin okkur ckki leingur.

"Onci, hjartað raittl" sagði Sigríöur og hljóp í fángið á
manni sínum og lagði háðar hendur um hálsiun á honum, "þökk-
um við guði fyrir að hann hcfur látið æskuóskir okkar rætast."
jiau hjónin skcmtu sjcr litn hríð og skoðuðu Iandið í og um-
hverfis hvamminn, og riðu síð'án hcim, og sagði nú Indriði konu
sinni grcinilcgar frá fyrirætlan sinni, að rcisa þar bæ í hvamm-
inum, og að faðir hans hcfði gcfið honum land þar fram um
dalinn, og hefði þó Indriöahóll ærið landrými eptir. Sigríður
fjcllst á þcssa ráðagjörð; og þegar um vorið Ijct lndriði efna
til bæjargjörðar og hafði að þeim starfa marga menn, og sjálfur
tcgldi bann viðu alla , cnn til þess að kóma scm fyrst rækt í
túnstæðið og afla sjcr áburðar til næsta vors, fjekk hann af föður
sínum að hafa sclstöðu í Fagrahvammi um sumarið , og hafði
þar^ færikvíar á vellinum, cnn ljct kýrnar liggja inni um nætur.
Um haustið var Indriði búinn að koma upp íleslöllum bæjar-
liúsum, enn ckki fluttu þau bjón þángað það haust, cnn höfðu
þar um veturinn nokkra mcnn og . aílan þann pcníng, er þau
áttu; og næsta vor cptir fór Indriði frá Hóli alfarinn og varþá
b.iijarsmíðinni að öllu lokið. Fyrstu tvö árin, scm þau Indriði
og Sigríður hjuggu í Fagrahvammi, gátu þau ckki haft þar nema
tvær kýr, enn sauðfje höfðu þau þar mart. Indriði lagbi mcsta
stund á að koma góðri rækt í túnið og tókst honum það smátt
og smátt ; scigja þcir svo 'frá, cr komið hafa að Fagrahvammi,
að þar sje cinhvur hinn snotrasti töðuvöllur, enda sjc það auð-
sjeð á öllu utan og innan bæjar í Fagrahvammi, að þar búi
góður cfnamaður og þrifnaðarbóndi, cnn óskandi væri, að marg-
ur vildi gjöra það að dæmi Indriða og forfcðra vorra^, að nema
þar Ipnd og rcisa þar bú , scm cnn cr óbygt , á Islandi, og
víst cr um það, aí cnn þá cr þar margur fagur blettur órækt-
aður, scin drottinn hefur ætlað mönnum til blessunar og nota.
Og Ijúkum vjcr hjer að seigja frá þeim Indriða og SígrÍQi.

E n d i r

(